Լինում են պահեր, երբ ուզում եմ քեզ մի բան պատմել ու լսել՝ ինչ կասես Իրականացված կապիկ-շոուն ցույց է տալիս, որ այսօրվա ընդդիմությունը չի գործում. Արթուր Ֆարմանյան Մեր թանգարանն անվանում են փոքրիկ Տրետյակովյան պատկերասրահ, Աբրահամյանին՝ մեր օրերի Տրետյակով. Մկրտչյան Զանզիբարում վեցից ավելի հյուրանոցներ ամբողջությամբ այրվել են Տասը տարի՝ ռուսական արվեստի թանգարանի վերափոխման ճանապարհին Թուրքիան և ԵՄ-ն բանակցություններ են վարում անվիզա ռեժիմի ներդրման վերաբերյալ Գերմանիան հրաժարվել է Լեհաստանով տանկային շարասյուներ տեղաշարժելուց Լավրովը կասկածի տակ դրեց Գերմանիայի և Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարների ադեկտվատությունը Զելենսկի. ԱՄՆ-ն Ուկրաինային չի փոխանցում նույնիսկ Եվրոպայի կողմից վճարված Patriot հրթիռները Նեթանյահուն չկարողացավ համոզել ԱՄՆ-ին Վաշինգտոնի վրա Իրանի հարձակման սպառնալիքի մասով

ԴԵՌ «ԱՆՀԱՍԿԱՆԱԼԻ Է», ԹԵ ԻՆՉՈՒ Է ՀՈՍԱՆՔԸ ԹԱՆԿԱՆՈՒՄ

Արխիվ 12-16

ԴԵՌ «ԱՆՀԱՍԿԱՆԱԼԻ Է», ԹԵ ԻՆՉՈՒ Է ՀՈՍԱՆՔԸ ԹԱՆԿԱՆՈՒՄ

(Թեմայի սկիզբը՝ նախորդ համարում)
Եվ այսպես՝ անցած ուրբաթ ՀՀ ԱԺ-ում կայացած լսումների ժամանակ եւս Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի(ՀԾԿՀ) նախագահ Ռոբերտ Նազարյանը այդպես էլ չկարողացավ բացատրել, թե ինչու պետք է էլեկտրաէներգիան թանկանա: Նույն ծեծված պատճառաբանությունն է՝ ՀԷՑ-ը չնախատեսվածից շատ թանկ՝ Հրազդանի ջէկ-ում արտադրված հոսանք է ձեռք բերել ու առաջացել են վնասներ:

46,8 ՄԼՐԴ ԴՐԱՄՈՎ 23,4 ՄԼՐԴ ԴՐԱՄ ՊԱ՞ՐՏՔ ԵՆ ՓԱԿՈՒՄ
Միգուցե: Բայց էլի ամբողջ հարցն այն է, թե ո՞ւր մնաց նույն վնասները փակելու համար անցած տարվա մոտ 4 դրամանոց թանկացումը: Հիշեցնենք եւս մեկ անգամ. ուղիղ մեկ տարի առաջ նույն ԱԺ-ում պարոն Նազարյանը պաշտոնապես հայտարարում էր հենց այդ՝ ատոմակայանի եւ Որոտանի ու Սեւանի հիդրոկասկադների պակաս փոխանցած էլեկտրաէներգիան Հրազդանի ջէկ-ի թանկ հոսանքով լրացնելու պատճառով ՀԷՑ-ում առաջացած 17,9 մլրդ դրամանոց ճեղքվածքի մասին: Բայց՝ անցած տարի ՀԷՑ-ը վաճառել է 5,5 մլրդ կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա, այսինքն՝ այն 4 դրամի հաշվին լիուլի բավարար էր այդ ճեղքվածքը փակելու համար: Իսկ ահա մեր նախորդ համարում, ելնելով ՀԷՑ-ի պաշտոնական հաշվետվություններից, ներկայացրել էինք, որ ընկերությունը 2010 եւ 2011 թվականներին ունեցել է համապատասխանաբար 11,7 եւ 2,8 միլիարդ դրամ մաքուր եկամուտ: Վնասներ եղել են 2012-ին՝ մոտ 10,1 մլրդ դրամ եւ 2013-ին՝ մոտ 9,9 միլիարդ: Թեեւ հանրագումարում դա մոտ 20 միլիարդ է, եւ պարոն Նազարյանի ասած 17,9 միլիարդ դրամից տարբերվում է, սակայն դա էլ բան չի փոխում. անցած տարվա 4 դրամանոց թանկացումը կարող էր 20 միլիարդի դեպքում եւս ճեղքվածքը փակել:
Բայց ահա առաջարկվող հերթական՝ մոտ 7 դրամանոց սակագնային թանկացման մեջ ՀԾԿՀ-ն նորից նախատեսում է «փոխհատուցման ենթակա գումարի վերադարձ» 23,4 մլրդ դրամի չափով: Որտեղի՞ց ծլեց այդ 23,4 միլիարդը: Ենթադրել, թե դա առաջացել է անցած տարի՝ 2014-ին, միամտություն կլիներ: Այսինքն, եթե անգամ առաջնորդվենց ՀԾԿՀ նախագահի այն պնդմամբ, թե անցած տարվա թանկացման առաջ բերած հավելյալ մոտ 20 միլիաիդ մուտքերից մի 5-6 միլիարդն ուղղվալ է արտադրող կայաններին ու ՀԷՑ-ի ողջ 17,9 մլրդ դրամ պարտքը չի փակվել, էլի այս տարի 23,4 միլիարդ ճեղքվածք չէր առաջանա: Նկատի ունենք հետեւյալը. Ռ. Նազարյանը նման մի թիվ եւս հնչեցրեց. «Վերջին 2 տարիներին ընկերության վնասը կազմել է շուրջ 9 մլրդ դրամ»: Այսինքն՝ 2013 եւ 2014 թվականների՞ն: Բայց ինչպե՞ս է դա հնարավոր, եթե ՀԷՑ-ն ասում է, թե միայն 2013-ին ունեցել է 9,9 միլիարդի վնաս: Ուրեմն ենթադրենք, որ 2014-ին ոչ մի վնաս էլ չի՞ եղել. այդ դեպքում ՀԷՑ-ի մնացորդային ճեղքվածքը 3-4 միլիոնից չէր անցնի:Լավ, ընդունենք, որ նախորդող տարիների չափով մի 10 միլիարդ դրամ էլ ՀԷՑ-ն անցած տարի է կորցրել: Այս դեպքում էլ ճեղքվածքը պետք է հազիվ 13-14 միլիարդ կազմեր, ոչ թե՝ 23,4:
Բայց սա էլ էական չէ: Այսպես. նույն պարոն Նազարյանը, հիմնավորելով սպասվող թանկացումը, ասում է, թե այդ 7 դրամից մոտ 4,5-ը գնալու է ճեղքվածքի փակմանը, իսկ «2,4 դրամը հայկական դրամի արժեզրկմամբ եւ այլ ծախսերով է պայմանավորված»: Ընդունենք, որ այս մեկ տարվա ընթացքում 2,4 դրամով սակագինն ավելացնելու օբյեկտիվ պատճառ առաջացել է, թեեւ դժվար չէ հիմնավորել, որ դոլարի թանկացումը դրա կես չափով էլ թանկացում չէր առաջացնի: Բայց՝ անցած տարվա 4 դրամանոց թանկացումը ոչ ոք դեռ չեղյալ չի համարել: Այսինքն՝ այդ 2,4 դրամանոց «օբյեկտիվ» մասը հանելով՝ էլի անցած տարվանից 1,6 դրամ թանկացումը դեռ մնում է: Իսկ դա արդեն իսկ ՀԷՑ-ին այս տարի պետք է մոտ 9 միլիարդ դրամ հավելյալ եկամուտ բերեր, եւ այդ 1,6 դրամը մի կես տարի ավել պահպանելով՝ այն ենթադրյալ 13-14 միլիարդանոց ճեղքվածքը լիովին կփակեր:
Բայց այսքանից հետո անգամ ընդունենք, որ պաշտոնապես ներկայացված այս բոլոր խայտաբղետ, մեկը մյուսին չբռնող թվերը ճիշտ են: Ուրեմն ի՞նչ պատկեր ունենք, որն անգամ ՀԾԿՆ-ն չի կարող հերքել. անցած տարվա 4 դրամանոց թանկացման 1,6 դրամը դեռ մնում է: Գումարենք այս տարվա 7 դրամը եւ կստանանք, որ ՀԾԿՀ ներկայացրած 23,4 մլրդ դրամի ճեղքվածի մարմանը 1 կՎտ/ժ-ի հաշվարկով ուղղվելու է մոտ, կլորացնենք, 8,5 դրամ: Մինչդեռ՝ էլի վաճառվելու է մոտ 5,5 մլրդ կՎտ/ժ հոսանք, այսինքն՝ լրացուցիչ կառաջանա մոտ 46,8 միլիարդ դրամ: «Հանճարեղ» է. 23,4 միլիարդ դրամ միանգամայն անհասկանալի պարտքն ուղիղ երկու անգամ մեծ գումարով է փակվելու:

ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆ ԱՅԴՔԱՆ ՍԻՐՈՒՄ ՀՐԱԶԴԱՆԻ ՋԷԿ-ԻՆ

Իրականում, թե ինչ է կատարվում հայկական էներգետիկայում, ինչու են սակագները նման թռիչքներ գործում, դժվար է հասկանալ, ելնելով միայն ՀԷՑ-ի այդ «թվաբանությունից»: Համակարգն սկսվում է արտադրող կայաններից, եւ հենց այստեղ է «ամենամութ անտառը»: Բերենք մեկ պարզ օրինակ. 2010-ին, երբ ՀԷՑ-ը, ինչպես նշեցինք, ունեցել է 11,7 միլիարդ դրամ մաքուր եկամուտ, նրա ձեռք բերած էլեկտրաէներգիայի ընդհանուր կաթսայում ամենաթանկ հոսանքն արտադրող Հրազդանի ջէկ-ն ուներ 320 մլն կՎտ/ժ մասնաբաժին: 2011-ին այդ թիվը հասնում է 584 մլն-ի, ապա՝ անցնում 700 միլիոնից, հետո նորից վերադառնում 600-ի սահմանագիծ, իսկ այս տարվա համար էլ սահմանված է մոտ 515 մլն կՎտ/ժ-ի չափաքանակ: Որքանո՞վ են իրականությանը մոտ այդ թվերը, մեծ վերապահումներ կան: Բայց ընդունելով, որ իրական են, հարցին նայենք այս կողմից. ինչո՞ւ պետք է ատոմակայանի կամ հիդրոկասկադների արտադրական պակասը լրացվեր բացառապես Հրազդանի ջէկ-ի հաշվին: Նախ՝ տարվա այն ամիսներին, երբ ատոմակայանը գործել է, թողարկել է ոչ իր հնարավորությունների չափով արտադրանք: Մինչդեռ Հրազդանի ջեկ-ը, որ պետք է աշխատեր հիմնականում ատոմակայանի պարապուրդի երկու-երեք ամիսներին, ավելի ու ավելի հաճախակի է տարվա մյուս ամիսներին գործարկվել(եթե իրականում գործարկվել է եւ ոչ թե այլ կայանների արտադրանքն է վերագրվել Հրազդանի ջէկ-ին) էժան ատոմակայանի հաշվին: Լավ, ենթադրենք տեխնիկական պայմանները պահանջում էին այդ ամիսներին եւս ջէկ-ից հոսանք ստանալ: Բայց ինչո՞ւ է այդ ողջ պակասորդի ստացումը դրվել հենց Հրազդանի ջէկ-ի վրա: Նկատի ունենք, որ հավելյալ համապատասխան հզորություններ ունեին էապես ցածր ինքնարժեքով գործող ինչպես Երեւանի ջէկ-ը, այնպես էլ՝ Հրազդանի ջէկ-ի 5-րդ էներգաբլոկը: Համեմատության համար նշենք, որ ՀԾԿՀ-ի այս վերջին թանկացումներին վերաբերող հաշվարկներով անգամ եթե Հրազդանի ջէկ-ն ունենալու է 44,445 դրամ միադրույք սակագին(առանց ԱԱՀ), ապա Երեւանի ջէկ-ի համար այդ թիվը 27,825 դրամ է, Հրազդանի ջէկ-ի 5-րդ էներգաբլոկի համար՝ 35 դրամ: Ընդ որում՝ հավելյալ պատվերի դեպքում այս սակագները նվազելու որոշակի տեղ ունեն:
Կարո՞ղ ենք ենթադրել, որ Հայաստանը պաշտոնական պարտավորություններ ունի Հրազդանի ջէկ-ի սեփականատիրոջ հանդեպ: Միգուցե: Բայց եթե 2010-ին այդ կայանի մոտ 320 մլն կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիայի առաքումը բավարարում էր այդ պարտավորությունների կատարմանը, ուրեմն ինչո՞ւ այս եւ վերջին երեք տարիներին էլ այդ ցուցանիշը չեն սահմանել, որ մնացած 200-ն էլ Հրազդանի ջէկ-ի փոխարեն պատվիրվեր մյուս անհամեմատ էժան ջէկ-երին:
ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
(Թեմայի շարունակությունը՝
հաջորդ համարում)

Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