• Նորություններ

  • Քաղաքական
  • Զարմանք
  • Մեջբերում
  • Հանդիպում
  • Թեմա
  • Տնտեսություն
  • Հանրություն
  • Մշակույթ
  • Փանջունի
  • Հետաքննություն

• Արխիվ

Հանդիպում

ՙՙՙՙՙՙՙՙՙՙՙՄԵՐ ԱՐՏԱՔԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԵՏՔ Է ՎԵՐՋՆԱԿԱՆԱՊԵՍ ՀՐԱԺԱՐՎԻ ԿՈՄՊԼԵՄԵՆՏԱՐԻԶՄԻՑ՚

ԳԱԱ Արեւելագիտության ինստիտուտի տնօրեն, թուրքագետ ՌՈՒԲԵՆ ՍԱՖՐԱՍՏՅԱՆԻՆ ուղղված հարցերն առնչվում էին տարածաշրջանային վերջին զարգացումներին:

ՙՀԱՎԱՆԱԿԱՆ Է` ՆԱԽԻՋԵՎԱՆՈՒՄ ԳՏՆՎՈՒՄ Է ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԻ ՈՐՈՇԱԿԻ ԶՈՐԱԽՈՒՄԲ՚

( - Վերջին շրջանում Նախիջեւանի շուրջ խոսակցությունները ակտիվացել են, կարծես թե Թուրքիան հավակնություններ է ցուցաբերում: Ի±նչ հնարավոր զարգացումներ կարելի է ակնկալել (Արմեն Սահակյան):
-Նախիջեւանի խնդիրը իսկապես վերջին շրջանում դարձել է բավականին արծարծվող խնդիր: Դրան նպաստում է, մի կողմից, այն, որ Թուրքիայի արտգործնախարարն է համապատասխան հայտարարություններ արել: Իսկ մյուս կողմիցª նպաստում է նաեւ այն, որ վերջին շրջանում, երբ ուժեղացավ ռուսական ներգրավվածությունը Հարավային Կովկասում, միանգամից խոսակցություններ սկսվեցին, թե Թուրքիան կարող է համապատասխան քայլերի դիմել: Իրականում Նախիջեւանի իրավական կարգավիճակը որոշվել է Մոսկվայի եւ Ղարսի պայմանագրով, ըստ որի` Թուրքիան խոսքի իրավունք ունի, եթե խոսքը գնա Նախիջեւանի կարգավիճակի փոփոխման վերաբերյալ: Որեւիցե այլ իրավունք Թուրքիան չունի: Այսինքն` դա արվել է այն նպատակով, որ եթե մեկ էլ հետագայում Ադրբեջանը որոշի Նախիջեւանը հանձնել Հայաստանին` խորհրդային իշխանության ճնշման տակ, Թուրքիան դրան խոչընդոտի: Այնպես որ` ուղղակի անհիմն են այն խոսակցությունները, որ եթե Թուրքիան ցանկանա, կարող է այնտեղ ռազմակայան տեղադրել` հիմնվելով Ղարսի պայմանագրի վրա: Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ Թուրքիան իսկապես կարող է այնտեղ ռազմակայան տեղադրել, ապա, իմ կարծիքով, պետք է հետեւյալ իրողությունները հաշվի առնենք: Իհարկե, հավանական է` Նախիջեւանում գտնվում է թուրքական բանակի որոշակի զորախումբ, որի մասին տվյալներ ես, ցավոք սրտի, չունեմ, բայց չեմ կարծում, որ նա որեւիցե նշանակալից դեր ունենա: Դա ուղղակի, կարելի է ասել, սիմվոլիկ նշանակություն ունի: Իսկ ինչ վերաբերում է այստեղ մշտապես գործող թուրքական ռազմակայանի հիմնադրմանը, ապա կարծում եմ, որ ներկա փուլում Թուրքիան չի գնա դրան: Նախ` Թուրքիան չի ցանկանա վատացնել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, մանավանդ այս փուլում, երբ բավականին սառած են նրա հարաբերությունները ԱՄՆ-ի հետ, իսկ Ռուսաստանի հետ տնտեսական որոշակի ծրագրեր են փորձում իրականացնել: Եվ երկրորդը` նաեւ պետք է հաշվի առնել այն հանգամանքը, որ Թուրքիան այստեղ ռազմակայան տեղադրելու որեւիցե ոչ միայն իրավական, այլ նաեւ աշխարհաքաղաքական պատճառ չունի: Փաստարկ, որով Թուրքիան կարող էր արդարացնել եւ ապացուցել, որ այստեղ պետք է ունենա ռազմակայան, չունի: Այնպես որ` ես չեմ կարծում, որ այստեղ մոտակա ժամանակում կստեղծվի թուրքական ռազմակայան: Բայց Նախիջեւանը Թուրքիայի համար ունի ավելի շուտ սիմվոլիկ նշանակություն` բացի նրանից, որ, իհարկե, Ադրբեջանի հետ է կապվում: Այդ սիմվոլիկ նշանակության մասին խոսել է հենց Թուրքիայի նախագահ Գյուլը, երբ Նախիջեւանում անցյալ տարվա աշնանը, եթե չեմ սխալվումª սեպտեմբերի վերջին, հոկտեմբերի սկզբին տեղի ունեցավ թուրքալեզու պետությունների գագաթնաժողովը: Գյուլը հայտարարեց, որ Նախիջեւանն ունի սիմվոլիկ նշանակություն, քանի որ Նախիջեւանի միջոցով է Թուրքիան կապվում մնացած թուրքալեզու ժողովուրդների, թուրքական աշխարհի հետ: Ա°յ, սա է Նախիջեւանի կարեւոր նշանակությունը:
- Թուրքիան ժամանակին զորք մտցրեց Կիպրոս, նման քայլ Թուրքիայի կողմից մեր տարածաշրջանում հնարավոր համարո±ւմ եք:
- Կարծում եմ` ոչ. Հարավային Կովկասում աշխարհաքաղաքական իրադրության ներկա փուլում Թուրքիան նման քայլ ուղղակի իրեն թույլ տալ չի կարող, որովհետեւ դա կնշանակի ուղղակի կոնֆրոնտացիա Ռուսաստանի հետ, որին Թուրքիան հիմա պատրաստ չէ գնալու:

ՙՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ԿՓՈՐՁԻ ՆՈՐ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐ ՍՏԵՂԾԵԼ ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ԿՈՎԿԱՍՈՒՄ՚

( - Մինչեւ 2046 թվականը ռուսական ռազմաբազան Հայաստանում տեղակայելու պայմանագրի մասին այսօր բոլորն են խոսում: Ըստ Ձեզ` ի±նչ կտա այն տարածաշրջանային զարգացումների առումով (Կարեն Գրիգորյան):
-Այս հարցին պատասխանելու համար պետք է մի երկու տարի ետ վերադառնանք, հիշենք ռուս-վրացական հակամարտությունը, որի ընթացքում Վրաստանը ջախջախիչ պարտություն կրեց: Իսկ դա նշանակում էր, որ Ռուսաստանը Հարավային Կովկասում աշխարհաքաղաքական իրադրությունը կտրուկ փոխեց հօգուտ իրեն, եւ դրանից հետո, ինչպես այն ժամանակ էլ էի ասում, պետք է սկսվեր եւ սկսվեց նոր գործընթաց, որը Ռուսաստանի` Հարավային Կովկասում ստացած այդ աշխարհաքաղաքական առավելությունը պետք է կամաց-կամաց վերածեր արդեն քաղաքական որոշակի գործողությունների: Եվ այս վերջին իրադարձությունները, վերջին պայմանավորվածությունները ու համաձայնագրերը, որ ստորագրվեցին ե°ւ Հայաստանում ռուսական ռազմակայանի, ե°ւ ռազմաարդյունաբերական ոլորտում ռուս-հայկական համագործակցության վերաբերյալ, ըստ էության, այդ աշխարհաքաղաքական առավելության քաղաքականացման, այն քաղաքական հարթություն տեղափոխելու գործընթացներն են: Կարծում եմ` դեռեւս զարգացումներ կլինեն այս ոլորտում, եւ Ռուսաստանը կփորձի (եւ կարծում եմ` բավական հաջողությամբ) նոր քաղաքական միջավայր ստեղծել Հարավային Կովկասում:
- Իսկ այդ պայմանագրերում Հայաստանի համար ինչ-որ բացասական կետեր տեսնո±ւմ եք:
- Ես այստեղ բացասական բան չեմ տեսնում: Իսկ ամենակարեւոր դրական հանգամանքն այն է, որ Հայաստանն այս պայմանագրի շնորհիվ կարողացավ ապահովել իր անվտանգությունը մոտակա տասնամյակների ընթացքում եւ հնարավորություն ստացավ նաեւ բանակցություններ վարել ղարաբաղյան հարցի կարգավորման ուղղությամբ նորմալ պայմաններում: Եվ այս հանգամանքը շատ կարեւոր է նաեւ այն առումով, որ, փաստորեն, Ադրբեջանին ցույց տրվեց, որ նա պետք է մի կողմ դնի իր այդ ռազմատենչ հռետորիկան: Ինչ վերաբերում է ավելի լայն առումով այս նոր զարգացումներին` կապված ռուսական ռազմակայանի հետ, ապա կարծում եմ` Հայաստանի համար ստեղծվում է շատ բարենպաստ հնարավորությունների, այսպես, շարք, կարելի է ասելª մի նոր փուլ, երբ նա կարող է իր արտաքին քաղաքականությունը կառուցել` հենվելով արդեն ավելի անվտանգ միջավայրի եւ աշխարհընկալման վրա: Այս պայմաններում, կարծում եմ, մեր արտաքին քաղաքականությունը պետք է վերջնականապես հրաժարվի, այսպես կոչված, կոմպլեմենտարիզմից, որը, գուցեեւ, որոշ ժամանակ ինչ-որ իմաստ ուներ, բայց արդեն վերջին տարիների ընթացքում` ժամանակի առումով, նա արդեն չպետք է գործի: Եվ հիմա Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը, իմ կարծիքով, պետք է լինի բազմավեկտոր, որը պետք է հիմնված լինի դաշնակցային հարաբերությունների վրա, բայց տարբեր խորությամբ: Ռուսաստանի հետ մեր դաշնակցային հարաբերությունները շատ խորն են, բայց դա չի նշանակում, որ ԱՄՆ-ի հետ դաշնակցային հարաբերություններ կարող են չլինել կամ կարող են լինել շատ մակերեսային... Հիմա շատ ավելի հանգիստ, հստակ անվտանգության պայմաններում կարող ենք մեր հարաբերությունները կառուցել աշխարհի բոլոր երկրների հետ:

ՙՉԵՄ ՀԱՎԱՏՈՒՄ ՆՐԱՆ, ՈՐ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ԵՎ ՉԻՆԱՍՏԱՆԸ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ԴԱՇՆԱԿԻՑՆԵՐ ԼԻՆԵԼ՚

( - Հնարավոր համարո±ւմ եք Ռուսաստան-Հայաստան-Իրան-Չինաստան նոր բեւեռի ձեւավորումը, որի մասին խոսակցությունները մերթընդմերթ ակտիվանում են (Սուրեն Սարգսյան):
-Ես դրան չեմ հավատում: Այո°, Հայաստանը եւ Ռուսաստանը տարածաշրջանում դաշնակիցներ են, Ռուսաստանն ունի իր դաշնակիցները աշխարհի այլ շրջաններում եւս: Բայց ես չեմ հավատում նրան, որ Ռուսաստանը եւ Չինաստանը կարող են դաշնակիցներ լինել. երկրների միջեւ իրականում հակասությունները բավականին խորն են: Անցյալ տարի ես Չինաստանում էի` Պեկինում, Շանհայում, այցելեցի հինգ վերլուծական կենտրոն-ինստիտուտներ, այդ թվում` ակադեմիայի, իրենց խորհրդարանի, արտգործնախարարության, եւ համոզվեցի, որ Չինաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ հակասությունները բավականին խորն են: Մի քիչ այլ մեկնաբանությամբ, բայց մոտավորապես նույնը կարելի է ասել Ռուսաստանի եւ Իրանի մասին: Նրանք կարող են տակտիկապես լինել դաշնակիցներ, բայց ստրատեգիական առումով` չեմ կարծում. նրանք տարբեր աշխարհընկալումների տարբեր քաղաքակրթություններ են ներկայացնում: Իհարկե, երկուսն էլ մեծ, հզոր, մեզ համար շատ կարեւոր երկրներ են:

ՙԱԴՐԲԵՋԱՆԸ ՀԱՍԿԱՆՈՒՄ Է, ՈՐ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆՈՒՄ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆՆ Է ՄՆՈՒՄ ՄԻԱԿ ԻՐԱԿԱՆ ՈՒԺԸ՚

( - ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովն ասել է, որ Մեդվեդեւի` սեպտեմբերին Ադրբեջան այցի ժամանակ ստորագրվելու է սահմանների մասին համաձայնագիր: Դա ի±նչ կարող է նշանակել (Աշոտ Ավետիսյան):
-Այստեղ ավելի շուտ կարեւորը, իմ ընկալմամբ, ոչ թե կոնկրետ համաձայնագրերն են, այլ այն, որ կամաց-կամաց Ադրբեջանը հասկանում է, որ տարածաշրջանում Ռուսաստանն է մնում միակ իրական ուժը: Սա ուղղակի հաշվարկ է, եւ փորձ է կատարվում Ադրբեջանի կողմից, այսպես ասած, դուրս չմնալ ռուսական քաղաքականության ուղեծրից: Ամեն դեպքում` չհակադրվել կամ շատ չհակադրվել ռուսական քաղաքականությանը:
- Որպեսզի Վրաստանի նման չդադարի տարածաշրջանում գործոն լինելո±ւց:
- Վրաստանը Սահակաշվիլիի այդ ավանտյուրայի հետեւանքով, ըստ էության, աշխարհաքաղաքական առումով դադարեց գոյություն ունենալ կամ շատ փոքր տեղ է գրավում աշխարհում:

ՙՄԵՐ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՄԻՏՔԸ ՄԻՇՏ ԻՆԵՐՑԻՈՆ, ՆԵՂ ԲՆՈՒՅԹ ՈՒՆԻ՚

