Էրդողանը կկարողանա՞ վերցնել նման ծննդյան նվերը

Հայտ­նի դար­ձավ, որ նա­խօ­րե­ին Նի­կո­լը ջերմ շնոր­հա­վո­րանք­ներ է հղել Էր­դո­ղա­նին` ծննդյան օր­վա կա­պակ­ցու­թյամբ: Սա «տա­րօ­րի­նակ» է այն­քա­նով, որ այդ օ­րը Նի­կո­լը, դա­տե­լով նրա կնոջ հրա­պա­րա­կած լու­սան­կար­նե­րից, զբաղ­ված էր «պե­րաշ­կի» ու­տե­լով, այ­սինքն` աշ­խա­տան­քի չէր: Բայց չէ, թուր­քա­կան աղ­բյուր­նե­րը հու­շե­ցին, որ Նի­կոլն իր շնոր­հա­վոր­ան­քը տեղ է հասց­րել ա­նուղ­ղա­կի` «Ռու­բի­նյան-Քը­լըչ ա­լի­քով»: Սխալ է է­լի, ե­թե ան­ձամբ զան­գեր, շնոր­հա­վո­րեր, ե­րե­ւի նրան կհրա­վի­րե­ին Էր­դո­ղա­նի ծնուն­դը նշե­լու, ու «պե­րաշ­կու» հույ­սին չէր մնա…

ՏԵՍ­ՆԵՍ Ա­ԼԵ­ՆԻՆ ԻՆՉ Ե­ՂԱՎ

Ա­մեն դեպ­քում, թե­կու­զեւ միջ­նոր­դա­վոր­ված, Էր­դո­ղա­նին շնոր­հա­վո­րե­լը հեր­թա­կան խայ­տա­ռա­կու­թյունն է: Կա­րո՞ղ է բա­ցատ­րել, թե ին­չի հա­մար: Որ թուր­քե­րի հետ բա­նակ­ցո՞ւմ է: Բայց դա ի՞նչ կապ ու­նի: Բա­նակ­ցե­լու հիմ­քով Էր­դո­ղանն ի­րեն շնոր­հա­վո­րե՞լ է. ո՛չ: Կամ մի­գու­ցե հեր­թա­կան ան­գամ եր­կիր է խայ­տա­ռա­կում, մտա­ծե­լով, որ դրա­նից հե­տո Էր­դո­ղանն ի­րեն «քաղցր աչ­քո՞վ» կնա­յի: Ա­մեն դեպ­քում, փաստն այն է, որ կա­ռա­վա­րու­թյան պաշ­տո­նա­կան է­ջում նման շնոր­հա­վո­րան­քի մա­սին բառ ան­գամ չկա: Այ­սինքն, Նի­կոլն էլ է հաս­կա­նում, թե նման խայ­տա­ռակ ա­րարքն ինչ ըն­դու­նե­լու­թյուն կստա­նա Հա­յաս­տա­նում, ո­րը ոչ մի մա­նի­պու­լյա­ցի­ա­յով չես մաք­րի…

Մյուս կող­մից, հենց նույն օ­րը, երբ Նի­կոլն Էր­դո­ղա­նին էր շնոր­հա­վո­րում, Հա­յաս­տա­նում հայտ­նի խմբե­րը նո­րից ա­ռաջ է­ին տա­նում ռու­սա­կան ռազ­մա­բա­զան եւ ռուս­նե­րին Հա­յաս­տա­նից հե­ռաց­նե­լու թե­ման: Եվ ա­սել, թե թուր­քա­կան եւ ադր­բե­ջա­նա­կան ուղ­ղու­թյամբ նի­կո­լյան բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը նույն մեխին չեն խփում` այդ մի­ջո­ցով ողջ Հա­յաս­տա­նը թուրք-ազե­րի­ա­կան տան­դե­մին նվի­րող նոր «Ալեք­սանդ­րոպո­լի պայ­մա­նա­գիր» սար­քե­լով, ի­հար­կե, մի­ամ­տու­թյուն կլի­ներ:

