ԿԱՐՃ ԼՈՒՐԵՐ

«Երբ քննադատում ես դիմացինին մտածիր` դո՞ւ ինչ ես արել քո երկրի համար»

24.11.2017 21:45 ՄՇԱԿՈՒՅԹ ՀԱՆՐՈՒԹՅՈՒՆ ԱԽ ԿԱՆԱՅՔ
«Երբ քննադատում ես դիմացինին մտածիր` դո՞ւ ինչ ես արել քո երկրի համար»

Վերջերս Օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում տեղի ունեցավ օպերային երգչուհի ԱՐԱՔՍ ՄԱՆՍՈՒՐՅԱՆԻ ստեղծագործական գործունեության 50-ամյակին նվիրված համերգային երեկոն: Ողջ երեկոյի ընթացքում հանդիսատեսը ոչ թե մանսուրյանական կատարումներն էր վայելում, այլ նրա` Սիդնեյի Կոնսերվատորիայի օտարազգի սաների անթերի հայերենով կատարումները` Կոմիտասից մինչեւ Մանսուրյան ու Տիգրանյան:
Այսինքն` տիկին Մանսուրյանը նրանց ոչ միայն երգել, այլ նաեւ հայերեն է սովորեցրել: «Իրավունքի» հետ զրույցում տիկին Մանսուրյանը պատմեց, որ թեպետ չինացուն, կորեացուն անթերի հայերեն երգել սովորեցնելն իր համար բարդ ու ժամանակատար աշխատանք է եղել, բայց արդյունքներն իրեն գոհացրել են: Այնուամենայնիվ, 23 տարվա դադարից հետո Արաքս Մանսուրյանը կրկին երգեց թեպետ կարճ, սակայն ժամանակին իրեն հարազատ օպերայի եւ բալետի թատրոնի բեմում` սաների մասնակցությամբ: Ասում է` այն իր սաների պահանջն է եղել:
- Հայաստանի օպերային թատրոնի բեմում վերջին անգամ եղել եմ 1993 թվականի մայիսի 13-ին, երգել եմ իմ վերջին «Անուշը»` Օհան Դուրյանի հետ, որը նվիրված էր «Անուշի» դիրիժոր Հակոբ Տեր-Ոսկանյանի հիշատակին, ում հետ երգել եմ գրեթե տասը տարի` 82-92 թվականներին: Իսկ այս անգամվա կատարումս մի քիչ բարդ հարց էր. ինձ անընդհատ ասում էին` այդպես չի լինի, այդ օրը պետք է անպայման մի բան երգեք: Իրականում չէի ուզում, որովհետեւ Կամերային երաժշտության տանը 2 տարի առաջ ունեցած իմ համերգի ժամանակ հայտարարել էի, որ սա իմ վերջին համերգն է` էլ չեմ երգելու: Ճիշտ է, տարիների հետ իմաստնանում ես, գիտելիքներդ ավելանում են, բայց բնությունն իրենն անում է` ձայնիդ մեջ կորցնում ես ինչ-որ որակներ: Իսկ ես երբեք համաձայն չեմ եղել, որ մեծ երգիչներն իրենց այդ տարիքում դուրս են եկել բեմ, ինձ համար դա ագահության նման մի բան է: Խոնարհվում եմ նրանց ու իրենց արվեստի առջեւ, բայց ես չեմ կարող դա անել: Ուզում եմ իմ արվեստը մնա իր բարձրունքում: Հիմա գիտելիքներս փոխանցում եմ իմ սաներին, որոնք այսօր զարդարում են աշխարհի տարբեր բեմերը եւ իրենց ծրագրում ընդգրկել են ու անպայման բոլոր համերգներին կատարում են Կոմիտաս: Մի ինդոնեզացի սան ունեմ, Կոմիտասի «Օրորն» է երգում խաղերով, ինչ գեղեցիկ է երգում... Մի 21-ամյա ֆիլիպին ունեմ, վերջին դասին եկավ, ասաց` մաեստրա, մի խնդրանք ունեմ, ուզում եմ «Կռունկը» երգել, իմ ձայնագրություններն էին լսել, ասացի` վստահ ե՞ս, ասաց, այո, կարծում եմ, կստացվի, իրոք այնպես լավ էր հնչյունները արտաբերում...

