Հանդիպման յուրահատկությունն այն էր, որ այն ունեցավ հրապարակային մաս. Երեք նախագահների հանդիպման հետքերով Լինում են պահեր, երբ ուզում եմ քեզ մի բան պատմել ու լսել՝ ինչ կասես Իրականացված կապիկ-շոուն ցույց է տալիս, որ այսօրվա ընդդիմությունը չի գործում. Արթուր Ֆարմանյան Մեր թանգարանն անվանում են փոքրիկ Տրետյակովյան պատկերասրահ, Աբրահամյանին՝ մեր օրերի Տրետյակով. Մկրտչյան Զանզիբարում վեցից ավելի հյուրանոցներ ամբողջությամբ այրվել են Տասը տարի՝ ռուսական արվեստի թանգարանի վերափոխման ճանապարհին Թուրքիան և ԵՄ-ն բանակցություններ են վարում անվիզա ռեժիմի ներդրման վերաբերյալ Գերմանիան հրաժարվել է Լեհաստանով տանկային շարասյուներ տեղաշարժելուց Լավրովը կասկածի տակ դրեց Գերմանիայի և Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարների ադեկտվատությունը Զելենսկի. ԱՄՆ-ն Ուկրաինային չի փոխանցում նույնիսկ Եվրոպայի կողմից վճարված Patriot հրթիռները

«ԻՆՉ-ՈՐ ՄԱՅԻՍՅԱՆ ՀԱՂԹԱՆԱԿՆԵՐՈՎ ՍԿՍԵՑԻՆՔ, ՊԵՏՔ Է ԱՎԱՐՏԵՆՔ ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՄԱՄԲ»

Արխիվ 12-16

«ԻՆՉ-ՈՐ ՄԱՅԻՍՅԱՆ ՀԱՂԹԱՆԱԿՆԵՐՈՎ ՍԿՍԵՑԻՆՔ,
ՊԵՏՔ Է ԱՎԱՐՏԵՆՔ ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԱՏԱԳՐՄԱՄԲ»


Եվ կրկին մեծ շուքով նշեցինք մայիսի 28-ը, որը լինելով Հայաստանի առաջին հանրապետության հռչակման օրը, նախեւառաջ մայիսյան հաղթանակներն ամփոփող տոն է` Սարդարապատի հերոսամարտի գլխավորությամբ: 1918 թվականին հենց այդ օրը Հայաստանն ապացուցեց իր ուժն ու անկախ լինելու բացարձակ իրավունքը, միեւնույն ժամանակ, ունենալով նոր հաջողություններ ու ցավալի ձախողումներ: Հենց այս ամենի շուրջ էլ «Իրավունքը» զրուցեց ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի դեկան, պրոֆեսոր ԷԴԻԿ ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ հետ:

«ԵԹԵ ՉԼԻՆԵՐ ՍԱՐԴԱՐԱՊԱՏԻ ՀԵՐՈՍԱՄԱՐՏԸ, ԱՅՍՕՐ ՉԷԻՆՔ ՈՒՆԵՆԱ ԱԶԱՏԱԳՐՎԱԾ ԱՐՑԱԽ»

–Պարոն Մինասյան, անդրադառնալով տոնին` նախեւառաջ խոսենք Հայաստանի առաջին հանրապետության ձեռքբերումների մասին:

– Ձեռքբերումներից ամենախոշորն այն էր, որ 6 դար շարունակ օտարի տիրապետությունից հետո վերջապես անկախություն նվաճեցինք եւ հայոց անկախ պետականություն վերստեղծեցինք: Երկրորդ ձեռքբերումը մեր միասնության հաղթանակն էր, երբ անկախ կուսակցական պատկանելությունից, անկախ դասային տարբերություններից եւ այլն, մի բռունցք դարձած` հաղթանակ տարանք: Երրորդ ձեռքբերումն էլ համարում եմ սրբազան պատգամի կատարումը, ազատության եւ անկախության մեր հերոսների այդ երազանքի իրականացումը: Նրանց սրբազան պատգամն էր, որ միշտ հաղթանակով ավարտենք մեր պատերազմը, իսկ դա մենք ավարտեցինք Արցախյան գոյապայքարում: Եվ եթե չլիներ Սարդարապատի հերոսամարտը, այսօր չէինք ունենա ազատագրված Արցախ: Ձեռքբերում էր նաեւ պետականության կայացումն ու պետական կառույցների ստեղծումը, կանոնավոր բանակի եւ աշխարհազորային ուժերի միավորումը: Եթե մենք առաջին հանրապետության տարիներին չունենայինք պետական կառույցներ` իր ներքին եւ արտաքին ֆունկցիաներով, չէինք կարող նաեւ Խորհրդային Հայաստանի հանրապետություն ունենալ: ՀԽՍՀ-ն, ըստ էության, առաջին հանրապետության ժառանգորդն էր, եւ դրա արդյունքում էր, որ մենք` որպես առանձին հանրապետություն, մտանք ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ: Հետագայում էլ, այդ հիմքի վրա առաջացավ Երրորդ հանրապետությունը, որը նույնպես առաջին հանրապետության ժառանգորդն էր, նաեւ իրավահաջորդը:

«ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՃԱԿԱՏՈՒՄ ՄԵՆՔ ՇԱՏ ՀԵՏ ՄՆԱՑԻՆՔ»

–Իսկ որո՞նք էին ընդամենը 2,5 տարի գոյատեւած առաջին հանրապետության թույլ տված քաղաքական թերությունները, որոնք գոնե այսօր ցանկալի չէ կրկնել:
– Առաջին հերթին քաղաքական հեռատեսության պակասը` միջազգային քաղաքական իրադրության մեջ ճիշտ կողմնորոշվելու հարցում: Իհարկե, աշխարհաքաղաքական բարդ իրադրությունն իր հերթին որոշ պայմաններ ստեղծեց, բայց նաեւ առկա էր քաղաքական անհեռատեսությունը: Հիշեք, որ այդ շրջանում մենք անընդհատ Եվրոպայի վրա էինք հույս դնում` Սեւրի պայմանագիր եւ այլն:
– Բայց չէ՞ որ կային նաեւ որոշակի հարաբերություններ նաեւ Ռուսաստանի հետ:
– Ռուսաստանի հետ համագործակցության փորձ, իհարկե, եղավ, բայց այն ակտիվությամբ չարվեց: Հետագայում` 1920 թվականի օգոստոսի 10-ին` նոր պայմանագիր ստորագրվեց, որը բավական ուշացած էր: Դրա համար մենք պետք է ավելի շուտ այդ համագործակցության պայմանները ստեղծեինք: Իսկ ինչ վերաբերում է ներքին քաղաքականությանը, այստեղ նույնպես անհետեւողականություն թույլ տվեցին: Օրինակ, Մայիսյան ապստամբությունը չպիտի լիներ: Այդ ապստամբության ճնշումից հետո խորհրդային պետությունն իր վերաբերմունքը փոխեց եւ էլ ավելի կոշտ դիրքորոշում ձեռք բերեց: Իհարկե, պիտի կարողանայինք այն ժամանակ ավելի վճռական լինել ու թույլ չտալ առաջին շրջանում մյուս կուսակցությունների ակտիվությունը: Ինչեւէ, երկուսուկես տարի տեւած մեր պետականությունն ուսանելի դասեր տվեց: Եվ այն առաջին հերթին  քեմալաբոլշեւիկյան դաշինքի արդյունքում կործանվեց: Քեմալը կարողացավ, հատկապես եվրոպական երկրների շնորհիվ եւ շատ դեպքերում հենց իրենց դիվանագիտական խաղերի միջոցով ոտքի կանգնել: Իսկ մենք չկարողացանք այդ դիվանագիտությունը կիրառել: Ավելին` դիվանագիտական ճակատում մենք շատ հետ մնացինք, եւ արդյունքում կնքվեց` սկզբում Ալեքսանդրապոլի խայտառակ պայմանագիրը, հետո` Մոսկվայում Ռուսաստանը մեր բոլոր նվաճումներն ի չիք հայտարարեց: Ինչպես գիտեք, 24 հազար քառ. կմ տարածք կորցրեցինք Մոսկվայի պայմանագրով: Առաջին հանրապետության տարիներին նաեւ մեր ռազմական գործիչները որոշակի սխալներ թույլ տվեցին` չհամագործակցելով քաղաքացիական իշխանության հետ: Ըստ էության, արդյունքում տանուլ տվեցինք` կորցնելով տարածքներ:

«ԱԴՐԲԵՋԱՆՆ ԻՐ ՀՈԽՈՐՏԱՆՔԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՄԲ ՈՉ ՄԻ ԲԱՆԻ ԷԼ ՉԻ ՀԱՍՆԻ»


–Իսկ ինչպե՞ս կգնահատեք այսօրվա` արդեն 24-ամյա Հայաստանի երրորդ հանրապետության վարած դիվանագիտական քաղաքականությունը:
– Փառք Աստծո, երրորդ հանրապետության տարիներին կարողացանք որոշ ձեռքբերումներ ունենալ` հանձին Արցախի ազատագրման: Առաջին հանրապետության տված կարեւոր դասը, իհարկե, միասնությունն էր, որը կարողացանք քաղել եւ շահել Արցախյան ազատագրական պայքարի տարիներին:
Այսօր էլ կան որոշակի թերություններ` արտագաղթ եւ այլն, բայց պետք է հզորացնենք մեր երկիրը: Եվ հիմա էլ պիտի հույսներս դնենք մեր ուժերի վրա, ոչ թե օտարի: Իմ կարծիքով` մենք այսօր այդքան էլ մեծ, փայլուն հաջողություններ չունենք արտաքին քաղաքականության մեջ, բայց առայժմ հավասարակշռված է այն ու, ըստ իս, պետք է շարունակել այդպես: Այժմ նորից այդ բարդ աշխարհաքաղաքական իրավիճակն է, եւ մենք նորից Ադրբեջանի հետ պատերազմի մեջ ենք: Ճիշտ է, զինադադար է, բայց ժամանակավոր է, եւ, միեւնույն ժամանակ, այսօր էլ սահմանային շրջաններում զոհեր ունենք: Սա նշանակում է` դեռ պատերազմի մեջ ենք ու պետք է աչալուրջ լինենք` մեր քաղաքական քայլերի մեջ: Պետք է գոհունակությամբ նշեմ, որ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումը մեծ արձագանք ունեցավ, եւ սա կարելի է դրական ձեռքբերում համարել: Այդ ուղղությամբ պետք է շարունակել աշխատանքը նաեւ պահանջատիրության հարցում: Չպիտի վախենալ, եւ անհրաժեշտ է ինչ-որ տեղեր պահանջատիրության խնդիրներ առաջ քաշել, քանի որ դրանով նաեւ հարցը օրակարգի մեջ պահելու նպատակ ունենք: Եվ, տա Աստված, որ մի օր հասնենք մեր վերջնական նպատակին: Այն, ինչ որ մայիսյան հաղթանակներով սկեցինք, պետք է ավարտենք Արեւմտյան Հայաստանի ազատագրմամբ: Ես որոշակի հույսեր ունեմ եւ եթե ոչ այսօր կամ մի տասը տարի հետո, ուրեմն` ապագա սերունդը կհասնի դրան:
– Ի՞նչ կասեք Ադրբեջանի այսօրվա հնարավորությունների ու Արցախյան հիմնախնդրի վրա մեծ պետությունների ունեցածազդեցության մասին:
– Ադրբեջանն իր հոխորտանքի քաղաքականությամբ ոչ մի բանի չի հասնի: Համոզված եմ, որ եթե նա վստահ լիներ, որ հաջողություն կունենա, անպայման կպատերազմեր: Դա այսօրվա վիճակով հնարավոր չէ: Իսկ ինչ վերաբերում է հնարավոր ազդեցությանը, մենք այսօր երկկողմանի ճիշտ քաղաքականություն ենք վարում` Եվրասիա եւ Եվրոպա կապերը ամրապնդելու ուղղությամբ: Անշուշտ, պիտի ամրապնդենք մեր հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, իբրեւ ռազմական դաշնակից, բայց առաջնահերթություն տանք մեր շահերին: Մենք փոքր երկիր ենք եւ պետք է հաշվի առնենք մեծ տերություններին ու հավասարակշռված դիվանագիտական քաղաքականություն վարենք: Եվ այդ հավասարակշռված քաղաքականության վառ ապացույցը Ռիգայի գագաթաժողովն էր:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