Պուտին–Թրամփ–Սի հանդիպումը կարող է դառնալ «ողջ մարդկության համար հզոր ազդանշան» Փաշինյանը` թուրք–ադրբեջանական «կաբելի» դերում Մանդատները վայր դրեք եւ Նիկոլը կհայտնվի մութ սենյակում․ Հովիկ Աղազարյան (ԱՆՈՆՍ) Կյանքից հեռացել է ՀՀ ժողովրդական արտիստ Հակոբ Ազիզյանը Վլադիմիր Պուտինն իր հետ միջուկային ճամպրուկը տարել է Չինաստան (Տեսանյութ) Տարադրամի փոխարժեքները նոյեմբերի 18-ին Արարատի մարզը՝ «կոկորդիլոսագետ» Գարիկի կուռացիայի տա՞կ Ուկրաինայի համար բեռներ փոխադրող հերթական մեծ բեռնանավը ոչնչացվել է Սև ծովում (Տեսանյութ) Պուտինը, Թրամփը և Սի Ցզինպինը «ոտքի վրա» կարճ հանդիպում ունեցան ՍԻՄ նախագահը կուսակցության գրասենյակում ընդունել է ՄԱՍԿ նախագահին

Փաշինյանը` թուրք–ադրբեջանական «կաբելի» դերում

Միջազգային

Ինչ­պես օ­րերս հայտ­նի դար­ձավ, ար­դեն սկսում են պայ­մա­նա­վոր­վել Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի է­ներ­գա­հա­մա­կար­գե­րը փոխ­կա­պակ­ցե­լու հար­ցով: Հե­ռան­կա­րում նաեւ Թուր­քիա­յի է­ներ­գա­հա­մա­կար­գին միա­նալն է, ո­րի արդ­յուն­քում, բա­ցի եր­կա­թու­ղա­յի­նից, Հա­յաս­տա­նը դառ­նում է նաեւ թուրք­–ա­զե­րիա­կան է­ներ­գե­տիկ մի­ջանցք:

ԱԼԻԵՎԻ ԱԽՈՐԺԱԿՆ ԷԼ Է ՈՒՏԵԼԻՍ ԲԱՑՎՈՒՄ

Ա­սենք, նման հե­ռան­կար­ներն ար­դեն չեն էլ թաքց­նում: Դեռ այս տա­րեսկ­զբին էր Փա­շին­յա­նը հրա­պա­րա­կավ խո­սում, թե Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի է­ներ­գե­տիկ հա­մա­կար­գե­րը միա­նա­լու են: Նա­խօ­րեին էլ Միր­զո­յան Ա­րա­րատն էր Բր­յու­սե­լում հեր­թա­կան ան­գամ եր­կինք հասց­նում «ՀՀ-ԵՄ փոխ­կա­պակց­վա­ծութ­յան» թե­ման` խո­սե­լով սահ­մա­նա­յին ան­ցա­կե­տե­րի, տրանս­պոր­տա­յին են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի ու մին­չեւ է­ներ­գե­տիկ եւ թ­վա­յին փոխ­կա­պակց­վա­ծութ­յան ընդ­լայն­ման ուղ­ղութ­յամբ հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան մա­սին: Այ­սինքն, որ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սը պետք է դառ­նա Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիան Ա­րեւ­մուտ­քին կա­պող հու­սա­լի տրանս­պոր­տա­յին, է­ներ­գե­տիկ եւ թ­վա­յին են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի գո­տի: Բ­նա­կա­նա­բար, ա­մեն ան­գամ նույն ճոխ բա­ցատ­րութ­յու­ններն, ին­չը «Թ­րամ­փի ու­ղու» մա­սին են տա­լիս: Այն է` Հա­յաս­տա­նը մեծ օ­գուտ­ներ կստա­նա: Ճիշտ է, հե­տո պարզ­վեց, որ մաս­նա­վո­րա­պես «Թ­րամ­փի ու­ղուց» Հա­յաս­տա­նի ստա­նա­լի­քը չնչին է: Նույնկերպ, ան­հաս­կա­նա­լի է մնում, թե մեր եր­կի­րը տնտե­սա­կան ի­մաս­տով ինչ կա­րող է ստա­նալ, ե­թե վե­րած­վի թուրք­–ա­զե­րիա­կան է­լեկտ­րաէ­ներ­գե­տիկ մի­ջանց­քի: Գե­ղե­ցիկ փա­թե­թա­վո­րումն այն է, թե իբր է­ներ­գա­հա­մա­կար­գե­րը միաց­նե­լով, եր­կու երկր­նե­րը փո­խա­դար­ձա­բար նույն պայ­ման­նե­րով օգտ­վե­լու են ար­տա­հան­ման եւ ներ­մուծ­ման հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րից:

­Բայց ամ­բողջ խնդիրն այն է, որ ե­թե Հա­յաս­տանն ի­րոք գնա «Ա­րե­ւելք–Ա­րեւ­մուտք» ա­ռանց­քի կամ, այս­պես ա­սած, «դե­պի Եվ­րո­պա» սցե­նա­րի ուղ­ղութ­յամբ, ա­պա այդ ի՞նչ է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա է ար­տա­հա­նե­լու: Այդ սխե­մա­յի պա­րա­գա­յում, դժվար չէ հաս­կա­նալ, որ Հա­յաս­տա­նը մեծ խնդիր­ներ է ու­նե­նա­լու ռուս­նե­րի կող­մից մեր երկ­րում նոր ա­տո­մա­կա­յա­նի կա­ռուց­ման հար­ցում: Ա­վե­լին, մեծ հարց է, թե գոր­ծող կա­յա­նի շա­հա­գործ­ման ժամ­կե­տի ա­վե­լա­ցում կստա­նա՞նք: Վեր­ջա­պես, նաեւ չմո­ռա­նանք, որ հայ­կա­կան ա­տո­մա­կա­յա­նի գոր­ծու­նեութ­յան դա­դա­րե­ցու­մը թուրք­–ա­զե­րիա­կան ե­րա­զանք­նե­րից մեկն է, ո­րը ա­ջակ­ցութ­յուն ու­նի նաեւ Եվ­րո­պա­յում: Իսկ ա­ռանց ա­տո­մա­կա­յա­նի, Հա­յաս­տա­նը ոչ միայն ար­տա­հա­նե­լու են­թա­կա, այլ ան­գամ սե­փա­կան է­ներ­գե­տիկ կա­րիք­ներն ա­պա­հո­վող հզո­րութ­յուն­ներ պար­զա­պես չու­նի եւ մի­ան­շա­նակ չի ու­նե­նա­լու:

Այ­սինքն, այս պա­հին ա­մեն բան հու­շում է, որ «Ա­րե­ւելք–Ա­րեւ­մուտք» ա­ռանց­քի ուղ­ղութ­յամբ շար­ժը մեր եր­կի­րը հե­ռան­կա­րում վե­րած­ե­լու է նաեւ է­լեկտ­րաէ­ներ­գե­տիկ ի­մաս­տով ներկ­րո­ղի` դրա­նով նույն­պես ռազ­մա­վա­րա­կան կախ­ման մեջ հայտն­վե­լով թուրք­–ա­զե­րիա­կան տան­դե­մից: Եվ այս հնա­րա­վոր հե­ռան­կա­րում, ի­հար­կե, նաեւ այն հարցն է ա­ռաջ գա­լիս, թե արդ­յոք ըն­դա­մե­նը տնտե­սա­կա՞ն, թե՞ հե­ռա­հար նպա­տակ­նե­րով խաղ էր ՀԷՑ­–ի շուրջ ծա­վալ­վող ներ­կա դրա­ման:

ՆՈՐ ՄԵՍԻՋՆԵՐ ՄՈՍԿՎԱՅԻՑ

Ա­մեն դեպ­քում, պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րը, որ ներ­կա պա­հին սկսում են ձեռք բե­րել Ադր­բե­ջա­նի հետ` է­ներ­գե­տիկ հա­մա­կար­գե­րը միաց­նե­լու հետ կապ­ված, ստի­պում են մտա­ծել վատ­թա­րա­գույ­նի մա­սին: Բայց նո­րից ամ­բողջ հարցն այն է, թե այդ ա­ցե­նա­րը հնա­րա­վոր կլի­նի՞ վերջ­նագ­ծին հասց­նել: Նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով այն շա­րու­նա­կա­կան մե­սիջ­նե­րը, ո­րոնք գա­լիս են «Ա­րե­ւելք–Ա­րեւ­մուտ­քին» հա­կադր­վող «Հ­յու­սիս–­Հա­րավ» ուղ­ղութ­յու­նից` Ռու­սաս­տա­նից եւ Ի­րա­նից:

