Թուրք–իսրայելական պատերազմը դառնում է շատ հավանական

Եվ այս­պես, տե­ղի ու­նե­ցավ անս­պա­սե­լին: Չ­նա­յած, ե­թե խո­րը նա­յենք, նման մի բան պետք է լի­ներ: Խոս­քը , ի­հար­կե, Իս­րա­յե­լի կող­մից Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան պաշ­տո­նա­կան ճա­նաչ­ման գոր­ծըն­թա­ցի մա­սին է:

ԻՆՉՈՒ ԻՍՐԱՅԵԼԸ ՀԻՇԵՑ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

Ա­ռաջ ընկ­նե­լով` նկա­տենք. ե­թե անգամ Իս­րա­յելն այդ գոր­ծըն­թա­ցը հասց­նի ա­վար­տին, դա դժվար թե ինչ­–որ կոնկ­րետ բան այս պա­հին Հա­յաս­տա­նին տա կամ փո­խի Թուր­քիա­յի մո­տե­ցում­նե­րը: Ժա­մա­նա­կին ոչ պակաս ո­գե­ւո­րութ­յամբ խո­սում էինք նաեւ ԱՄՆ­–ի կող­մից ցե­ղաս­պա­նութ­յուն տեր­մի­նը հնչեց­նե­լու մա­սին, ու ի՞նչ տվեց այն. մո­տա­վո­րա­պես նույն բանն էլ հի­մա է: Ա­մեն դեպ­քում, ե­թե գոր­ծըն­թացն ա­վար­տին հաս­նի, ի­հար­կե, ող­ջու­նե­լի է. հե­տա­գա­յում դա կա­րող է իր ո­րո­շա­կի դերն ու­նե­նալ:

­Բայց ա­հա աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տով, Իս­րա­յե­լի արտ­գործ­նա­խա­րա­րի հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, ո­րին հա­ջոր­դեց Նե­թան­յա­հու­ի կա­ռա­վա­րութ­յան կող­մից հա­մա­պա­տաս­խան օ­րենսդ­րա­կան նա­խա­ձեռ­նութ­յան ըն­դու­նու­մը, որ­քան էլ որ հան­կար­ծա­կի էր, բայց այն անս­պա­սե­լի չես հա­մա­րի։ Ա­մե­նացն­ցո­ղը, ի­հար­կե, Գի­դեոն Սաա­րի տեր­մի­նա­բա­նութ­յունն էր. Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նը պաշ­տո­նա­պես ճա­նա­չելու գոր­ծըն­թացն իս­րա­յել­ցի նա­խա­րա­րը ան­վա­նում է «բա­րո­յա­կան եւ պատ­մա­կան պար­տա­կա­նութ­յուն», մազ էր մնա­ցել, որ հայ ժո­ղովր­դից նե­րո­ղութ­յուն խնդրի, թե այս ինչ վատ բան է Իս­րա­յելն ա­րել, որ մինչ հի­մա չի ճա­նա­չել։ Բայց ոչինչ, ա­վե­լի լավ է ուշ, քան եր­բեք, ու այդ­պես շա­րու­նակ:

Ու­րեմն, նո՞ր միայն Իս­րա­յե­լը հի­շեց, որ նման «բա­րո­յա­կան եւ պատ­մա­կան պար­տա­կա­նութ­յուն» ու­նի. ան­լուրջ է: Ու ին­չո՞ւ հան­կարծ հի­շեց Ցե­ղաս­պա­նութ­յան մա­սին...

Չ­նա­յած, ան­ցած տա­րի եւս «մի թե­թեւ» հի­շեց, երբ Նե­թան­յա­հուն լրագ­րո­ղի հետ խո­սեց Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան մա­սին` ա­սե­լով` ա­հա, հենց հի­մա ես ճա­նա­չե­ցի: Այն ժա­մա­նակ, ի դեպ, Թուր­քիա­յի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը շատ սուր էին...

­Հի­մա եւս այդ սրութ­յու­նը տե­սա­նե­լի է: Ընդ ո­րում, սրութ­յուն աս­վածն այս դեպ­քում շատ մեղմ է: Օ­րերս Թ­րամ­փը մեկ միտք հնչեց­րեց, ո­րը շատ խո­րը մտքեր է ա­ռա­ջաց­նում թուրք­–իս­րա­յել­յան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի ի­րա­կան վի­ճա­կի մա­սին: Այս­պես, մի լավ փնո­վե­լով ՆԱՏՕ-ա­կան երկր­նե­րին, որ ի­րեն Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազ­մում չօգ­նե­ցին, հա­սավ Թուր­քիա­յին: Բայց փնո­վե­լու փո­խա­րեն` նման «տա­րօ­րի­նակ» բա­ռա­պա­շա­րով. ինքն է Էր­դո­ղա­նին խնդրել, որ չե­զո­քութ­յուն պա­հի: Ու ընդգ­ծե­լով, որ Թուր­քիա­յի հա­րա­բե­րութ­յուն­ներն Իս­րա­յե­լի հետ շատ վատ էին: Տ­րա­մա­բա­նութ­յու­նը սա էր. ե­թե Թուր­քիան ո­րո­շեր խառն­վել պա­տե­րազ­մին, ա­պա Իս­րա­յե­լի դեմ:

Թ­րամ­փի այդ «միա­միտ» եւ «պա­տա­հա­կան» ար­տա­հոս­քի տակ այս միտ­քը միան­գա­մայն ընդգծ­ված էր` Թուր­քիան եւ Իս­րա­յե­լը թշնա­մի­ներ են: Ի­հար­կե, հրա­պա­րա­կա­յին դաշ­տում դա տե­սա­նե­լի է. ա­մե­նօր­յա ռե­ժի­մով Էր­դո­ղանն ու Նե­թան­յա­հուն «շան լափ են թա­փում ի­րար գլխի»: Թ­րամ­փի ակ­նար­կը կա­րե­ւոր է նրա­նով, որ ցույց տվեց, որ դա խաղ չէ, ինչ­պես որ ի­րա­վի­ճա­կը փոր­ձում են հրամց­նել շատ փոր­ձա­գետ­ներ: Այ­սինքն, որ թուրք­–իս­րա­յել­յան հա­րա­բե­րութ­յուն­ներն ի­րա­կա­նում էլ թշնա­մա­կան դաշ­տում են, ա­վե­լին, ինչ-որ պա­հի կա­րող են նաեւ ռազ­մա­կան բախ­ման գնալ:

Եվ ա­հա, Իս­րա­յելն ան­նա­խա­դեպ քայ­լի գնաց` Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յու­նը ճա­նա­չե­լու թե­ման ոչ թե պար­զա­պես բե­րե­լով օ­րա­կարգ, այլ դրան տա­լով կա­ռա­վա­րութ­յան կող­մից հաս­տատ­ված օ­րենսդ­րա­կան նա­խա­ձեռ­նութ­յան տեսք: Դ­րա­նից այն կողմ մնում է մեկ քայլ` օ­րի­նա­գիծն անց­կաց­նել պառ­լա­մեն­տով: Այ­սինքն, այս պա­հին ար­դեն իսկ Թել Ա­վի­վը Թուր­քիա­յի հետ հա­րա­բե­րութ­յու­ննե­րը տե­ղա­փո­խում է գործ­նա­կա­նում ան­նա­խա­դեպ էս­կա­լա­ցիոն փուլ, եւ ե­թե նաեւ Ք­նե­սե­թով հաս­տա­տի, ա­պա դա, ա­ռանց չա­փա­զան­ցութ­յան, կնշա­նա­կի պա­տե­րազ­մից «5 պա­կաս» մա­կար­դա­կի սրա­ցում:

ՍԱ ԱՆԳԱՄ «Բ» ՊԼԱՆ ՉԷ

Ու­րեմն, կգնա՞ Նե­թան­յա­հուն այդ վեր­ջին քայ­լին: Հաս­կա­նա­լու հա­մար, ի­հար­կե, նախ պետք է գնա­հա­տել, թե ին­չու են թուրք­–իս­րա­յել­յան հա­րա­բե­րութ­յու­նն­երը հա­սել ներ­կա վի­ճա­կին:

­Սուր հա­կա­սութ­յուն­ներ Ան­կա­րան եւ Թել Ա­վիվն ու­նեն մի քա­նի ուղ­ղութ­յամբ: Սկ­սած Գա­զա­յից եւ թուր­քա­կան ազ­դե­ցութ­յան գոր­ծիք հան­դի­սա­ցող «Մու­սուլ­ման եղ­բայր­նե­րը», ըստ այդմ` նաեւ ՀԱՄԱՍ­–ի դեմ հայտ­նի ծանր հար­ված­նե­րից, վեր­ջաց­րած սի­րիա­կան ու մա­սամբ լի­բա­նան­յան ուղ­ղութ­յուն­նե­րով: Ընդ­հան­րա­կան ի­մաս­տով, խոս­քը «Մեծ Իս­րա­յե­լի» սցե­նա­րի մա­սին է, ո­րը են­թադ­րում է ոչ միայն Իս­րա­յե­լի տա­րած­քա­յին ընդ­լայ­նում, այլ նաեւ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի ընդ­հա­նուր քա­ղա­քա­կան ֆո­նի հիմ­քա­յին փո­փո­խութ­յուն: Այդ թվում, Քուր­դիս­տա­նի ստեղ­ծու­մով, ո­րին Իս­րա­յե­լը եր­կու դեր է տա­լիս: Նախ, որ­պես տա­րա­ծաշր­ջա­նի մյուս պե­տութ­յուն­նե­րի դեմ ուղղ­ված ու­ժա­յին գոր­ծոն. այ­սինքն, Իս­րա­յե­լի վե­րահս­կո­ղութ­յամբ թող Քուր­դիս­տա­նը դառ­նա ռազ­մա­կան հա­կակ­շիռ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին երկր­նե­րի հա­մար: Այդ ֆունկ­ցիան ժա­մա­նա­կին հենց Թուր­քիա­յի վրա էր դրված, ո­րը Էր­դո­ղա­նը կա­րո­ղա­ցավ կա­մաց–­կա­մաց փո­խել: Ու հի­մա նա­խընտ­րե­լի սխե­մա է դար­ձել Քուր­դիս­տա­նի տես­քով նման հա­կակ­շ­ռի ստեղ­ծու­մը, ո­րը թշնա­մա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի մեջ է լի­նե­լու ինչ­պես Թուր­քիա­յի, այն­պես էլ` Ի­րա­նի դեմ: Իսկ մյուս` ա­րա­բա­կան երկր­ներն այս­պես թե այն­պես Իս­րա­յե­լի հա­մար մեծ վտանգ չեն, վե­րահս­կե­լի են: Գու­մա­րած, Քուր­դիս­տանն Իս­րա­յե­լի հա­մար կդառ­նա նաեւ կա­յուն է­ներ­գա­մա­տա­կա­րար` ի հաշ­իվ այն ռե­սուրս­նե­րի, ո­րոնց վրա այն ցան­կա­նում են հիմ­նել:

Այդ նպա­տա­կին հաս­նե­լու հա­մար, որ­քան էլ պա­րա­դոք­սալ հնչի, հիմ­նա­կան խոչըն­դոտն ա­մե­նե­ւին էլ Ի­րա­նը չէ. Թեհ­րա­նի հետ պայ­մա­նա­վոր­վե­լու տար­բե­րակ­ներ կան, եւ այս վեր­ջին պա­տե­րազ­մը դրա հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րը տա­լիս է:

­Շատ ա­վե­լի լուրջ խոչըն­դոտ է Թուր­քիան, հաշ­վի առ­նե­լով, որ նախ` Քուր­դիս­տա­նը հենց Թուր­քիա­յի հա­մար է ա­ռաջ­նա­յին մա­հա­ցու վտանգ: Երկ­րոր­դը, այդ նպա­տա­կին հաս­նե­լու հա­մար Սի­րիա­յում թուրք­–իս­րա­յել­յան կոմպ­րո­միս պար­զա­պես հնա­րա­վոր չէ: Ըստ այդմ այն, որ ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մից հե­տո Թուր­քիան վե­րած­վե­լու է Իս­րա­յե­լի հա­մար հիմ­նա­կան թի­րա­խի, դեռ էն գլխից էր կան­խա­տես­վում: Ընդ ո­րում` ան­կախ ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մի ել­քից: Ընդ ո­րում, ա­սել, թե Իս­րա­յե­լի հա­մար Թուր­քիան ըն­դա­մե­նը «Բ» պլան էր` Ի­րա­նում ձա­խող­ման դեպ­քում, թե­րեւս կա­րե­լի է միայն պայ­մա­նա­կա­նո­րեն: Այն է. Թուր­քիան ե­ղել եւ մնում է հիմ­նա­կան թի­րախ, պար­զա­պես մինչ այդ պետք էր Ի­րա­նում ըն­դու­նե­լի ստա­տուս քվո ստեղ­ծել:

ԻՐԱՆԱԿԱՆ ԽՆԴԻՐԸ

Այս պա­հին կա՞ այդ ստա­տուս քվոն: Թե­րեւս, դեռ ոչ: Այ­սինքն, Իս­րա­յե­լի հա­մար ըն­դու­նե­լի կա­րող է լի­նել այն­պի­սի Ի­րա­նը, ո­րը կսահ­մա­նա­փակ­վի իր աշ­խար­հագ­րա­կան տի­րույ­թում եւ ա­ռա­վե­լա­գու­նը, քա­ղա­քա­կան հա­վակ­նութ­յուն­ներ կու­նե­նա հա­րա­վա­յին Ի­րա­քում: Վերջ, մնա­ցա­ծից պետք է հրա­ժար­վի, եւ խոսքն այս­տեղ մաս­նա­վո­րա­պես Լի­բա­նա­նի մա­սին է, ինչ­պես որ մինչ այդ Սի­րիա­յից հրա­ժար­վեց:

