Տարածաշրջանը մտել է իր ամենածանր փուլերից մեկը

­Թուր­քիա­յի եւ Իս­րա­յե­լի մի­ջեւ ձե­ւա­վոր­վող ներ­կա սրա­ցում­նե­րի ֆո­նին (Տե՛ս https://iravunk.com/?p=349728&l=am), ի­հար­կե, բա­վա­կա­նին բարդ վի­ճա­կում է հայտն­վում Ա­լիե­ւը: ՄԱԿ­–ում Նե­թան­հա­յու­ի ե­լույ­թի ժա­մա­նակ, թեեւ Ա­լիե­ւի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը մնաց` ի տար­բե­րութ­յուն իս­լա­մա­կան այլ երկր­նե­րի, բայց դա ա­մե­նե­ւին էլ դեռ չի նշա­նա­կում, որ Բա­քուն վերջ­նա­կա­նա­պես է կողմ­նո­րոշ­վել «մեծ ըն­կե­րոջ» հար­ցում` ի օ­գուտ Նե­թան­յա­հու­ի:

­Բայց ե­թե ան­գամ Էր­դո­ղա­նը «համ­բե­րա­տար» գտնվի Ա­լիե­ւի նման «մանր կծոց­նե­րի» հան­դեպ` դա հա­մա­րե­լով Բաք­վի կող­մից ճա­րա­հատ­յալ քայլ, մեկ է, Ա­լիե­ւի այդ քայ­լին շատ ա­վե­լի մռայլ են նա­յում Ի­րա­նում` դա հա­մա­րե­լով ա­ռա­ջին հեր­թին Իս­լա­մա­կան հան­րա­պե­տութ­յան եւ հենց իս­լա­մի նկատ­մամբ դա­վա­ճա­նա­կան ակտ: Սա­կայն խնդիրն այս­տեղ ըն­դա­մե­նը Նե­թան­յա­հու­ի ե­լույ­թին Ա­լիե­ւի ներ­կա­յա­ցուց­չի մնալ–չմ­նա­լը չէ. սա Թեհ­րա­նի հա­մար ըն­դա­մե­նը Բաք­վի հան­դեպ դժգո­հութ­յուն հայտ­նե­լու ա­ռիթ­նե­րից մեկն է: Ի­րա­կան դժգո­հութ­յան պատ­ճառ­ներ­ն ա­վե­լի խորն են: Մաս­նա­վո­րա­պես, որ Բա­քուն օ­րերս ար­գե­լեց իր տա­րած­քով ի­րա­նա­կան քա­ղա­քա­ցիա­կան ինք­նա­թիռ­նե­րի թռիչք­նե­րը, դրա­նով հան­դես գա­լով որ­պես Ի­րա­նը բլո­կա­դա­յի են­թար­կե­լու ա­մե­րիկ­յան կուր­սի գոր­ծուն կողմ­նա­կից: Ս­տիպ­ված, թե կա­մա­վոր, այս դեպ­քում բան չի փո­խում. Թեհ­րա­նը Բաք­վի նման քայ­լը գնա­հա­տում է դա­վա­ճա­նա­կան, ո­րը, թե­րեւս, պա­տաս­խան կստա­նա:

Ա­ռա­վել եւս, որ հյու­սի­սա­յին ուղ­ղութ­յու­նը Ի­րա­նի հա­մար գնա­լով ա­վե­լի ու ա­վե­լի է կա­րե­ւոր­վում: ԱՄՆ­–ի ծո­վա­յին բլո­կա­դան շա­րու­նակ­վում է, ո­րը, ի­հար­կե, ե­թե Թեհ­րա­նը մի­ջոց­ներ չձեռ­նար­կի, Ի­րա­նին սպառ­նում է շատ ա­վե­լի լուրջ ֆի­նան­սա­կան կո­րուստ­նե­րով, ո­րը հե­ռան­կա­րա­յին ի­մաս­տով ի­րոք կա­րող է անվ­տան­գութ­յան եւ պա­տե­րազ­մի հետ կապ­ված լուրջ խնդիր­ներ ա­ռա­ջար­կել: Արդ­յուն­քում, ինչ­պես նաեւ «Ալ Ջա­զի­րա»–ն­ է պնդում, Թեհ­րա­նը փնտրում է նավ­թի ար­տա­հան­ման եւ­ ապ­րանք­նե­րի ներ­մուծ­ման այ­լընտ­րան­քա­յին ու­ղի­ներ, ինչ­պի­սին կա­րող է լի­նել հյու­սի­սա­յին ուղ­ղութ­յու­նը: Այ­սինքն, կտրուկ սկսում է կա­րե­ւոր­վել Հա­յաս­տան–Ադր­բե­ջան գի­ծը եւ Կաս­պից ծով: Թե­րեւս, այս պա­հի­ն ա­ռաջ­նա­յին հենց Կաս­պից ծովն ու հյու­սի­սա­յին նա­վա­հան­գիստ­նե­րը` այ­լընտ­րան­քա­յին առեւտ­րա­յին մի­ջանցք։ Եվ այն,որ ԱՄՆ–ն փոր­ձեց այդ ուղ­ղութ­յու­նը փա­կել նախ ուկ­րաի­նա­կան ա­նօ­դա­չու­նե­րի մի­ջո­ցով Կաս­պից ծո­վում ի­րա­նա­կան նա­վե­րին հար­վա­ծե­լով, սա­կայն մեծ հե­ռա­վո­րութ­յուն­նե­րը սա դարձ­նում են ոչ է­ֆեկ­տիվ: Հա­ջոր­դեց հյու­սի­սա­յին ուղ­ղութ­յամբ եր­կինքն Ի­րա­նի ա­ռաջ փա­կե­լը, եւ, ի­հար­կե, այս ա­մե­նը «Ալ Ջա­զի­րայի» այդ վար­կա­ծին շատ ա­վե­լի բարձր հա­վա­նա­կա­նութ­յուն է տա­լիս:

Չ­նա­յած` ի­հար­կե, Ա­լիե­ւը, ե­թե կա­րող է իր երկ­րի օ­դը փա­կել ի­րա­նա­կան քա­ղա­քա­ցիա­կան ա­վիա­ցիա­յի ա­ռաջ, ի­հար­կե, նույն բա­նը չի կա­րող ա­նել նաեւ Կաս­պից ծո­վում: Այս ուղ­ղութ­յամբ, թեեւ դեռ կա ծո­վի ծան­ծա­ղեց­ման եւ նման այլ խնդիր­նե­ր, սա­կայն ներ­կա պա­հին ե­ղած լո­գիս­տի­կան թույլ տա­լիս է, որ Ի­րա­նը կա­րո­ղա­նա անհ­րա­ժեշտ ծա­վալ­նե­րով ապ­րանք­նե­րի հա­մար լո­գիս­տի­կա ա­պա­հո­վել: Ընդ ո­րում, ոչ միայն նավ­թի, այլ, առ­հա­սա­րակ, Ռու­սաս­տա­նի, անհ­րա­ժեշ­տութ­յան դեպ­քում էլ` այս ուղ­ղութ­յամբ նաեւ Չի­նաս­տա­նի հետ նաեւ ռազ­մա­կան ուղղ­վա­ծութ­յան կա­պի հա­մար:

Ինչ­քա­նով կհա­ջող­վի ԱՄՆ–ին, ա­սենք Ադր­բե­ջա­նում Իս­րա­յե­լի գաղտ­նի բա­զա­ներն օգ­տա­գոր­ծե­լով, Կաս­պից ծո­վը փա­կել Ի­րա­նի ա­ռաջ, ի­հար­կե, ժա­մա­նա­կը ցույց կտա: Բայց խնդիր­նե­րը, հաս­կա­նա­լի է, շատ են: Կ­հա­մա­ձայն­վի՞ Ա­լիե­ւը թույլ տալ, որ իր տա­րած­քից հար­վածեն ի­րա­նա­կան, ա­սենք նաեւ ռու­սա­կան տրանս­պոր­տին. ե­թե ա­յո, դա ար­դեն բաց պա­տե­րազմ կդառ­նա: Ա­ռա­վել եւս, որ Ի­րա­նից ու­ղիղ սպառ­նա­լիք­ներ Բա­քուն ար­դեն ստա­ցել է: Իսկ քո­ղարկ­ված մեկ­–եր­կու հար­ված­նե­րը, ի­հար­կե, ո­րակ չեն ստեղ­ծում: Ինչ­–որ այլ սխե­մա կմտա­ծեն, դա էլ է հե­տաքր­քիր դառ­նում:

­Սա­կայն գլխա­վոր ի­մաստն այս պա­հին այն է, որ ե­թե ի­րա­նա­–ա­մե­րիկ­յան պա­տե­րազ­մում մինչ այս կով­կաս­յան հար­թա­կը մնում էր, այս­պես ա­սենք, ռե­զեր­վա­յին եւ քիչ օգ­տա­գործ­վող, ա­պա հի­մա այդ պատ­կե­րը կա­րող է բա­վա­կա­նին ա­րագ փոխ­վել: Եվ նման հնա­րա­վոր սրա­ցում­նե­րից, հաս­կա­նա­լի է, նաեւ Հա­յաս­տա­նը զերծ չի մնա­լու:

­Թե ՄԱԿ­–ում կա­յա­ցած վեր­ջին հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ ի­րա­կա­նում ին­չից են խո­սել եւ ինչ են պայ­մա­նա­վորվել Փա­շին­յա­նը եւ Փե­զեշ­քիա­նը, ի­հար­կե, դժվար է ա­սել: Սա­կայն ի­րա­նա­կան աղբ­յուր­նե­րը մեկ հե­տաքր­քիր ման­րա­մասն են ներ­կա­յաց­նում այդ հան­դի­պու­մից: Այն է` Ի­րա­նի նա­խա­գա­հը Փա­շին­յա­նին նվի­րել է «Օգ­նութ­յան պատր­վա­կով» գիր­քը՝ մեկ­նա­բա­նե­լով. «Խոս­քը Թ­րամ­փի «օգ­նութ­յան» մա­սին է։ Նա ա­սաց, որ օգ­նում է Ի­րա­նին»: Թ­րամ­փը նաեւ Նի­կո­լին է օգ­նում, այդ թվում` «Թ­րամ­փի մի­ջանցք» կոչ­ված ծրագ­րով: Իսկ ա­հա Հա­յաս­տա­նը վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս մե­սիջ­ներ է հղում ոչ միայն այդ ծրագ­րի ակ­տի­վաց­ման, այլ նաեւ` հա­յաս­տան­յան եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գը ռուս­նե­րի հա­վա­տար­մագր­ված կա­ռա­վա­րու­մից վերց­նե­լու մա­սին: Եվ ե­թե սա դառ­նա ի­րա­կա­նութ­յուն, ԱՄՆ–ն հսկո­ղութ­յուն ու­նե­նա Հա­յաս­տա­նի եր­կա­թու­ղա­յին լո­գիս­տի­կա­յի նկատ­մամբ, ա­պա կաս­պյան հի­շա­տակ­ված խնդի­րը եւս նոր ո­րակ կստա­նա: Ե­թե ոչ այս պա­հին, ա­պա գո­նե միջ­նա­ժամ­կետ ա­պա­գա­յում: Այ­սինքն, Փե­զեշ­քիա­նի այդ գիրքն ու ակ­նարկն ան­գամ Նի­կո­լի հա­մար էր պարզ:

Մ­յուս կող­մից, ի­հար­կե, կա նաեւ Ռու­սաս­տա­նի խնդի­րը. ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ լո­գիս­տի­կան, լի­նի դա Կաս­պից ծո­վով, թե Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սով, Մոսկ­վա­յի հա­մար եւս մնում է ա­ռաջ­նա­յին նա­խա­պատ­վութ­յու­նն­երի մեջ: Եվ, ի­հար­կե, հենց այս գլո­բալ ի­մաս­տի տակ է ոչ միայն «Թ­րամ­փի ու­ղու», այլ, առ­հա­սա­րակ, Հա­յաս­տա­նի «եվ­րո­պա­կա­նաց­ման» ողջ թե­ման: Մինչ­դեռ, կրկնենք, ներ­կա փու­լում այս մեծ պայ­քա­րի պի­կա­յին ժա­մա­նա­կաշր­ջան­նե­րից մեկն է, եւ այս ի­մաս­տով նաեւ չմո­ռա­նանք Փա­շին­յա­նին սպաս­վող մոս­կով­յան այ­ցի մա­սին:

­Մի խոս­քով, ա­մեն բան վկա­յում է, որ մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նը մտել է իր ա­մե­նա­բարդ փու­լե­րից մե­կը, ո­րի ժա­մա­նակ հնա­րա­վոր է ցան­կա­ցած զար­գա­ցում: Որ­քա­նով կկա­րո­ղա­նա Հա­յաս­տանն այս ծանր փու­լից դուրս գալ գո­նե քիչ կո­րուստ­նե­րով, հար­ցե­րի պա­կաս, ի­հար­կե, չկա:

Բաժանորդագրվե՛ք https://t.me/iravunk

Հետևեք մեզ նաև տելեգրամում՝

Ներբեռնեք Iravunk հավելվածը և եղեք միշտ տեղեկացված՝