­Նա­խօ­րեին Դ­միտ­րի Մեդ­վե­դե­ւը, ով տե­ւա­կան ժա­մա­նա­կաշր­ջան հան­դես է գա­լիս միան­գա­մայն կծու մտքե­րով, թե­րեւս, այդկերպ ոչ պաշ­տո­նա­պես հնչեց­նե­լով այն, ին­չի մա­սին պաշ­տո­նա­կան Մոսկ­վան չի ցան­կա­նում բա­ցա­հայտ խո­սել, նման հայ­տա­րա­րութ­յուն հն­չեց­րեց. «Առ­ճա­կատ­ման նոր հա­մաշ­խար­հա­յին հար­թակ են դար­ձել ընտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րը: Դա ամ­բող­ջութ­յամբ ի­րենց վրա զգա­ցել են ոչ միայն Գ­լո­բալ հա­րա­վի, այլեւ եվ­րո­պա­կան երկր­նե­րը, ինչն ինք­նին դեռ ո­րոշ ժա­մա­նակ ա­ռաջ զար­մա­նա­լի կթվար։ Դ­րանք են Գեր­մա­նիան, Ռու­մի­նիան, Բուլ­ղա­րիան, Մոլ­դո­վան, Հա­յաս­տա­նը եւ շատ ու­րիշ­ներ։ Վեր­ջերս էլ՝ Բ­րա­զի­լիան: Անդր­կու­լիս­յան խա­մա­ճի­կա­վար­նե­րը պատ­րաստ չեն եւ չեն ցան­կա­նում հաշ­վի առ­նել ժո­ղովր­դի կամ­քը թե՛ այդ երկր­նե­րի ներ­սում, թե՛ դրանց սահ­ման­նե­րից դուրս»: Կարճ ա­սած, որ ընտ­րութ­յու­ննե­րի ան­վան տակ փաս­տա­ցի իշ­խա­նա­զավթ­ման արդ­յուն­քում կոնկ­րետ երկր­նե­րի տա­նում են այն­պի­սի ուղ­ղութ­յամբ, ո­րին նոր­մալ իշ­խա­նութ­յուն­ներ ու­նե­նա­լով, այդ երկր­նե­րը եր­բեք չէին գնա: Ե­վ այն, որ թվարկ­ված ցան­կում նաեւ Հա­յաս­տա­նի մա­սին է խոս­վում, դա, թե­րեւս, սպա­սե­լի էր:

Ն­ման ազ­դա­կը, թե­րեւս, հեր­թա­կան ակ­նարկն է այն մա­սին, որ Մոսկ­վան շա­րու­նա­կում է մաս­նա­վո­րա­պես Հա­յաս­տա­նը տես­նել` որ­պես «անդր­կու­լիս­յան խա­մա­ճի­կա­վար­նե­րի» ազ­դե­ցութ­յան գո­տի: Իսկ դա էլ նշա­նա­կում է, որ ա­ռա­վե­լա­գույ­նը, որն այս պա­հին ստա­ցել ենք, դա աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան բա­խում­նե­րի թեժ թա­տե­րա­բեմ դառ­նալն է:

Ա­սենք, դա է հաս­տա­տում նաեւ չդա­դա­րող ազ­դակ­նե­րը` կապ­ված նո­յեմ­բե­րի 5-ին Ի­րա­նի ազ­գա­յին անվ­տան­գութ­յան բարձ­րա­գույն խորհր­դի քար­տու­ղար Մոհ­սեն Ռե­զաիի մոս­կով­յան այ­ցի եւ Պու­տի­նի ըն­դու­նե­լութ­յան հայտ­նի թե­մա­յի­ հետ կապ­ված: Այս ան­գամ նոր ման­րա­մաս­նե­ր է հայտ­նել Մոսկ­վա­յում Ի­րա­նի դես­պան Քա­զեմ Ջա­լա­լին` տե­ղե­կաց­նե­լով, որ այդ հան­դիպ­ման կա­րե­ւոր բա­ղադ­րիչ­նե­րից է ե­ղել հա­րավ­կով­կաս­յան ուղ­ղութ­յու­նը: Դես­պա­նը հայտ­նել է, որ մի կող­մից, հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ` «Տն­տե­սա­կան եւ­ են­թա­կա­ռուց­ված­քա­յին հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան ո­լոր­տում շեշ­տը դրվել է Ռեշտ–Աս­տա­րա եր­կա­թու­ղու նա­խագ­ծի ի­րա­կա­նաց­ման ա­րա­գաց­ման եւ «Հ­յու­սիս–­Հա­րավ» մի­ջազ­գա­յին տրանս­պոր­տա­յին մի­ջանց­քի ա­վար­տին հասց­նե­լու վրա՝ որ­պես տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին փոխ­կա­պակց­վա­ծութ­յան կար­եւոր եւ ռազ­մա­վա­րա­կան նա­խագ­ծե­րից մե­կի։ Ման­րա­մասն դի­տարկ­վել են նաեւ Ի­րան ռու­սա­կան գա­զի մա­տա­կա­րար­ման նա­խագ­ծի ի­րա­կա­նաց­ման աս­պեկտ­ներն ու է­ներ­գե­տիկ ո­լոր­տում եր­կու երկ­րի հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան ուղ­ղութ­յուն­նե­րը»: Եվ մյուս կող­մից, մեծ շեշ­տադ­րում է ար­վել նաեւ «Թ­րամ­փի ու­ղու» հետ կապ­ված, ո­րին Ի­րա­նը շա­րու­նա­կում է ծայ­րա­հեղ կոշտ մեր­ժո­ղա­կան դիր­քո­րո­շում ու­նե­նալ:

­Քիչ չեն փոր­ձա­գի­տա­կան գնա­հա­տում­նե­րը, որ այդ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ Պու­տինն ու Ի­րա­նի Գե­րա­գույ­ն ա­ռաջ­նոր­դի ան­մի­ջա­կան մեր­ձա­վոր­նե­րից մե­կի հա­մա­րում ու­նե­ցող Ռե­զաին ռազ­մա­վա­րա­կան ի­մաս­տով ամ­փո­փել եւ հստա­կեց­րել են ոչ միայն ռուս­–ի­րա­նա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը, այլ այն հստակ մե­խա­նիզմ­նե­րը, ո­րոնց շրջա­նակ­նե­րում եր­կու երկր­նե­րը շա­րու­նա­կե­լու են գոր­ծել ա­ռա­ջի­կա­յում: Եվ երբ այդ կար­գի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի փու­լում, որ­պես ակ­տիվ թե­մա, քննարկ­վում է նաեւ Հա­յաս­տա­նով ա­րե­ւել­քից դե­պի ա­րեւ­մուտք ուղ­ղութ­յամբ ծրագր­վող տար­բեր մի­ջանցք­նե­րի թե­ման, ընդ ո­րում, որ­պես ռազ­մա­վա­րա­կան ի­մաս­տով ծանր խնդիր­ներ, ա­պա դա հաս­տատ մեզ լավ բան չի խոս­տա­նում: Ա­ռա­վել եւս, երբ այդ բո­լոր նա­խազ­գու­շա­ցում­նե­րի ֆո­նին Հա­յաս­տա­նից այդ­պես էլ չեն դա­դա­րում այդ նույն «Հ­յու­սիս–­Հա­րա­վի» ի­րա­կա­նաց­մանն ուղղ­ված ար­դեն սադ­րանք­նե­րի նման­վող տա­րաբ­նույթ հա­ղոր­դագ­րութ­յուն­նե­րը:

 ՎԵՐՋԱԲԱՆԸ ՄՈՏ Է

­Բայց ա­հա այս ֆո­նին, դա­տե­լով ե­րեկ Ե­րե­ւա­նում մեկ­նար­կած հայ­կա­կան եր­կա­թու­ղի­նե­րի թե­մա­յով ՌԴ պատ­վի­րա­կութ­յան հետ փակ մաս­նա­գի­տա­կան քննար­կում­նե­րը, նի­կոլ­յա­ն իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, դեռ գո­նե փոր­ձում են վերջ­նա­կա­նա­պես Ռու­սաս­տա­նի հետ «կա­մուրջ­ներն այ­րե­լուց» խու­սա­փել: Ա­վե­լին, քա­նից­ս հայտ­նե­լու ա­ռիթ­ներ ու­նե­ցել ենք, որ կան նաեւ ստվե­րա­յին շփում­ներ, ո­րոնց ըն­թաց­քում օ­րա­կար­գում է մնում նաեւ Հա­յաս­տա­նի վերջ­նա­կան աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վեկ­տո­րի թե­ման:

Ո­րոշ միան­գա­մայն տեղ­յակ աղբ­յուր­ներ մին­չեւ իսկ ակ­նար­կում են, որ նի­կոլ­յան մեր­ձա­վոր թի­մում կա հա­մոզ­մուն­քի վե­րած­վող այն գնա­հա­տու­մը, որ ներ­կա աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ի­րա­վի­ճա­կում ա­վե­լորդ խա­ղե­րը նաեւ անձ­նա­կան մա­կար­դակ­նե­րում են սկսել չա­փա­զանց վտան­գա­վոր դառ­նալ: Այ­սինքն, թեեւ մի կող­մից ա­րեւմտ­յան տիկ­նի­կա­վա­րա­յին շրջա­նակ­նե­րից այս պա­հին էլ կան ո­րո­շա­կի ճնշում­ներ` գնալ Մոսկ­վա­յի հետ վերջ­նա­կան խզում­նե­րի, ընդ­հուպ` ռազ­մա­բա­զան հե­ռաց­նե­լու պա­հան­ջով: Սա­կայն հե­տե­ւանք­նե­րից ոչ թե խու­սա­փե­լու, այլ ան­գամ մեղ­մե­լու ռեալ ա­ռա­ջարկ­ներ այդ նույն տիկ­նի­կա­վար­ներն այդ­պես էլ չեն ներ­կա­յաց­նում: Ա­մեն ինչ կա­ռուց­ված է «լավ կլի­նի, դի­մա­ցեք», ա­պա` «ե­թե չար­վի, կստա­նաք սա–­սա» սկզբունք­նե­րի վրա: Այն դեպ­քում, երբ Մոսկ­վա­յի հետ կա­պե­րի խզու­մը սպառ­նում է միան­գա­մայն ռեալ, տե­սա­նե­լի եւ շո­շա­փե­լի հե­ռան­կար­նե­րով: Այդ թվում` ԵԱՏՄ­–ում Հա­յաս­տա­նի ան­դա­մակցութ­յան սա­ռեց­ման տես­քով: Ու միայն դրա հե­տե­ւանք­ներն ար­դեն իսկ ան­հաղ­թա­հա­րե­լի են թվում: Այդ թվում, հա­յաս­տան­յան իշ­խա­նա­կան շրջա­նակ­նե­րում պատ­կե­րա­ցում ան­գամ չկա, թե ինչ են ա­նե­լու, ե­թե Մոսկ­վան գա­զը եւ ռազ­մա­վա­րա­կան նշա­նա­կութ­յան հում­քի մի շարք այլ տե­սակ­նե­րի հա­յաս­տան­յան մա­տա­կա­րա­րում­նե­րը տե­ղա­փո­խի մի­ջազ­գա­յին գնե­րի: Միայն դա խոս­տա­նում է հա­յաս­տան­յան ներ­քին գնե­րի մի այն­պի­սի թռիչք, ո­րի պա­րա­գա­յում հաս­տատ ներ­հա­յաս­տան­յան մեծ պայթ­յու­նից խու­սա­փել հնա­րա­վոր չի լի­նե­լու:

Ընդ ո­րում, ար­դեն մտա­ծե­լու ժա­մա­նակ չի էլ մնա­ցել: Ար­դեն դեկ­տեմ­բե­րի սկզբնե­րին սպաս­վում է Փա­շին­յա­նի այ­ցը Մոսկ­վա, ո­րի ըն­թաց­քում, ինչ­պես նաեւ ռու­սա­կան ո­րոշ տեղ­յակ աղբ­յուր­ներ են սկսել ակ­նար­կել, պետք է գո­նե նախ­նա­կան պա­տաս­խան­ներ տրվեն Հա­յաս­տա­նի ա­ռա­ջի­կա կոնկ­րետ քայ­լե­րի մա­սով:

­Կարճ ա­սած, Հա­յաս­տա­նը թուրք­–ա­զե­րիա­կան «կա­բել» դարձ­նե­լը, մի­գու­ցե, ո­րո­շա­կի ու­ժե­րի ե­րա­զանք­նե­րից է: Միայն թե «տո­կա­հար» լի­նե­լու ռիսկն էլ է շատ մեծ: Մինչ­դեռ, կրկնենք, ար­դեն ա­վե­լորդ խա­ղե­րի հա­մար ժա­մա­նա­կը լրա­նում է:

Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