• Նորություններ

  • Քաղաքական
  • Զարմանք
  • Մեջբերում
  • Հանդիպում
  • Թեմա
  • Տնտեսություն
  • Հանրություն
  • Մշակույթ
  • Փանջունի
  • Հետաքննություն

• Արխիվ

Հանդիպում

ՙՙՙՙԵԹԵ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱՅԱՑԱԾ ՉԷ, ԱՄԵՆ ԻՆՉ ԿԱՐՈՂ Է ՊԱՏԱՀԵԼ՚

Մայիսի 31-ը, երբ պիտի կայանան Երեւան քաղաքի ավագանու ընտրությունները, սարերի ետեւում չէ, եւ յուրաքանչյուրը յուրովի է պատրաստվում դրանց: Մտավորականները եւս այս կամ այն կերպ ասելու են իրենց խոսքը. ոմանք դա արել են` ընդգրկվելով որեւէ կուսակցության, դաշինքի ընտրացուցակում, ոմանք էլ պարզապես իրենց գործունեությամբ, հոդվածներով են արտահայտում իրենց կարծիքը: Վերջիններիս թվին է պատկանում Գրականության ինստիտուտի տնօրեն, գրականագետ ԱՎԻԿ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆԸ: Իսկ ահա հայտնի դերասան ԵՐՎԱՆԴ ՄԱՆԱՐՅԱՆԸ ընդգրկվել է միակ ընդդիմադիր Հայ ազգային կոնգրեսի համամասնական ցուցակում: Զրուցելով երկու հայտնի մտավորականների հետ` փորձեցինք պարզել նրանց քայլերի հիմնավորումները: Իհարկե, օգտվելով հարմար առիթից` խոսեցինք նաեւ ստեղծագործական միություններում տիրող, մեղմ ասած, անառողջ մթնոլորտի մասին:

ՙՀԻՄԱ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ՄԱՍԻՆ ԼՈՒՐՋ ՄՏԱԾՈՂՆԵՐԻ ԴԵՖԻՑԻՏ Է ԱՌԱՋԱՑԵԼ՚

- Երեւան քաղաքի ավագանու ընտրությունները օրենքով քաղաքականացվեցին, իսկ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի առաջադրվելն էլ այդ ամենի վրա յուղ լցրեց: Ըստ Ձեզ` դա ճի±շտ քայլ էր: Ի±նչ կարծիքի եք մտավորականների` այս կամ այն ցուցակում հայտնվելու վերաբերյալ: Դա խոսում է մտավորականության երկփեղկվածությա±ն մասին:
ԱՎԻԿ ԻՍԱՀԱԿՅԱՆ- Մտավորականներն այդ ցուցակներում այնքան հեռու են գտնվում, որ ոչինչ չեն որոշի: Մեր կյանքն է քաղաքականացված, Երեւանն էլ մեր մայրաքաղաքն է, եւ, բնականաբար, այդ ընտրություններն էլ պիտի քաղաքականացված լինեին, համենայնդեպս, ես այլ կերպ չէի էլ պատկերացնում: Ընդհակառակը` ես զարմացած եմ. մի±թե իշխանությունները չէին պատկերացնում, որ ԼՏՊ-ն դիմելու է այդ քայլին: Երբ որ նա խաղաղ հանրահավաքների կոչեր էր անում Մատենադարանում, երբ որ դեմ էր արտահայտվում հեղափոխություններին, երբ որ խոսում էր քվեարկության, ընտրությունների մասին, նա հենց սա նկատի ուներ, նա շատ հեռահաս քաղաքական գործիչ է, շա¯տ: Ոչ թե պետք է նրան արգելել, փակել, այլ պիտի բարելավել Երեւանի կյանքը, մարդկանց կյանքը, կոռուպցիան վերացնել, թոշակները բարձրացնել, աշխատատեղերը շատացնել, պայքարը պետք է գնա յուրաքանչյուր մարդու համար: Մենք փոքր ազգ ենք, կարող ենք բարելավել բոլորիս կյանքը եւ ժամանակ չպիտի կորցնենք: Ես կարծում եմ` մտավորականությունը չպիտի համախմբված լինի մի ինչ-որ կուսակցության, թեւի մեջ. մտավորականները, արվեստագետները ազատ ինտելեկտի, մտքի, տաղանդի շնորհիվ ապրող մարդիկ են, որոնք ազատ են հայացքների մեջ. նույնը պետք է լինի քաղաքական հայացքների առումով:
ԵՐՎԱՆԴ ՄԱՆԱՐՅԱՆ- Մինչեւ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի մուտքը այս վերջին շրջանի քաղաքականության ասպարեզ` կար քաղաքականություն, կային մարդիկ, կուսակցություններ, որոնք տարբեր ընտրությունների ժամանակ տոկոսներ էին հավաքում, կոալիցիա կազմում... Եվ թվում էր, որ հենց այդպես էլ պետք է լինի, այսինքն` ամեն ինչ կարգին է, գնում է իր հունով, բայց Լ. Տեր- Պետրոսյանի` այդ ասպարեզ մուտքով ամեն ինչ գլխիվայր շրջվեց, սակայն կարգին, կայացած հասարակության մեջ այդպես չի կարող լինել. չի կարող մեկ հոգու մուտքը քաղաքական ասպարեզ այդպիսի մեծ փոփոխություններ առաջացնել: Եվ հետո, չգիտես ինչու, Լ. Տեր-Պետրոսյանի երկրորդ մուտքը քաղաքապետի ընտրությունների ասպարեզ շատ զարմանալի թվաց բոլորին, բայց ինչո±ւ եք զարմանում: Եթե քաղաքացիական հասարակությունը կայացած չէ, այդտեղ ամեն տեսակ անսպասելի բան, ամեն ինչ կարող է պատահել: Եվ եկավ ասպարեզ, ի±նչ է եղել որ: Մենք նրան օրինական ձեւով դատապարտե±լ ենք որպես առաջին նախագահի, ինչ-որ մե±ղք ենք գրել նրա վզին, դատարա±ն ենք քարշ տվել, եւ նա չի± եկել... Եվ պետք է զարմանալ նրանց վրա, ովքեր զարմանում են, որ նա իջնում է, տվյալ դեպքում, պայքարի ասպարեզ: Մարդը եկել եւ ասում է` նախագահ էի ուզում` չստացվեց, ուզում եմ քաղաքապետ դառնալ, մանավանդ մի քաղաքի քաղաքապետ, որտեղ հանրապետության կեսից ավելին է` ե°ւ բնակչությամբ, ե°ւ իր նշանակությամբ, ե°ւ իր կարողությամբ, ե°ւ իր ներքին ներուժով, ամեն ինչով:
Իսկ ինչ վերաբերում է մտավորականների` այս կամ այն ցուցակում հայտնվելուն, ապա դա բոլորովին էլ չի խոսում Ձեր նշած երկփեղկվածության մասին: Այդ կարծրատիպը գալիս է խորհրդային իշխանությունից, որտեղ վերեւից ասածն օրենք էր: Ինչպիսի վիճակ էլ լինի, չի կարող պատահել, որ, ասենք թե, Պերճ Զեյթունցյանի դեմ դուրս գամ, որովհետեւ հազար տարվա ընկերություն է կանգնած մեր միջեւ: Բայց ես մտածում եմ մի կերպ, նա` մեկ այլ կերպ, եւ այստեղ ոչ մի տարօրինակ բան չկա, ընդհակառակը. կարծում եմ` այս վիճակը, երբ ամեն մի մտավորական տարբեր կերպ է մտածում, պիտի դառնա ճիշտ չափանիշ, սրանով պիտի առաջնորդվենք: Պիտի ընդունենք, որ ամեն մարդ իր կարծիքը հայտնելու եւ այն պաշտպանելու իրավունք ունի: Ես կարծում եմ, որ մեր հասարակության ամենացավոտ կողմն այն է, որ մենք դեռ բարեկիրթ, ժամանակակից հասարակություն չենք դարձել. այդ ճանապարհին ենք, որը պիտի անցնենք, ավելի ճիշտ` մեզանից հետո եկողը պիտի անցնի, եւ նրան պետք է քաղաքացի դաստիարակել: Ոմանց կարող է թվալ, որ ցանկանում եմ` ինձնից հետո եկողն ինձ նման մտածի, բայց ես ուզում եմ, որ ինձնից հետո եկողը ազատ մտածի իր հայրենիքի մասին: Ցավոք, հիմա հայրենիքի մասին լուրջ մտածողների դեֆիցիտ է առաջացել, եւ սա շատ ողբալի, ծանր բան է: Ինձ հուզում է մանուկների դաստիարակության հարցը. այդտեղ մենք շատ բան ունենք անելու, չափազանց շատ, եւ ես գտնում եմ, որ ընտրվելու դեպքում քաղաքապետարանում դա ես պիտի անեմ: Իսկ եթե մեկ ուրիշն էլ կկանգնի իմ կողքին, կնստենք, կխոսենք, թե այդ գործն ինչպես տանենք առաջ, այդ սայլը ինչպես քաշենք, որ Կռիլովի առակի օրը չընկնենք:
- Մտավախություն չունե±ք, որ հունիսի 1-ին կարող է կրկնվել ՙմարտի 1-ը՚:
- Զենքը ում ձեռքում որ գտնվում է, ով որ մարտի 1-ին կրակել է, նա էլ պիտի հավաստիացում տա, որ այդպիսի բան չի լինի:
- Կոնկրետ ՀՀ նախագահը հավաստիացրեց:
- Տա Աստված, որ այդպես լինի, որովհետեւ դա ամենաանցանկալին է:

ՙՈՉ ԹԵ ԺՈՂՈՎՐԴԻ, ԱՅԼ ԻՐԵՆՑ ՄԵԾ ՑԱՎԵՐԻՑ ԵՆ ԽՈՍՈՒՄ՚

- Լրացավ Սերժ Սարգսյանի պաշտոնավարման մեկ տարին: Դուք ինչ-որ դրական տեղաշարժ մեր կյանքում նկատո±ւմ եք:
Ա. Ի.- Կառավարության կազմում կա±ն զգալի փոփոխություններ: Չկան փոփոխություններ: Խորհրդարանում հայտնվո±ւմ են մարդիկ, ովքեր ժողովրդի ցավերից խոսեն: Ոչ, իրենց մեծ ցավերից են խոսում: Այ, երբ որ այդ ամեն ինչը լինի, ինքն իրեն Տեր-Պետրոսյանի բանակն արդեն կդասալքվի: Այնպես պետք է պայքարել` ինչպես որ արեց Պուտինը ելցինականների, գորբաչովականների, բերեզովսկիների, Ռուսաստանի համախմբումը քանդողների դեմ: Իր աշխատանքի վառ օրինակով, համարձակ քայլերով եւ կադրային ուժեղ փոփոխություններով նա բոլորովին փոխեց Ռուսաստանի վիճակը: Այս մի տարում մեր նախագահը գոնե սխալ նշանակում չի արել, ստացել է ժառանգություն, շատ մարդիկ իրենց տեղում են, բայց... Ինձ համար Սեւանը ապականումից փրկողը կլինի ամենասիրելի քաղաքական գործիչը. Սեւանը մեր ապագան է: 1 լիտր աղբյուրի ջուրը շատ ավելի թանկ է, քան 1 լիտր բենզինը: Բայց մի քանի ճարպիկ օլիգարխներ, ունենալով փող, լկտիաբար Սեւանի ափին կառուցեցին իրենց մենատները, հիմա էլ ասում են` գիտնականների կողմից որոշված լճի մակարդակն իջեցրեք, իսկ նման քայլերն ապազգային են:Ե. Մ.- Բոլոր հասարակությունների մեջ բոլոր տեսակի հարցերի հիմքում ընկած է տնտեսությունը, որից կտրված ուրիշ հարցեր ինքնուրույն գոյություն ունենալ չեն կարող. նրանով են պայմանավորված: Որպեսզի տնտեսությունը հնարավորություն տա, որ ժողովրդավարական վերնաշենք ստեղծվի, պետք է մենաշնորհային չլինի, եւ առաջին հերթին դրանից պետք է հրաժարվել: Ցավոք, տպավորությունն այնպիսին է, որ Սերժ Սարգսյանը համառորեն չի ուզում դրանից հրաժարվել: Գուցե շատ խանգարողներ կան, գուցե... Իսկ մյուս բաներին արդեն կդժվարանաս հավատալ:
- Իսկ Լ. Տեր-Պետրոսյանի օրոք մենաշնորհ չկա±ր:
- Իհարկե կար: ԽՍՀՄ-ի փլուզման հենց սկզբում մեր հասկացությունների այդ շրջանակում է այն գլուխ բարձրացրել, եւ չարժե նույնացնել Մատենադարանի մի անկյունում նստած խորհրդային մի քաղաքացի գիտաշխատողին այսօրվա համաշխարհային տնտեսությանը ծանոթների հետ, երբ մեր գործարարները Հայաստանից դուրս հսկայական գործունեություն են ծավալում: Այն ժամանակ մեր պատկերացումները տնտեսության մասին շատ աղոտ էին: Երկու բան ես շատ կուզենայի. տնտեսության մեջ մենաշնորհ չլիներ, եւ ունենայինք իսկապես ազատ դատական իշխանություն, բայց երկուսն էլ չունենք:
Երկար տարիներ Գորիսի շրջանում թատրոնի գլխավոր ռեժիսորն եմ եղել, եւ գյուղերում ներկայացումներ էինք տալիս: Երբ առաջին անգամ եղա Տեղ գյուղում` Սերժ Սարգսյանի ծնողների ծննդավայրում, ակումբում` պատի վրա, փակցված տեսա Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված մի քանի տասնյակ գյուղացիների լուսանկարները. մի գյուղից` այդքան զոհեր: Մեջտեղում մի լուսանկար կար, որը մինչեւ հիմա աչքիս առաջ է. գտել էին զոհված զինվորի մանկության լուսանկարը` փայտե ձիու վրա նստած մի 3-4 տարեկան երեխա, որն ինձ շատ հուզեց: Հետո այդ գյուղացիների հետ ծանոթանալով` համոզվեցի, որ նրանք երկու ոտքը մի կոշիկի մեջ մտցնող մարդիկ են:

ՙՙՎԵՐՆԱՏՈՒՆ՚ ՊԻՏԻ ՈՒՆԵՆԱՆՔ՚

- Գրեթե բոլոր ստեղծագործական միություններում այսօր լարված վիճակ է. ոմանք դա համարում են հասարակական կազմակերպություն, որի դեպքում երկու տարին մեկ պետք է համաժողով անցկացվի, ոմանք էլ համոզված են, որ դրանք մնացել են ստեղծագործական միություն, ուստի համաժողովն էլ այլ պարբերականությամբ պետք է անցկացնել: Ընդհանրապես ի±նչ կարծիք ունեք այդ միությունների մասին, նրանք պե±տք են մեզ, թե± զուտ ՙպուտյովկա՚, երբեմն էլ օգնություն բաժանելու համար են գործում:
Ա. Ի.- Որոշ ժամանակ առաջ գրողների միությունում ունեցանք ընդհանուր ժողով, գրողների հավաք, որտեղ հենց Ձեր նշած հարցն էինք քննարկում, եւ բաց քվեարկությամբ (նույնիսկ ընդդիմադիր տրամադրված գրողներ էլ կային) միաձայն որոշվեց, որ պետք է լինենք ստեղծագործական միություն, ունենանք մեր իրավակարգը` կանոնադրությամբ: Դա միայն մենք չենք, այլ այն բոլոր ստեղծագործական միությունները, որոնք եղել են ավանդաբար խորհրդային տարիներին, եւ որտեղ իսկապես հավաքվել են տաղանդավոր մարդիկ` նկարիչներ, կոմպոզիտորներ, գրողներ, դերասաններ, բեմադրիչներ, ճարտարապետներ, լրագրողներ, եւ խեղաթյուրում կլիներ, եթե այդ միությունները անվանվեին հասարակական կազմակերպություններ: Կարող են լինել, ասենք, որսորդների, լավ քարտաշների, հեծանվասերների, գարեջրասերների, ջազի կամ ազգային երգի ֆանատների ակումբներ, կազմակերպություններ: Առաջին օրինակը մեզ տվել է Հովհաննես Թումանյանը` ստեղծելով ՙՎերնատունը՚` Թբիլիսիում: Նա իր շուրջը հավաքեց այն ժամանակվա ամենատաղանդավոր մարդկանց, ոքեր, փաստորեն, ստեղծեցին հայ առաջին գրողների միությունը: Նոր էր Խորհրդային Միությունը ստեղծվել, բայց մարդիկ արդեն մտածում էին. ե°ւ թերթ կար, ե°ւ ամսագիր, նույնիսկ ՙԵրիտասարդ երաժիշտ՚ ամսագիր էին տպում: Եվ ամեն ինչ արվում էր այնպես, որ գաղափարախոսությունը, դրանով իսկ` պետությունն ուժեղանա: Ինչ որ ուժեր, որոնց թիկունքին օլիգարխներ կամ պետական մեծ չինովնիկներ են կանգնած, ովքեր կարող են այդ հարցը լուծել, աչք են դրել միությունների շենքերի վրա. իբր կոմունիստների ժամանակ այդ լավ շենքերը մեզ տվեցին` բավական է, թող դառնան ակումբ, ակումբին վայել նկուղ կտան, թող այդտեղ աշխատեն:
- Կոմպոզիտորների միության առաջին հարկում ռեստորան է գործում:
- Ռեստորան է, կարծեմ, ԱՕՔՍ-ի առաջին հարկում... Հանցավոր ծրագիր կար. պատկերասրահի առաջին հարկում տիկին Նինա Հովնանյանն ուզում էր ռեստորան սարքել: Եվ այսօր, փոխանակ պետությունը հենվի այդ ստեղծագործական ներուժի վրա... Օրինակ` գրողների միությունն ունի 340 անդամ եւ կշեռքի մի նժարին դրեք 340 հայ գրողներին, մյուս նժարին` մի օլիգարխի, որը պիտի ստանար այդ շենքը ու այդ շենքի համար ինչ-որ մուծում աներ պետբյուջե, որից հետո վճարեր հարկեր: Բայց մեզ հայտնի է, թե այդ մուծումների որ քանակն է իսկապես մտնում պետբյուջե, եւ հետո` ինչպես է այդ օլիգարխը խուսափում այդ հարկերից: Եթե պետությունը կանգնի օլիգարխի կողմը, կշահի ինչ-որ գումար, բայց կունենա 340 ընդդիմադիր գրող: Իսկ եթե կանգնի գրողների կողքը, կշահի նրանց համակրանքը:
Ե. Մ.- Ախր ո±ւմ է պետք այդ ՙպուտյովկա՚ բաժանելը... Եթե ես ստեղծագործող եմ, եւ մեկն ուզում է ինձ օգնել, պետք է հնարավորություն տա, որ ես հանգիստ, առանց տարբեր հարցերով ծանրաբեռնվելու կարողանամ իմ ստեղծագործական աշխատանքը կատարել: Ինչ ՙպուտյովկա՚, ինչ հասցե, ինչ փող բաժանել, դրանք դատարկ բաներ են: Մի հատ ՙՎերնատուն՚ ենք ունեցել մեր պատմության մեջ, որն իր բարոյական կշռով մի նժարն այնքան վերեւ է թռցրել, որ հայտնի չէ, թե երբ մյուս նժարն այնքան կծանրանա, որ գոնե մի քիչ հավասարվի: ՙՎերնատուն՚ պիտի ունենանք, այսինքն` պիտի լինեն մարդիկ, ովքեր իրենց առաքելության նկատմամբ պատկառանք ունենան, իմանան, որ իրենք ազգի ընտրյալներն են, ազգը իրենցից սպասելիքներ ունի: Եվ պետք է այդ ասպարեզում իրենց ներդրումը կատարեն առանց ակնկալիքի, հասարակությունը պետք է ասի` այս մարդը մեզ համար այսքանն անում է, մենք նրան մի բանով փոխհատուցենք, այլ ոչ թե գնանք-ասենք` մեզ մի բան տվեք, որովհետեւ մենք բանաստեղծ ենք: Ես չեմ ընդունում այդ միությունները:

Պատրաստեց ՌՈՒՍԼԱՆ ԹԱԹՈՅԱՆԸ