­Լի­բա­նա­նի խնդիրն այս պա­հին դեռ լուծ­ված չէ. Ի­րանն այս ուղ­ղութ­յամբ դեռ փոր­ձում է հա­մա­ռել: Սա­կայն վեր­ջին զար­գա­ցում­նե­րը հու­շում են, որ այս ուղ­ղութ­յամբ Թեհ­րա­նը շատ մեծ պո­տենց­իալ, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, չու­նի: Փաս­տը սա է. ան­կախ այն բա­նից, թե «Հեզ­բոլ­լահ»–ը Լի­բա­նա­նում ինչ դիր­քեր ու­նի, այդ երկ­րի պաշ­տո­նա­կան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը  ցույց տվե­ցին, որ նա­խընտ­րում են ԱՄՆ­–ի հո­վա­նու ներ­քո Իս­րա­յե­լի հետ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րը: Ու հենց այդ փաստն էլ Նե­թան­յա­հուն դնում է Թեհ­րա­նի ա­ռաջ. Լի­բա­նա­նը պաշ­տո­նա­պես մեզ հետ պայ­մա­նա­վոր­վում է, կա մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վունք, եւ դուք այս­տեղ ա­նե­լիք այ­լեւս չու­նեք: Ընդ ո­րում, Թեհ­րանում նաեւ հաս­կա­նում են, որ այս սցե­նա­րի թի­կուն­քում կանգ­նած է ԱՄՆ–ն: Գու­մա­րած, Լի­բա­նանը այս պա­հին փաս­տա­ցի շրջա­պատ­ման վի­ճա­կում է, եւ Ի­րանն ա­ռանձ­նա­պես օգ­նե­լու տար­բե­րակ­ներ չու­նի, ե­թե ան­գամ ԱՄՆ­–ի հետ նոր պա­տե­րազ­մի գնա: Ու նաեւ այն­պես չէ, որ «Հեզ­բոլ­լահ»–ը Լի­բա­նա­նում ու­նի բա­ցար­ձակ ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան ա­ռա­վե­լութ­յուն մյուս բո­լո­րի հան­դեպ եւ կա­րող է վերց­նել իշ­խա­նութ­յու­նը:

Եվ այն, որ ԱՄՆ­–ի հո­վա­նու ներ­քո ստո­րագր­ված իս­րա­յե­լա–­լի­բա­նան­յան այս վեր­ջին պայ­մա­նագ­րից հե­տո, թեեւ ի­րա­նա­–ա­մե­րիկ­յան ո­րո­շա­կի բա­խում­ներ ե­ղան, բայց նո­րից ո­րո­շե­ցին բա­նակ­ցութ­յու­ննե­րը շա­րու­նա­կել, ար­դեն իսկ ակ­նար­կում է, որ Թեհ­րա­նում Լի­բա­նա­նի հետ կապ­ված ա­ռանձ­նա­կի պատ­րանք­ներ չկան: Ի­հար­կե, այս ի­րո­ղութ­յուն­նե­րի ֆո­նին էլ ա­վե­լի ընդգծ­ված տեսք ստա­ցան այն նե­րիշ­խա­նա­կան հա­կա­սութ­յուն­նե­րը, ո­րոնք այս պա­հին կան Ի­րա­նում: Դ­րան դեռ կհաս­նենք: Բայց ընդ­հան­րա­կան ի­մաս­տով տե­սա­նե­լի չէ այն մե­խա­նիզ­մը, ո­րով Ի­րա­նը կամ Ի­րա­նի իշ­խա­նա­կան թե­ւե­րից մե­կը կա­րող է վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ պա­հել Լի­բա­նա­նը: Ու ե­թե Թեհ­րա­նը հաշտ­վում է այդ ի­րա­վի­ճա­կի հետ (կար­ծես թե ա­մեն բան հենց դրան էլ գնում է), ա­պա նաեւ միան­գա­մայն ի­րա­տե­սա­կան է դառ­նում, որ ի­րա­նա­–ա­մե­րիկ­յան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րը կա­րող են հաս­նել տրա­մա­բա­նա­կան ա­վար­տին: Այն է` Իս­րա­յե­լը դրան չի խան­գա­րի:

ՆԵԹԱՆՅԱՀՈՒՆ ՀԻՄՔԵՐ Է ՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄ

Ա­հա այս ֆո­նին, ի­հար­կե, պա­տա­հա­կան չէ, որ Իս­րա­յե­լը գնում է Թուր­քիա­յի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի շի­կաց­ման` նաեւ օգ­տա­գոր­ծե­լով Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան թե­ման: Ընդ ո­րում, Նե­թան­յա­հուն օ­րերս նման հե­տաքր­քիր հայ­տա­րա­րություն  հնչեց­րեց` հա­զիվ թե գո­նե մեկ օր լի­նի, որ Էր­դո­ղա­նը կոչ չա­նի` ոչն­չաց­նել Իս­րա­յել պե­տութ­յու­նը: Նաեւ ընդգ­ծե­լով, որ դրանք ըն­դա­մե­նը հռե­տո­րա­կան կամ քա­ղա­քա­կան հայ­տա­րա­րութ­յուն­ներ չի հա­մա­րում: «Մենք լուրջ ենք վե­րա­բեր­վում այս հայ­տա­րա­րութ­յուն­նե­րին եւ դ­րանք կփո­խան­ցենք նաեւ մեր ա­մե­րի­կա­ցի ըն­կեր­նե­րին։ Մենք դրանք չենք ան­տե­սում»,- ա­սաց Իս­րա­յե­լի վար­չա­պե­տը:

­Շատ նման է, որ Նե­թան­յա­հուն ար­դեն իսկ սկսել է Թուր­քիա­յից «ինք­նա­պաշտ­պան­վե­լու» հիմք պատ­րաս­տել: Խոս­քը այն «ինք­նա­պաշտ­պա­նութ­յան ի­րա­վուն­քի» մա­սին է, ո­րով Ա­րեւ­մուտքն ա­մեն ան­գամ ար­դա­րաց­նում է Իս­րա­յե­լի սկսած հեր­թա­կան պա­տե­րազ­մը: Թուր­քիա­յի պա­րա­գա­յում, ի­հար­կե, Թել Ա­վի­վը պետք է նաեւ հաշ­վի առ­նի, որ խոս­քը ՆԱՏՕ­–ի ան­դամ պե­տութ­յան մա­սին է, ո­րը կո­լեկ­տիվ պաշտ­պա­նութ­յան ի­րա­վուն­քից է օգտ­վում: Բայց ե­թե «պարզ­վի», որ Իս­րա­յելն ըն­դա­մե­նը «ինք­նա­պաշտ­պան­վում» է Թուր­քիա­յի ագ­րե­սիա­յից, ա­պա ՆԱՏՕ­–ի գոր­ծոնն այս­տեղ չի աշ­խա­տում: Իսկ իս­րա­յե­լա­կան լոբ­բին, ի­հար­կե, մնա­ցած հար­ցե­րը տե­ղը կգցի: Ի­հար­կե, դա կլի­նի ար­հես­տա­կան մո­տե­ցում, ո­րը ծան­րա­գույն հար­ված կհասց­նի Դա­շին­քի հիմ­քե­րին: Բայց Թ­րամ­փը հենց դա է հաս­կաց­նում ՆԱՏՕ­–ին. դուք ինձ չօգ­նե­ցիք Իրա­նի դեմ, ին­չո՞ւ պետք է ես ձեզ օգ­նեմ: Ե­թե ան­գամ խոս­քը Թուր­քիա­յի մա­սին է:

­Վեր­ջա­պես ա­սել, թե Իս­րա­յե­լը պա­տա­հա­բար հենց այս պա­հին օ­րա­կարգ բե­րեց Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նութ­յան թե­ման եւ գնաց ի­րա­վի­ճա­կի կտրուկ սրաց­ման, իր հեր­թին տե­ղին ե­րե­ւի չլի­նի: Գա­լիք ա­միս Թուր­քիա­յում կա­յա­նա­լու է ՆԱՏՕ­–ի գա­գա­թա­ժո­ղո­վը: Ա­մեն ինչ խո­սում է այն մա­սին, որ այս­տեղ «շատ մեծ բա­զար­ներ» են լի­նե­լու, եւ որ Ան­կա­րա­յին «տա­կից» ո­րո­շա­կի հստակ պա­հանջ­ներ կներ­կա­յաց­վեն: Դա կտա­նի՞ ՆԱՏՕ­–ի փլուզ­ման. մի­գու­ցե: Ամ­բողջ հարցն այն է` ին­չո՞ւ են բո­լորն ան­լուրջ վե­րա­բեր­վում, երբ Թ­րամ­փը խո­սում է ՆԱՏՕ–ն վե­րաց­նե­լու մա­սին:

Տե՛ս նաեւ https://t.me/iravunk/69090 

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