Չնա­յած, Մյուն­խե­նի չա­րա­բաս­տիկ հան­դի­պու­մից հե­տո, երբ ար­դեն ան­գամ «Ալքե­սանդ­րո­պո­լի պայ­մա­նա­գիր 2»-ի ա­ռար­կա­յաց­ման օգ­տին ակ­նար­կող փաս­տաթ­ղթեր սկսե­ցին ի հայտ գալ, կար­ծես թե հեր­թա­կան շրջա­դարձն է սկսում ի հայտ գալ: Նման շրջա­դար­ձի մա­սին ակ­նար­կող տե­սա­նե­լի փաս­տարկ­նե­րից մեկն այն է, որ թե­եւ ա­մե­րի­կյան Պետ­դե­պար­տա­մեն­տից ե­ղավ ու­ղիղ հրա­հանգ` գնալ եւ Բրյու­սե­լում նոր հան­դի­պում ու­նե­նալ, սա­կայն այդ­պես էլ նման հան­դիպ­ման հնա­րա­վո­րու­թյու­ններն ու ժամ­կետ­նե­րը տե­սա­նե­լի չեն դառ­նում: Ա­վե­լին, նի­կո­լյան թի­մի կար­կա­ռուն ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րից Ա­լե­նը ե­րեկ մի այն­պի­սի միտք հնչեց­րեց, ո­րը մի տե­սակ հա­կա­սու­թյան մեջ է «Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չա­փով» եւ ա­մե­րի­կյան մո­դե­լով հայ-ադրբե­ջա­նա­կան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» հաս­նե­լու գա­ղա­փա­րի հետ: Այս­պես, նախ ընդգ­ծե­լով, թե «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» ո­րոշ կե­տե­րի մա­սով ար­դեն իսկ կոն­սեն­սուս կա Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ, Ա­լենն այ­նու­հե­տեւ սկսեց իր այն պատ­կե­րա­ցումն ա­ռաջ տա­նել, թե` հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման փաս­տաթղ­թում չպետք է ար­ծարծ­վի Ար­ցա­խի խնդի­րը. «Երկու երկր­նե­րի պայ­մա­նագ­րե­րը վե­րա­բե­րում են եր­կու երկր­նե­րի հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րին: Ար­ցա­խի հար­ցը այդ եր­կու երկր­նե­րի պայ­մա­նագ­րի մեջ պետք է ո­րե­ւէ ձե­ւով ար­տա­հայտ­ված չլի­նի»: Նա­եւ, որ. «Թող չստեղծ­վի տպա­վո­րու­թյուն, որ այդ պայ­մա­նագ­րով փոր­ձում ենք ո­րե­ւէ ձե­ւով հետ կանգ­նել Ար­ցա­խի շա­հե­րի պաշտ­պա­նու­թյու­նից: Ար­դյոք նոր դրույթ դնե­լով հայ-ադրբե­ջա­նա­կան  խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի մեջ, օ­րի­նակ, չե­ղյալ չե՞նք հայ­տա­րա­րի նո­յեմ­բե­րի 9-ի փաս­տաթղ­թում տեղ գտած մեզ հա­մար եւ Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դի հա­մար կա­րե­ւոր ար­ձա­նագ­րում­նե­րը, ո­րոնց տակ կա Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գա­հի ստո­րագ­րու­թյու­նը»:

Պա­հո, ու­րեմն Ա­լե­նը ո­րո­շել է «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րին» գնալ «Եռա­կողմ ձե­ւա­չա­փով» պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի խստիվ պահ­պան­մա՞մբ: Հե­տաքր­քիր է, Նի­կո­լը եւս այդ կար­ծի­քի՞ն է: Թե՞ այս մտքերն Ա­լե­նի մի­ջո­ցով են հնչեց­նում, որ պետք ե­ղած պա­հին Նի­կոլն ար­դա­րա­նա, թե` ես կապ չու­նեմ:

Բանն այն է, որ այն, ին­չի մա­սին խո­սում է Ա­լե­նը, կա­րող է մի մեծ խաչ քա­շել «Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չա­փի» վրա: Նկա­տի ու­նենք, որ ա­ռանց Ար­ցա­խի թե­ման շո­շա­փե­լու՝ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր» ստո­րագ­րե­լը ռուս­նե­րի ա­մե­նագլ­խա­վոր մո­տե­ցում­նե­րից մեկն է, ո­րը Պու­տի­նը բարձ­րա­ձայ­նել է դեռ 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 11-ի իր հայտ­նի հար­ցազ­րույ­ցում` կապ­ված նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րի հետ: Այն է` Ար­ցա­խի հար­ցը պետք է սա­ռեց­նել` զբաղ­վե­լով հայ-ադրբե­ջա­նա­կան օ­րա­կար­գի մյուս հար­ցե­րով, եւ մի­այն բա­վա­կա­նին ժա­մա­նակ անց վե­րա­դառ­նալ Ար­ցա­խի խնդրի վերջ­նա­կան կար­գա­վոր­մա­նը: Ու քա­նի դեռ չկա Ար­ցա­խի խնդրի կար­գա­վո­րում, ռու­սա­կան խա­ղա­ղա­պահ­նե­րը կմնան նո­յեմ­բե­րի 9-ին սահ­ման­ված բնագ­ծե­րում: Այն դեպ­քում, երբ «Բրյու­սե­լյան ձե­ւա­չա­փը», հի­շեց­նենք, են­թադ­րում է բո­լոր հար­ցե­րի, այդ թվում` Ար­ցա­խի խնդրի փա­թե­թա­յին լու­ծում:

Բայց ա­սել, թե Ա­լե­նի նման հայ­տա­րա­րու­թյու­նը նշա­նա­կում է, որ Նի­կոլն ի­րոք հետ է քաշ­վում «Բրյու­սե­լի սցե­նա­րից», ի­հար­կե, անհ­նար է: Նախ, Ար­ցա­խը հանձ­նե­լու գլխա­վոր քայ­լը Նի­կոլն ար­դեն ա­րել է` հա­մա­ձայն­վե­լով Ալ­մա-Ա­թա­յի հռչա­կագ­րի շրջա­նակ­նե­րում Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի սահ­ման­նե­րը ֆիք­սե­լու հետ: Ըստ այդմ, ե­թե «Արցա­խի հար­ցը այդ եր­կու երկր­նե­րի պայ­մա­նագ­րի մեջ պետք է ո­րե­ւէ ձե­ւով ար­տա­հայտ­ված չլի­նի» հայ-ադրբե­ջա­նա­կան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րում», ա­պա դա կա­րող է մեկ­նա­բան­վել այս­պես` Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում է, եւ այս մա­սին խո­սելն ի­մաստ չու­նի: Ռուս­նե­րի ա­ռա­ջարկն այս հար­ցով մեկ է­ա­կան դե­տալ ու­նի. «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րով» կամ դրան հա­րա­կից փաս­տաթղ­թե­րով պետք է հստակ ֆիքս­վի, որ, ա­յո, այն Ար­ցա­խի հար­ցի հետ կապ չու­նի, եւ որ այն դեռ պետք է կար­գա­վո­րել: Եվ ե­թե Ա­լե­նը խո­սում է «ո­րե­ւէ ձե­ւով ար­տա­հայտ­ված չլի­նի» տեր­մի­նա­բա­նու­թյամբ, նկա­տի ու­նի, որ հի­շա­տակ­ված ընդգ­ծու­մը եւս չպետք է լի­նի, ու դրա­նից հե­տո դեռ խո­սում է նո­յեմ­բե­րի 9-ից, ա­պա սա ա­մե­նա­սո­վո­րա­կան մա­նի­պու­լյա­ցի­ան է: Ա­ռա­վել եւս, որ Միր­զո­յան Ա­րոն ե­րեկ Փախս­տա­կան­նե­րի հար­ցե­րով ՄԱԿ գե­րա­գույն հանձ­նա­կա­տար Ֆի­լի­պո Գրան­դի­ի հետ հան­դիպ­մա­նը նո­րից ա­ռաջ տա­րավ Լա­չի­նի մի­ջանցք եւ Ղա­րա­բաղ մի­ջազ­գա­յին, այն է` ա­րեւմ­տյան «փաս­տա­հա­վաք ա­ռա­քե­լու­թյան» գոր­ծուղ­ման հար­ցը, ո­րը ո­րե­ւէ ա­ղերս չու­նի նո­յեմ­բե­րի 9-ի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի հետ:

Բայց նա­եւ նկա­տենք, որ Ա­լե­նի հայ­տա­րա­րու­թյունն ի­րոք ու­նի եր­կա­կի ի­մաստ. կա­րող ես մեկ­նա­բա­նել ինչ­պես ռու­սա­կան, այն­պես էլ` ա­մե­րի­կյան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» օգ­տին: Սա, թե­րեւս, այս պա­հին ա­մե­նա­կա­րե­ւոր դե­տալն է: Այ­սինքն, ե­թե դեռ Մյուն­խե­նում Նի­կոլն այդ­քան մի­ան­շա­նակ գնում էր «Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չա­փի» ուղ­ղու­թյամբ, իսկ հի­մա փոր­ձում է եր­կա­կի ի­մաստ­ներ տալ ի­ար­վի­ճա­կին, ա­պա դա նշա­նա­կում է, որ ինչ-որ բան, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, այս ըն­թաց­քում փոխ­վել է:

ՆՈ­ՐԻՑ ԿՐԿՆԱ­ԿԻ ԽԱՂ

Ա­մեն դեպ­քում, երբ նի­կո­լյան թի­մը շա­րու­նա­կում է հա­մա­ռո­րեն փոր­ձել ա­րեւմ­տյան տար­բեր կա­ռույց­նե­րի խցկել Լա­չի­նի մի­ջանցք եւ Ար­ցախ, ար­դեն իսկ պարզ ցու­ցիչ է, թե ի­րա­կա­նում ում օգ­տին են նրանք խա­ղում: Սա­կայն ամ­բողջ խնդիրն այն է, որ դա ա­նի­մաստ հարց է. Նիկ­ո­լը չէ, որ կա­րող է Լա­չի­նի մի­ջանցք կամ Ար­ցախ ինչ-ինչ կա­ռույց­նե­րի մուտ­քի «դաբ­րոն» տալ, այն պարզ պատ­ճա­ռով, որ դա ար­դեն ռուս-ադրբե­ջա­նա­կան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի են­թա­կա հարց է: Եվ այս տե­սան­կյունից այն, որ Լավ­րո­վը եր­կօ­րյա այ­ցով մեկ­նեց Բա­քու, սա­կայն Ե­րե­ւան այ­ցի մա­սին ան­գամ հե­ռան­կա­րում խո­սակ­ցու­թյուն­ներ չկան, ար­դեն իսկ պարզ ցու­ցիչ էր:

Ինչ վե­րա­բե­րում է բուն այդ այ­ցին, ա­պա թե­եւ Ա­լի­ե­ւի եւ Բայ­րա­մո­վի հետ հան­դիպ­ման շրջա­նակ­նե­րում մի­ան­շա­նակ ա­ռա­ջին պլա­նում էր Ար­ցախն ու հայ-ադրբե­ջա­նա­կան ուղ­ղու­թյու­նը, սա­կայն մի շարք այլ հա­րա­կից թե­մա­ներ եւս կա­յին, ո­րոնք նույն­պես շատ բա­նի մա­սին ակ­նար­կե­ցին:

Բուն հայ-ադրբե­ջա­նա­կան ուղ­ղու­թյամբ Լավ­րո­վի հիմ­նա­կան ակ­նար­կը, ո­րը բխում էր Ա­լի­ե­ւի եւ Բայ­րա­մո­վի հան­դիպ­ման ար­դյունք­նե­րից, այն էր, որ Ռու­սաս­տանն ի­րեն հա­մա­րում է խա­ղի մեջ եւ ո­րե­ւէ դեպ­քում չի պատ­րաստ­վում դուրս գալ, ո­րը դի­վա­նա­գի­տա­կան լեզ­վով այս տեսքն ու­ներ. «Մենք պատ­րաստ ենք ա­ջակ­ցել Բաք­վի եւ Ե­րե­ւա­նի մի­ջեւ խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի կնքմա­նը: Այ­սօր մենք խո­սել ենք Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում խա­ղա­ղու­թյան, անվ­տան­գու­թյան եւ կա­յու­նու­թյան ամ­րապնդ­մանն ուղղ­ված մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի մա­սին, քննար­կել ենք հայ-ադրբե­ջա­նա­կան կար­գա­վոր­ման հար­ցե­րը»: Նա­եւ, որ գոր­ծըն­թա­ցը պետք է հան­գու­ցա­լուծ­վի նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րե­րի հա­մա­ձայն: Եվ այդ թվում` կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի վե­րա­գոր­ծարկ­ման հար­ցով Լավ­րովն ընդգ­ծեց. «Ակնկա­լում ենք, որ մոտ ա­պա­գա­յում Ռու­սաս­տա­նի եւ Հա­յաս­տա­նի փոխ­վար­չա­պետ­նե­րը՝ որ­պես հա­մա­պա­տաս­խան ե­ռա­կողմ աշ­խա­տան­քա­յին խմբի հա­մա­նա­խա­գահ­ներ, կկա­րո­ղա­նան կոնկ­րետ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­ներ ձեռք բե­րել Ադր­բե­ջա­նի եւ Նա­խի­ջե­ւա­նի հիմ­նա­կան տա­րած­քի մի­ջեւ եր­կա­թու­ղա­յին եր­թու­ղու օգ­տա­գործ­ման վերսկս­ման վե­րա­բե­րյալ»:

Չմո­ռա­նանք, հենց եր­կա­թու­ղու եւ նրա վե­րահսկ­ման թե­ման է, ո­րին հատ­կա­պես դեմ են ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը շատ պարզ նկա­տա­ռու­մով: Ե­թե նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րի հա­մա­ձայն այդ գծե­րը սկսեն գոր­ծել, դա կդառ­նա ռուս­նե­րի հա­մար այն­պի­սի հաղ­թա­թուղթ, ո­րից հե­տո գործ­նա­կա­նում հա­րավ­կով­կա­սյան խա­ղը կդառ­նա ա­վարտ­ված: Ու հի­մա, «մոտ ա­պա­գա­յում» այս հար­ցում տե­ղա­շար­ժե­րի մա­սին նման հայ­տա­րա­րու­թյու­նից հե­տո մնում է սպա­սել, թե ինչ ուղ­ղու­թյամբ կգնա Նի­կո­լը: Ա­սենք, այս ցու­ցի­չով պարզ կդառ­նա նա­եւ մեկ այլ դե­տալ:

Այս­պես, Լավ­րո­վը խո­սեց նա­եւ ՌԴ-ում բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի շա­րու­նա­կե­լու մա­սին` հի­շեց­նե­լով նա­եւ, որ Միր­զո­յան Ա­րոն ան­ցած տա­րե­վեր­ջին հրա­ժար­վեց Մոսկ­վա մեկ­նել: Սա­կայն, ըստ Լավ­րո­վի, այդ ա­ռա­ջար­կը մնում է ու­ժի մեջ, ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մը հա­մա­ձայն է, իսկ հայ­կա­կան կող­մն ըն­դա­մե­նը նախ­նա­կան հա­մա­ձայ­նու­թյուն է տվել: Այդ հա­մա­ձայ­նու­թյու­նը կդառ­նա՞ ի­րա­կան գոր­ծըն­թաց, ըստ այս ակ­նար­կի` դա եւս կախ­ված է Նի­կո­լի կողմ­նո­րո­շու­մից:

Բայց, ի դեպ, Լավ­րո­վը  ա­վե­լաց­րեց նա­եւ` այն­պես չէ, որ մենք մեր ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը պար­տադ­րում ենք: Իսկ դա պարզ ակ­նարկ է` ձեր ո­րո­շե­լիքն է, բայց նա­եւ հե­տե­ւանք­նե­րի հա­մար եք դուք պա­տաս­խա­նա­տու: Իսկ ար­դի աշ­խար­հում նման հե­տե­ւանք­ներն այն­քան լուրջ են, որ դրանք հաշ­վի առ­նե­լով, ան­գամ Էր­դո­ղա­նը կա­րող է եւ չվերց­նել նի­կո­լյան մա­տուց­մամբ «Ալեք­սանդ­րո­պո­լի պայ­մա­նա­գիր 2»-ը:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