Դատապարտել Վեհափառին. Փաշինյանը գնում է մի ռեկորդի, որի մասին անգամ կոմունիստները չէին երազի

Հայաստանում ծավալվում է քրեական մի գործընթաց, որն աննախադեպ է ժամանակակից պատմության մեջ. քննության թիրախում միաժամանակ հայտնվել են Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն, առանցքային թեմերի առաջնորդներն ու Հայ Առաքելական Եկեղեցու (ՀԱԵ) կառավարման բարձրագույն մարմնի՝ Գերագույն հոգևոր խորհրդի անդամները։

 

Նրանց մեղսագրվում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 507-րդ հոդվածի 2-րդ մասը՝ «Ծառայողական լիազորություններն օգտագործելով՝ դատական ակտի կատարմանը խոչընդոտելը»։ Քրեական հետապնդման փաստացի առիթ են դարձել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ներեկեղեցական նշանակումներն ու կանոնական որոշումները, որոնք աշխարհիկ դատարանը փորձել է արգելափակել, իսկ Եկեղեցու ղեկավարությունը հրաժարվել է 1700-ամյա կանոնները ստորադասել տարածքային դատարանների վճիռներին։

 

Քննչական մարմնի դիրքորոշումը պարզունակ է. հոգևոր աստիճանավորը սովորական «պաշտոնատար անձ» է, իսկ հոգևոր կարգապահությունը՝ «ծառայողական հրահանգ»։

 

 

Կաթողիկոսի և եպիսկոպոսաց դասի դեմ հարուցված քրեական գործը սոսկ իրավական վեճ չէ, այլ հիմնարար նախադեպ՝ Հայաստանի իրավական համակարգի և ողջ քրիստոնեական աշխարհի համար։ Պետության նորագույն պատմության մեջ առաջին անգամ քրեական օրենսգիրքը կիրառվում է Եկեղեցու կանոնական ինքնավարությունն ուղղակիորեն կազմաքանդելու համար։

 

Իրավաբանական տեսանկյունից քննությունը դիմել է նենգափոխման. եկեղեցական աստիճանակարգությունն ու հոգևորականության կանոնական հպատակությունն իրենց Հայրապետին որակվել են որպես «ծառայողական կախվածություն»՝ աշխատանքային կամ վարչական իրավունքի տերմինաբանությամբ։ Սրանով աշխարհիկ իշխանությունը հռչակում է. պետական դատարաններն այսուհետ իրավասու են Էջմիածնին թելադրել, թե ով ունի Պատարագ մատուցելու իրավունք, և ով՝ ոչ։

 

 

Իրավիճակի ողբերգական հեգնանքն այն է, որ Եկեղեցու հեղինակության համակարգված ոչնչացումը բխում է Հայաստանի ղեկավարից՝ մի պետության, որը 301 թվականին աշխարհում առաջինն ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն։ 2018 թվականին իշխանության գալու պահից ի վեր Նիկոլ Փաշինյանը հետևողականորեն վարում է ՀԱԵ-ն տկարացնելու քաղաքականություն.

 

- Դպրոցական ծրագրերից հեռացվեց «Հայ Եկեղեցու պատմություն» առարկան։

 

- Իշխանության ներկայացուցիչները բազմիցս հրապարակային հարձակումներ գործեցին Կաթողիկոսի վրա՝ հոգևորականությանը մեղադրելով «քաղաքական ապաշնորհության» և «անհավատարմության» մեջ։

 

- 44-օրյա պատերազմի աղետալի ելքից և Արցախի հանձնումից հետո, երբ ՀԱԵ-ն բացահայտորեն կոչ արեց Փաշինյանի հրաժարականին՝ հանուն պետության փրկության, իշխանությունների հռետորաբանությունն անցավ բացահայտ բռնաճնշումների փուլին։

 

Փաշինյանի համար, ով կերտում է «Իրական Հայաստանի» հայեցակարգը՝ հրաժարվելով պատմական իրավունքներից, ազգային խորհրդանիշներից ու հիշողությունից, Հայ Եկեղեցին մնում է վերջին համախմբող կառույցը, որը պահպանում է հայկական ինքնությունը ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ՝ բազմամիլիոնանոց սփյուռքում։

 

 

Պատմությունը հիշում է, որ Հայ Եկեղեցին ոչնչացնելու կամ հպատակեցնելու փորձերը միշտ համընկել են ազգային աղետների ամենադաժան ժամանակաշրջանների հետ։

 

Օսմանյան կայսրությունում հոգևորականությունը առաջին թիրախն էր. 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ թուրքական իշխանությունները մեթոդաբար բնաջնջում էին եպիսկոպոսաց դասն ու քահանաներին՝ հասկանալով, որ առանց հովիվների ժողովուրդը կկորցնի դիմադրողականությունը։

Սակայն անգամ XX դարում՝ խորհրդային ամենակոշտ աթեիզմի տարիներին, իշխանությունը գործում էր զգուշավորությամբ։

 

Կաթողիկոսի նկատմամբ ուղղակի ֆիզիկական և քրեական ճնշման գլխավոր պատմական նախադեպը հասնում է 1938 թվական։

 

 

1938 թվականի ապրիլի 6-ի լույս 7-ի գիշերը Էջմիածնում չպարզված և ողբերգական հանգամանքներում նահատակվեց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Խորեն Ա (Մուրադբեկյանը)։ Դրան նախորդել էին ՆԿՎԴ-ի (Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատ) կողմից տարիներ տևած հալածանքները, եպիսկոպոսների հաճախակի հապշտապ ձերբակալությունները, եկեղեցապատկան գույքի բռնագրավումն ու Պատրիարքից պահանջները՝ «հրաժարվել քաղաքականությունից» և հպատակվել բոլորշևիկներին։ Պատմագիտական գերիշխող վարկածի համաձայն՝ Խորեն Ա-ն խեղդամահ է արվել հատուկ ծառայությունների գործակալների կողմից հենց իր վեհարանում՝ հրաժարվելով ստորագրել եկեղեցական գանձերը հանձնելու և ՀԱԵ կառույցը «ինքնալուծարելու» փաստաթղթերը։ Նրա նահատակությունից հետո Հայրապետական Գահը թափուր մնաց մինչև 1945 թվականը։

 

Այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում Երևանում, փորձագետներն ու պատմաբաններն անվանում են «1938 թվականի մեղմ վերաթողարկում»։ Տարբերությունն ընդամենն այն է, որ եթե բոլշևիկները գործում էին մարտնչող աթեիզմի դրոշի Ներքո,ապա ընթացիկ գործընթացները նախաձեռնված են ինքնիշխան Հայաստանի ընտրովի իշխանության կողմից։

 

 

Քրեական մեղադրանքների առաջադրումը Հայաստանի ներքաղաքական ճգնաժամը դուրս է բերում քաղաքակրթական ճեղքվածքի մակարդակի։

 

Փորձելով քրեական հոդվածների օգնությամբ չեզոքացնել ընդդիմախոսներին՝ գործող իշխանությունը ռիսկի է դիմում վերջնականապես քանդել պետության իրավական հիմքերն ու ուղղակի բախման մեջ մտնել սեփական պատմության և միջազգային քրիստոնեական հանրության հետ», - գրել է «Էկո-մեդիա» լրագրողական ցանցի համահիմնադիր ՆԱՐԻՆԵ ԿԻՐԱԿՈՍՅԱՆԸ։