Ինչպես է իրեն զգում առողջապահության նախարարը մանկահասակ աղջիկներին վիրավորելուց հետո. Գեւորգ Պետրոսյան

«ԴԺՎԱՐ ԷՐ, ԵՐԲ ՉԻՆԱՑԻ ՈՒՍԱՆՈՂԻՍ ԱՌԱՋԱՐԿԵՑԻ ՍԱՐՈՅԻ ԱՐԻԱՆ ԵՐԳԵԼ»

- Տիկին Մանսուրյան, ինչպե՞ս է հաջողվում օտարազգիներին գրեթե անթերի հայերեն սովորեցնել:
- Պիտի ասեմ, որ շատ դժվար է աշխատելը օտարների հետ: Նրանց համար ամենաբարդը «Ը» տառը արտաբերելն է, որովհետեւ այդ հնչյունը չունեն, եւ այնքան երգեր ունենք, որ ամբողջը «Ը» տառով է: Ձայնագրում էին դասը հայերեն եւ տառ առ տառ արտագրում թարգմանությունը, իսկ հայերեն թարգմանել կոմիտասյան երգերը շատ դժվար է: Պատկերացրեք` Նազան դու բարով եկար,
Խոր-խոր ձորերով եկար, 
Կանաչ սարերով եկար... 

Հիմա ասեք` ինչպե՞ս թարգմանեմ անգլերեն, կամ` «Հոյ Նազանը», էլ չեմ ասում Մանսուրյանի գործերը, շատ դժվար է Տերյան թարգմանելը, օրինակ`
Իջնում է գիշերն անգութ ու մթին
Եվ այգը բացվում, դառնում մահահոտ... 

Ինչպես թարգմանել, որ հասկանան բառի իմաստն ու դնեն իրենց ձայնի գույնի մեջ: Մի խոսքով, այս դետալները հոգիս հանեցին, բայց ամեն անգամ երբ ճիշտ հնչյուն էի լսում, ինձ համար երջանկություն էր, ուրախանում էի` հայերեն են երգում, ապա իրենց ասում էի` ապրեք: Շատ դժվար էր, երբ չինացի ուսանողիս առաջարկեցի Սարոյի արիան, ընտրեցի ձայնագրություններ ու ասացի` լսիր այս տենորներին: Հաջորդ դասին եկավ անտրամադիր, ասաց` մաեստրա, չեմ կարծում, որ կարող եմ այս խաղերը երգել: Իսկապես, հայկական է, չինացին ո՞նց անի այդ խաղերը, մի խոսքով, աշխատեցինք, մի քանի դաս հետո ոգեւորված եկավ` Արաքս, կարող եմ երգել:

«ԱՅՍՏԵՂ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐՍ ՀԻՎԱՆԴԱՑԱՆ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՎ ՄԱՔՈՒՐ ՋՈՒՐ ԽՄԵՑԻՆ»

- Հայ հանդիսատեսի արձագանքը բուռն էր, իսկ Ձեր ուսանողներն ի՞նչ տպավորություններով հեռացան Հայաստանից:
- Նախ, երբ նրանցից 3-ին ասացի, որ նման համերգ է լինելու ոգեւորվեցին: Ռիհան Սանդերսը Անգլիայում վարպետության դասերի էր, երբ ասացի համերգի մասին, ուրախությունից թռչկոտում էր, որ պիտի գա Հայաստան: Ջորջիա Կոկորիսը նույնպես ասաց` մաեստրա, վստահ ե՞ք, որ ես պիտի գամ, մի անգամ եղել եմ Հայաստանում, գուցե ուրիշին եք ուզում տանել: Ասացի ոչ, ուզում եմ, որ դու գաս: Ջիանգ Հոնգշինը նույնպես երկրորդ անգամ էր գալիս, նա դեռ առաջին այցելությունից հետո անվերջ խոսում էր Հայաստանից:
Իռլանդացի Էնդրյու Դիքսոնը եւ կորեուհի Ջուլիետ Մունը առաջին անգամ էին լինում Հայաստանում: Գնալուց հետո կորեուհին գրեց` շնորհակալ եմ, որ ինձ տարաք Հայաստան, եւ տեսա Ձեր մշակույթը: Ուտելիքների համար խենթացան, ասում էին` այս ի՞նչ համեղ է: Առաջին օրը ինչ ուտում կամ խմում էին, հարցնում էին` օրգանի՞կ է, ասացի` ամեն ինչ մեզ մոտ օրգանիկ է: Եվ բոլորը հիվանդացան, որովհետեւ մաքուր ջուր խմեցին, քանի որ այնտեղ շշերով են խմում ջուրը: Շատ ուրախ էին, մեծ գնահատանք ունեցան իրենց այստեղ բերելու, Երեւանի օպերային թատրոնում երգելու համար: Ամեն մի անկյունում նկարվում էին, որպեսզի տանեն ու ցույց տան իրենց ընկերներին: Մտածում էին` հաջորդը ե՞րբ ենք գալու, արդեն ուզում են նորից գալ: 

««Մի ազգ, մի բանակը» պլակատ չի, կենսակերպ է». Շուշան Պետրոսյան (Տեսանյութ)

Ի՞ՆՉ Է ԽՆԴՐԵԼ Է ՄԱՆՍՈՒՐՅԱՆԸ ԼԻՊԱՐԻՏ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻՆ

- Այս անգամ բավականին ժամանակ եղաք Հայաստանում եւ շփվեցիք հայ օպերային արտիստների հետ, ի՞նչ կասեք նրանց մասին, հայկական օպերան ունի՞ ապագա:
- Տարիներ առաջ հարցազրույցներից մեկում ասացի, թե չեմ կարող խոսել Հայաստանի օպերային երգիչների մասին, որովհետեւ չեմ գնում օպերա` կտրված եմ: Բայց պիտի ասեմ, որ այս վերջին տարիներին առիթ եմ ունեցել լսելու նրանց, հիացած եմ: Այդ ինչ երգիչներ ունենք, սոպրանո Մարինե Դեինյանն այդ ինչպե՞ս է երգում, «Ռեքվիեմին» էի գնացել, մոտեցա, ասաց` վա՜յ, դուք իմ ներշնչանքն եք… Ասացի, որ ձեր նման երգիչներ աշխարհում շատ քիչ կան, չմտածեք, որ Հայաստանում եք, ուրեմն` վերջ: Հայաստանն ամենաբարձրորակ երգիչներն է տվել: Լիպարիտ Ավետիսյանը մի հրաշագեղ, տաղանդավոր տենոր է, Ավստրալիայում էր, երգեց «Տրավիատա»,  հրավիրված էի, որովհետեւ իր հետ երգում էր իմ բարիտոն ուսանողը` Ժերմոնը: Լիպարիտը ինչ անուշ երգիչ է, ուղղակի սիրահարված էի, ասացի` Հայաստանից դուրս չգաս Լիպարիտ, խնդրում եմ, մնա Հայաստանում, ասաց` բայց հաճախ եմ դրսում լինում, ասացի` ոչինչ` տունդ թող Հայաստանում լինի, որովհետեւ ափսոս է կորցնել նման երգիչ: Շատ ունենք տաղանդավոր երգիչներ` Գեւորգ Հակոբյան, Իրինա Զաքյան, Աննա Մայիլյան...

ԴՍՏԵՐ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

- Տիկին Մանսուրյան, բոլոր հայ կանանց համար առեղծված է Ձեր երիտասարդության գաղտնիքը, ի վերջո, կբացե՞ք այդ գաղտնիքը:
- Գիտեք, երգիչներս հիացած ասում էին` ինչ գեղեցիկ են հայերը: Իսկապես գեղեցիկ են, բայց ուզում եմ, որ այդ գեղեցկությունը մարմնից անցնի հոգու մեջ, այդ գեղեցկությունը եւ սերը կպահպանի մեր երկիրը: Չարությունը ծերացնում է: Վերջերս մի բժիշկ հոգեբանի հետ էի խոսում, ասաց` չար մարդիկ մեղք են, որովհետեւ իրենց չար խոսքն անմիջապես իրենց է հասնում: Օրինակ` Շուշանիս` այս մեծ ու բարի մարդուն, ախր ո՞նց չասեմ, լացս գալիս է, երբ տեսնում եմ ինչ-որ մեկն իր չարությունը սլաքով բերել է երեխայիս կողմը, ախր աններելի է դա: Ցավ ունեմ իրենց համար, ոչ թե Շուշանիս, ուզում եմ ասել, ինչո՞ւ ես այդքան չար, մեղք ես ախր, չե՞ս մտածում, որ այդ չարությունը քեզ ու քո զավակին է գալու: Այ, հենց դա է իմ երիտասարդության գաղտնիքը, որ երբեք չար բաներ չեմ մտածում: Այնքան կուզեի, որ մեր հայ կանայք լեցուն լինեին սիրով` միմյանց հանդեպ: Չէ՞ որ մեր կանայք շատ գեղեցիկ են եւ շատ խելացի: Այո, ամենահեշտ բանը քննադատելն է, երբ քննադատում ես դիմացինին, մտածիր` դո՞ւ ինչ ես արել քո երկրի համար: Հասկանում եմ, դժվար պահեր են լինում, 70 տարի մնալով կոմունիստի ռեժիմի տակ, մեր երկիրը նոր է ոտքի կանգնում: Իհարկե, շատ սխալներ են լինում, բայց այդ սխալները չի կարելի սրել, դարձնել անձնական չարությամբ լեցուն: Երբ Շուշանիս մասին ինչ-որ բաներ են գրում, ասում եմ` Շուշ, ինքը երեւի տխուր մարդ է, երեւի դժբախտ է դրա համար է այդպես չարություն գրել, փոխանակ սիրեն իրար ու պահպանեն իրենց կանացիությունը: 

«Սա քաղաքապետարանի խնդիր չէ, սա մենք ենք». Եղիշե Պետրոսյան

Զրուցեց ԼԻԼԻԹ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԸ

 

КОМСОМОЛЬСКАЯ ПРАВДА