( - Թուրքիան ունի թշնամի երկրների, այսպես ասած, կարմիր ցուցակ, գիրք, որտեղ նաեւ Ռուսաստանն է, եւ վերջերս թուրքական լրատվամիջոցները հայտնել են, որ հոկտեմբերին ներկայացվելու է նոր ցուցակը, որտեղ ներառված չեն լինի Ռուսաստանը, Հունաստանը, Իրաքը եւ Իրանը: Դա նշանակո±ւմ է, որ Թուրքիան Ռուսաստանին այլեւս թշնամի երկիր չի համարում (Կարինե Առաքելյան):
-Իհարկե, սա տակտիկական քայլ է, Թուրքիան մի կողմիցª Եվրամիությանը, Եվրոպային է ցույց տալիս, որ ինքը փոխվում է: Մյուս կողմից էլª Իրանին ու նաեւ Ռուսաստանին է ցույց տալիս, որ ուզում է դաշնակից լինել: Բայց ես համոզված եմ, որ ե°ւ Իրանի, ե°ւ Հունաստանի, ե°ւ, մանավանդ, Ռուսաստանի հետ Թուրքիան տարածաշրջանում` Հարավային Կովկասում, Մերձավոր Արեւելքում, Բալկաններում աշխարհառազմավարական եւ ստրատեգիայի առումով մնում է հակառակորդ: Այնպես որ` ես նույնիսկ համոզված չեմ, որ իրականում Թուրքիայի ռազմական դոկտրինայում փոփոխություններ կմտցվեն: Սա, երեւում է, քաղաքական որոշակի նպատակներ է հետապնդում:
- Իրանի փոխնախագահը հայտարարել էր, որ մոտ հարյուր տարի առաջ Թուրքիան ցեղասպանություն է իրականացրել` նկատի ունենալով Հայոց ցեղասպանությունը: Դրան հետեւել է Թուրքիայի արտգործնախարար Դավութօղլուի հայտարարությունը, որով նա բացատրություն է պահանջել: Սա ինչի± կարող է հանգեցնել: Չէ± որ վերջին շրջանում Թուրքիան, կարծես, ցանկանում է միջնորդ հանդիսանալ ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունները կարգավորելու ուղղությամբ, առաջարկում էր ուրանը իր մոտ կամ այլ երկրում հարստացնել: Դա կարո±ղ է բերել իրանա-թուրքական նոր լարվածության, որը, իհարկե, միշտ էլ եղել է:
- Այո, միշտ էլ եղել է կրոնական, ռազմաստրատեգիական, մրցակցության հողի վրա: Իմ կարծիքով` մենք մի քիչ վատ ենք հետեւում թուրք-իրանական հարաբերություններին, ընդհանրապես մեր քաղաքական միտքը միշտ իներցիոն, նեղ բնույթ ունի, այսինքն` մենք կարծում ենք, որ որոշ ժամանակ առաջ եղած երեւույթները շարունակվում են: Իմ դիտարկումներով` թուրք-իրանական հարաբերությունները, վերջին գոնե մեկ ամսվա ընթացքում, բավականին փոխվում են: Որքան ես հասկանում եմ, Թուրքիան փորձեց իրանական ուրանի հարստացման հարցում ավանտյուրայի մեջ ներգրավել նաեւ Բրազիլիային, այդ երեք երկրները հանդես եկան հայտարարությամբ: Հետագայում Բրազիլիան հասկացավ, որ Թուրքիան իրեն ավանտյուրայի մեջ է ներքաշել, դուրս եկավ այդ, այսպես ասած, խաղից: Եվ, որքան կարող եմ դատել մամուլից, իհարկե, Իրանը որոշ քանակությամբ ուրան արդեն ուղարկել է Թուրքիա: Եվ Թուրքիայի վրա ԱՄՆ-ի ու, չի կարելի բացառել, նաեւ Եվրոպայի կողմից ճնշումը բավականին ուժեղացավ: Եվ Թուրքիան վերջին շրջանում սկսեց ետ կանգնել ոչ միայն այդ նախաձեռնությունից, այլ նաեւ Իրանի հետ որոշակի, այսպես ասած, սիլի-բիլի անելուց: Եվ, էլի որքան կարող եմ դատել մամուլի վերլուծության արդյունքում, Թուրքիան այդ ուրանը դեռ չի վերադարձրել Իրանին: Իրանը պահանջում է, սակայն Թուրքիան չի վերադարձնում: Ընդհանրապես պետք է ասել, որ թուրք-իրանական հարաբերությունները ժամանակակից աշխարհի` երկու երկրների միջեւ միջպետական հարաբերությունների ամենաբարդ, ամենաթաքնված ոլորտին են պատկանում: Այստեղ քիչ բան է ասվում, քիչ բան է երեւում, բայց ավելի խորքային երեւույթներ կան: Կարծում եմ, որ Իրանի փոխնախագահի հայտարարությունը, այ, այդ խորքային գործընթացների արտահայտումն է, որ կար եւ հիմա ջրի երես դուրս եկավ: Ուստի, կրկնում եմ, պետք է դատել ոչ թե միայն այդ հայտարարության վրա հիմնվելով, այլեւ երեւույթներին խորքից պետք է նայել: Սա ուղղակի արդյունք է: Այդ խնդիրը ոչ մի բանի չի կարող հանգեցնել, կլինեն ընդամենը դիվանագիտական հայտարարություններ... Խորքային, օբյեկտիվ երեւույթները պետք է հաշվի առնել, իսկ օբյեկտիվ երեւույթները քաղաքականության մեջ շահերն են: Տվյալ դեպքում օբյեկտիվն այն է, որ Իրանն արդեն սկսեց գործարկել իր ատոմակայանը, գնալով հաջողությունների է հասնում ուրանի հարստացման բնագավառում, իսկ դա, իհարկե, Թուրքիային դուր գալ չի կարող: Դա ակնհայտ է, ինչքան էլ որ Թուրքիան ասի, որ ինքը Իրանին պաշտպանում է...

ՙՈւղիղ կապը՚ վարեց ՌՈՒՍԼԱՆ ԹԱԹՈՅԱՆԸ