«Յալթա 2»–ի օրն ու ժամը հստակեցված են
ՄիջազգայինԱյսպիսով, արդեն երեք կողմերը` Մոսկվան, Վաշինգտոնը եւ Պեկինը հաստատեցին, որ Չինաստանում Պուտինի, Թրամփի եւ Սի Ցզինպինի հանդիպումը տեղի կունենա: Ավելին, որ արդեն հստակեցված է կոնկրետ օրը` նոյեմբերի 19-ը: Իսկ դա նշանակում է, որ հստակեցված է նաեւ օրակարգը կամ գոնե դրա հիմնական մասը:
ՊՈՒՏԻՆ–ԹՐԱՄՓ– ՍԻ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄԸ` ԱՅՍ ՀԻՆԳՇԱԲԹԻ
Թեեւ արդեն ամենատարբեր աղբյուրներ արդեն Պուտին–Թրամփ–Սի սպասվող հանդիպումը կնքել են, որպես «Յալթա 2», սակայն վստահաբար ասել, որ դա կվերածվի աշխարհն ազդեցության երեք գոտիների վերածելու միջոցառման, դեռ վաղ է ասել: Ավելին, մինչեւ վերջին պահը չկա այն վերջնական երաշխիքը, որ հանդիպումը կկայանա: Նախ, երեք կողմերը դեռ ունեն տեսանելի հակասություններ` դեռ անտեսանելի կոմպրոմիսային լուծումներով հանդերձ: Երկրորդը, սա ընդամենը երեք տերությունների`համաձայնության գալու նախնական փուլն է. պատմական իմաստով էլ, ի վերջո, չմոռանանք, որ թեեւ 1945-ի փետրվարի 4-ին Յալթայում մեկնարկեց այն ժամանակվա «Մեծ եռյակի» լիդերների` Ստալինի, Ռուզվելտի եւ Չերչիլի հանդիպումը` «Յալթայի կոնֆերանսը», սակայն դա դարձավ աշխարհի վերաբաժանման նախնական փուլը, եւ վերջակետը դրվեց Պոտսդամում:
Վերջապես, կան որոշ այլ նյուանսներ, որ կոնկրետ ուժեր դեռ ամեն կերպ ձգտում են հասնել ոչ միայն այդ հանդիպման չկայանալուն, այլ եթե անգամ կայանա, անհնար դարձնել հետագա զարգացումը: Ընդամենը մեկ օրինակ: Օրերս շրջանառության մեջ նետվեց լուր այն մասին, թե` «Մոսադը ԿՀՎ-ին զգուշացրել է առաջիկա շաբաթներին Թրամփի դեմ հնարավոր մահափորձի մասին»: Եվ այդ լուրի ֆոնին, իրանական հեղինակավոր փորձագիտական աղբյուրը մի փոքր այլ գնահատում է տալիս. «Երբ Իսրայելը աշխարհին զգուշացնում է, որ «Իրանը մտադիր է սպանել Թրամփին անօդաչու թռչող սարքով», կարող եք վստահորեն խաղադրույք կատարել ձեր ողջ կյանքի խնայողությունների վրա, որ Մոսադը (կրկին) պլանավորում է սպանել ԱՄՆ նախագահին, ապա մեղադրել Իրանին»: Ընդ որում, այս դեպքում «Մոսադ» ասվածը կարելի է հարաբերականորեն ընդունել. պարտադիր չէ, որ հենց իսրայելյան հետախուզությունը մտածի Թրամփի լիկվիդացման մասին. շատ ազդեցիկ ուժեր կան, այդ թվում` Մոսադից անհամեմատ վեր կանգնած, որ ներկա պահին երազում են անգամ ԱՄՆ նախագահի ֆիզիկական ոչնչացման միջոցով ձախողել սպասվող զարգացումները:
Ամեն դեպքում, չնայած նրան, որ ներկա ժամանակներում ամեն մի անգամ անհավանական թվացող սցենար դարձել է միանգամայն հնարավոր, մեկ է, կան որոշակի հանգամանքներ, որոնք խոսում են այն մասին, որ այսպես թե այնպես, աշխարհի կառավարման այն համակարգը, որը ստեղծվեց ԽՍՀՄ–ի փլուզման արդյունքում, արդեն իրեն լիովին սպառել է: Ուկրաինական եւ իրանական պատերազմները մի որոշ ժամանակ ձգձգեցին նոր համակարգի ի հայտ գալը: Բայց զգացվում է, որ արդեն այդ էֆեկտը եւս իրեն սպառել է, եւ նոր աշխարհի ձեւավորումն արդեն անխուսափելի է դարձել: Այս պահին, ընդամենը, հիմնական խաղացողները փորձում են ապագա աշխարհում հնարավորինս լավ դիրքեր ստանալ, եւ նման ձգտումն արդեն իսկ բավականին սուր եւ հետաքրքիր հակասությունների պատճառ է դարձել:
ՆԵՐԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԳԶՎՌՏՈՑՆԵՐԸ
Այսպես, վերջին երկու–երեք շաբաթներին չափազանց ակտիվացել է Ռուսաստան–Եվրոպա երկխոսության անհրաժեշտության թեման: Ավելին, հիշեցնենք, որ ուկրաինական թեմայով ԱՄՆ–ի կազմակերպած վերջին հանդիպման ժամանակ ներկայացան նաեւ եվրոպացիները, որոնք զուգահեռաբար քննարկում էին հենց ՌԴ–ԵՄ ապագա հարաբերությունների հարցը: Ընդ որում, մեծ հարցական է` Աբու Դաբիի այդ բանակցային շարքում առաջնայինն ուկրաինակա՞ն թեման էր, թե` ՌԴ–ԵՄ հարաբերությունների խնդիրը, որը սահուն վերածվեց Եվրոպայում անվտանգության նոր համակարգի ստեղծման անհրաժեշտության գաղափարի: Առավել եւս, որ եվրոպացիները, վերադառնալով Աբու Դաբիից, անգամ սկսեցին «մոռանալ» հիմնական` ուկրաինական խնդիր մասին` միանգամից նետվելով ներքին պայքարի, թե կոնկրետ ով է Եվրոպան ներկայացնելու Ռուսաստանի հետ բանակցություններում: Ու այստեղ էլ միանգամից մի շարք չափազանց սուր հակասություններ ջրի երես ելան:
Նախ, արդեն անգամ ամենաթունդ եվրագլոբալիստական աղբյուրներն են սկսել խոսել այն մասին, որ Ռուսաստանի հետ խոսելն արդեն անհրաժեշտություն է: Ամենատարբեր բացատրություններով եւ պատճառաբանություններով, բայց բոլոր դեպքերում էլ անհրաժեշտության տարրը կա: Օրինակ, գլոբալիստական այնպիսի առանցքային քարոզչական օղակ, ինչպիսին է Financial Times–ը, վկայակոչելով Բրիտանիայի Համատեղ հետախուզական կոմիտեի նախկին ղեկավար Սայմոն Գասին, գրում է, թե` Եվրոպան պետք է վերականգնի Ռուսաստանի հետ ուղիղ երկխոսությունը՝ մեծ պատերազմից խուսափելու համար: Բրիտանացի «նախկին» հետախույզը հիշել է անգամ 1983 թվականի իրադարձությունները, երբ, նրա նկարագրմամբ, ԽՍՀՄ-ն երկու անգամ ԱՄՆ-ի եւ ՆԱՏՕ-ի գործողությունները գրեթե ընկալեց որպես միջուկային հարվածի նախապատրաստություն` բխող արձագանքով հանդերձ: Համեմատությունը սա է. ներկա պահին էլ Մոսկվան Եվրոպայի եւ ՆԱՏՕ–ի գործողություններն ընկալում է, որպես եթե ոչ միջուկային, ապա առնվազն Ռուսաստանի գոյության հիմքերին ուղղված ռեալ սպառնալիք: Ընդ որում, երբ այս մասին արդեն խոսում է գլոբալիստական քարոզչամեքենան, ապա դա նաեւ ազդակ է, որ Եվրոպայում սկսել են չափազանց լուրջ նայել ոչ միայն փաստին, որ Մոսկվան սպառնալիքը լուրջ է համարում, այլ որ ոչ միայն կարող է, այլ որ ավելի կարեւոր է, պատրաստ է համարժեք պատասխանի: Կարճ ասած, որ հասել են համաշխարհային էսկալացիայի այն մակարդակին, որ հետագա ամեն մի քայլը կարող է երաշխավորված ոչնչացում դառնալ: Ըստ այդմ էլ, ուզեն, թե` ոչ, արդեն անգամ Բրիտանիայում են սկսել հակվել մտքին, որ պետք է գնալ` լեզու գտնելու ճանապարհով:
Եվ ահա այս ֆոնին, Եվրոպայում այդպես էլ չգտան այն «սուպերհերոս» բանակցողին, ով կարող է Հին աշխարհամասը միանձնյա ներկայացնել մեծ բանակցություններում: Ընդ որում, դիմակայելով Պուտինին եւ Թրամփին եւ հասնելով այնպիսի պայմանավորվածությունների, որոնք կարող են նախ` շահավետ լինել միասնական Եվրոպայի եւ դրա առանձին սուբյեկտների համար: Ապա նաեւ, գոնե ինչ–որ չափով եվրոպական մանկլավիկ Ուկրաինայի: Եվրոպայում միգուցե կա նման գործիչ, որի վրա հնարավոր կլիներ շեշտը դնել: Բայց «չգտան», եւ պատճառը շատ պարզ է. ներեվրոպական հիմնական ուժերից ոչ մեկը չցանկացավ մյուսին զիջել, ինչը խոսում է ներքին շահերի սուր բախման մասին: Այն է` ԵՄ ինստիտուտների տարբեր շահերն ու մանդատները խոչընդոտեցին մեկ ներկայացուցչի ընտրությանը։ Առանցքային եվրոպական երկրներն իրենց հերթին մի կողմից պայքարում էին ԵՄ ղեկավարության դեմ, մյուս կողմից` միմյանց: Արդյունքում, կարողացան հասնել այն որոշմանը, որ բանակցությունների պետք է գնան հինգ երկրների, Եվրահանձնաժողովի եւ Եվրախորհրդի միասնական պատվիրակությամբ: Իսկ դա նշանակում է, որ բանակցային սեղանի շուրջ Պուտինի եւ Թրամփի հետ պայքարելու փոխարեն` եվրոպացիները այդ խառնակույտի ներսում են իրար հոշոտելու:
ԵՎՐՈՊԱՆ ԿԱՐՈՂ Է ԵՐԿՐՈՐԴ ՊԼԱՆ ԱՆՑՆԵԼ
Ահա այս ֆոնին էլ ի հայտ է գալիս Եվրոպայի համար հիմնական խնդիրը: Նախ, միասնության բացակայությունը նաեւ պատճառ դարձավ, որ Եվրոպան այդպես էլ տեղ չստացավ Պուտին–Թրամփ–Սի բանակցային սեղանի մոտ: Ու եթե Չինաստանում այդ հանդիպման արդյունքում իրականում էլ ձեւավորվի գլոբալ «Մեծ եռյակը», ապա Եվրոպան հայտնվելու է դրանից դուրս: Այն է` կա այդ եռյակի կողմերից մեկի, ավելի կոնկրետ` ԱՄՆ–ի կամ Չինաստանի կցորդը դառնալու հեռանկարը: Իհարկե, ամերիկյան կցորդի տարբերակն ավելի ռեալ է: Բայց մեկ է, եթե մինչեւ հիմա Եվրոպան, ընդունելով ԱՄՆ–ի գերակայությունը, փորձում էր հանդես գալ համաշխարհային երկրորդ ուժի դիրքերից` հաճախակի նաեւ Վաշինգտոնին «ատամ ցույց տալով», հիմա կբավարարվի ընդամենը կցորդի կարգավիճակով:
Երկրորդը, այս գզվռտոցի մեջ, առավել եւս` Եվրոպայի անվտանգության նոր համակարգի ձեւավորման ֆոնին, երբ Եվրոպան սկսել է պատրաստվել Ռուսաստանի հետ մեծ գործարքի, Ուկրաինան ռիսկի է դիմում` դառնալ բանակցային առարկա, այլ ոչ թե բանակցությունների մասնակից։
Եվրոպական որոշ առաջատար երկրներ արդեն սկսել են ի ցույց դնել մղումներ, որ կարող են անգամ Եվրոպայի ընդհանուր շահ ասվածից հետ քաշվել` սեպարատ պայմանավորվածությունների գնալով Մոսկվայի հետ: Նախ, Շոլցը սկսեց ակնարկել անվտանգության ճարտարապետությունը Մոսկվայի հետ քննարկելու անհրաժեշտության մասին: Ապա նման հակումներ ի ցույց դրեց նաեւ Մակրոնը` փորձելով Շոլցին շրջանցել: Եվ դա տրամաբանական է, հաշվի առնելով, որ շնորհիվ միջուկային զենքի, Ֆրանսիան ունի ավելի բարձր կարգավիճակ: Ինքնուրույնության որոշակի մոտեցումներ դրսեւորում է նաեւ Լոնդոնը, որը, բնական է, նորից հաշվի առնելով Բրիտանիայի միջուկային երկրի կարգավիճակը: Ու ինչքանով կհաջողվի դա իրականացնել, ինչպիսի պատառ պոկել, մոտ ապագան ցույց կտա: Ամբողջ հարցն այն է, թե այդ դեպքում ի՞նչ է լինելու ԵՄ–ի եւ ՆԱՏՕ-ի ապագան: Երկրորդը, ի՞նչ է պատրաստ զոհաբերել, ասենք, առաջատարների Փարիզը, երբ զրույցը հրապարակային հայտարարություններից անցնում է Կրեմլի հետ իրական համաձայնությունների։ Վերջապես, նման իրավիճակում ի՞նչ հեռանկարներ են սպասվում համեմատաբար մանր եվրոպական երկրներին` Եվրոպայի ընդհանուր անվտանգային համակարգում:
