Մխիթարյան, թե՞ Սուչիչ.Կիվուն դեռ վերջնական որոշում չունի Հայաստանի հավաքականում Տիկնիզյանն այլ դեմք է ցույց տալիս. հունական մամուլի դիտարկումները Մարտնչող «բարեփոխիչների» կլանը հերթական սուտն ու կեղծիքն է տարածում Ամենակարեվորն է, որ երեք առաջնորդները կարողացան նստել մեկ սեղանի շուրջ Պատահական չէ, որ Պուտինն ի ցույց դրեց «միջուկային ճամպրուկը» Զատկից հետո ներկած ձուն մեզ պետք չէ․ Շարմազանովը՝ Փաշինյանին Թքե՛ք այդ մանդատների վրա, պահել եք որ ի՞նչ․ Հայկ Բաբուխանյան «Անհաջողության ջենթլմենները» կրկին հանձնվում են Նիկոլը փորձում է Մոսկվային համոզել, թե ինքը Հայաստանը ԵՄ կազմում տեսնում է 20 տարի անց Խոշոր վթար Վանաձորի գլխավոր ճանապարհին. Տեսանյութ

Պատահական չէ, որ Պուտինն ի ցույց դրեց «միջուկային ճամպրուկը»

Միջազգային

Ի­հար­կե, պա­տա­հա­կան չէ, որ այս օ­րե­րին ողջ հա­մաշ­խար­հա­յին քա­ղա­քա­կա­նութ­յու­նը կենտ­րո­նա­ցած է չի­նա­կան Շեն­ժե­նում: Չ­հաշ­ված ԱԽՏՀ­–ի` Ա­սիա–­Խա­ղա­ղօվ­կիա­նոս­յան տնտե­սա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րից, նաեւ տե­ղի ու­նե­ցան նախ` Պու­տին– Ց­զին­պին երկ­կողմ հան­դի­պու­մը: Ա­պա` Թ­րամփ– Ց­զին­պին, հե­տո` Պու­տին–Թ­րամփ: Գա­գաթ­նա­կետն էլ, ի­հար­կե, ե­րեք ա­ռաջ­նորդ­նե­րի գա­գա­թա­ժո­ղովն էր: Ընդ ո­րում, սրանք միայն պաշ­տո­նա­կան հան­դի­պում­ներն են, ո­րոնց զու­գա­հեռ նաեւ կու­լի­սա­յին մի շարք քիչ տե­սա­նե­լի, բայց մի­գու­ցե պաշ­տո­նա­կա­նից էլ կա­րե­ւոր շփում­ներ կա­յին:

«ՅԱԼԹԱ 45», ԹԵ «ԹԵՀՐԱՆ 43»

Թ­վարկ­ված հան­դի­պում­նե­րից յու­րա­քանչ­յու­րը կա­րող էր տվյալ պա­հի հա­մաշ­խար­հա­յին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան օ­րա­կարգ թե­լադ­րող լի­նել: Եվ երբ դրանք միա­վոր­վում են նույն գոր­ծըն­թա­ցի հա­մա­կար­գում, ա­պա, ան­գամ ան­կախ վերջ­նա­կան արդ­յունք­նե­րից, կա­րե­լի է ա­սել, որ Շեն­ժե­նում այս օ­րե­րին պատ­մութ­յուն էր կերտ­վում:

­Բայց ինչ նշա­նա­կութ­յան եւ հե­տե­ւանք­նե­րով, սա, ի­հար­կե, հաս­կա­նալ է պետք, հաշ­վի առ­նե­լով, որ խոս­քը, վեր­ջին հաշ­վով, գոր­ծըն­թա­ցի մա­սին է, ո­րը կա­րող է դրվել (կամ չդրվել, դա եւս արդ­յունք է) ա­ռա­ջի­կա մի քա­նի տաս­նամ­յակ­նե­րում աշ­խար­հին սպաս­վող ա­պա­գա­յի հիմ­քում: Այս ի­մաս­տով, Շեն­ժե­նի գա­գա­թա­ժո­ղո­վը 1945թ. փետր­վա­րի` Յալ­թա­յի կոն­ֆե­րան­սի հետ հա­մե­մա­տե­լը, մի­գու­ցե, ո­րոշ տրա­մա­բա­նութ­յուն ու­ներ: Բայց այդ­պե՞ս է: Պատ­մա­կան ա­նա­լո­գիա­յի տե­սանկ­յու­նից եւս ո­րոշ նմա­նութ­յուն­ներ կա­րե­լի է գտնել: 1945թ. փետր­վա­րին, թեեւ այդ ժա­մա­նակ­նե­րի մեծ եռ­յա­կը` Ռու­սաս­տա­նը, ԱՄՆ–ն եւ Բ­րի­տա­նիան ա­պա­գա աշ­խար­հի հիմ­քերն էին դնում, սա­կայն դա դեռ վերջ­նա­կան չէր: Պա­տե­րազ­մը դեռ շա­րու­նակ­վում էր, Վեր­մախտն ու­ներ մի­լիո­նա­վոր զոր­քեր եւ վե­րահս­կում էր Եվ­րո­պա­յի հսկա­յա­կան տա­րածք­ները։ Սա­կայն Լի­վա­դիա­յի պա­լա­տում Ս­տա­լի­նը, Ռուզ­վել­տը եւ Չեր­չիլն ար­դեն հա­մա­ձայ­նութ­յան էին գա­լիս` հաս­կա­նա­լով, որ պա­տե­րազ­մի ելքն ան­խու­սա­փե­լի է, եւ կա­րե­լի է մաս­նա­կիո­րեն ուր­վագ­ծել ա­պա­գա գլո­բալ սահ­ման­նե­րը եւ­ աշ­խար­հա­կար­գը: Հի­մա էլ ներ­կա մեծ եռ­յա­կը, որ­տեղ ԽՍՀՄ­–ի դե­րում Ռու­սաս­տանն է, իսկ Բ­րի­տա­նիա­յին փո­խա­րի­նե­լու է ե­կել Չի­նաս­տա­նը, պայ­քա­րում է հա­մաշ­խար­հայ­ին գլո­բա­լիզ­մի դեմ: Սա դեռ մնում է շատ մեծ ուժ, ո­րը, թեեւ նո­րից պարտ­վո­ղի դիր­քե­րում է, բայց դա­տե­լով մի շարք հա­կա­հար­ված­նե­րից (օ­րի­նակ`ԱՄՆ Կոնգ­րե­սի վեր­ջին ընտ­րութ­յուն­նե­րը), դեռ միան­գա­մայն կեն­սու­նակ դիր­քե­րում է, ոչ այն հու­սա­հատ վի­ճա­կում, ո­րում Վեր­մախտն էր 1945թ. փետր­վա­րին: Այս ա­նա­լո­գիան ա­վե­լի շուտ Շեն­ժեն 2026–ը հա­մե­մա­տե­լի է դարձ­նում Թեհ­րան 43–ի հետ:

Ս­րանք ըն­դա­մե­նը պատ­մա­կան ա­նա­լոգ­ներ չեն, այլ հա­մե­մա­տութ­յուն­ներ, ո­րոնք կա­րող են ա­վե­լի հստակ գնա­հա­տել այն ի­րո­ղութ­յուն­նե­րը, ո­րոնց ա­ռաջ հայտն­վել է աշ­խար­հը, այդ թվում` մեր եր­կի­րը, ո­րի հա­մար Շեն­ժեն 2026–ի արդ­յունք­նե­րը կա­րող են, ա­ռանց չա­փա­զան­ցութ­յան, ու­նե­նալ ի­րա­րից 180 աստիճան տար­բեր­վող հե­տե­ւանք­ներ: Ու­րեմն հաս­կա­նալ է պետք` ինչ է սպաս­վում:

ՈՎ Է ԹԻՐԱԽԱՎՈՐՈՒՄ ՂՐԻՄԻ ԿԱՄՈՒՐՋԸ

Այն, որ Շեն­ժեն 2026–ի­ն ան­մի­ջա­պես նա­խոր­դե­ցին Ղ­րի­մի կամր­ջին ուղղ­ված հար­ված­նե­րը, ի­հար­կե, պա­տա­հա­կան չէին, եւ դրան անդ­րա­դառ­նա­լու ա­ռիթ­ներ ու­նե­ցել ենք: Այն ուղղ­վա­ծութ­յամբ, որ ուկ­րաի­նա­կան ու­ժե­րը չու­նեն ինք­նու­րույն այդ կամր­ջին եւ հե­ռա­հար այլ թի­րախ­նե­րի հար­վա­ծե­լու ու­նա­կութ­յուն: Ա­մե­րիկ­յան, ա­վե­լի կոնկ­րետ` Մաս­կի կա­պի հա­մա­կար­գե­րը, դա­տե­լով վեր­ջին ի­րո­ղութ­յու­ննե­րից, այս ան­գամ դեր չեն խա­ղա­ցել. հա­կա­ռակ դեպ­քում կստաց­վի, որ կա՛մ Թ­րամփն է եր­կա­կի խա­ղե­րի մեջ Մոսկ­վա­յի հետ, կամ Մաս­կը` Թ­րամ­փի: Մ­նում է վար­կա­ծը, որ Բ­րի­տա­նիան է օգ­նել: Դա էլ ա­վե­լի հա­վա­նա­կան դար­ձավ, երբ Լոն­դո­նը պաշ­տո­նա­պես սկսեց խո­սել Ղ­րի­մի կամր­ջի վրա հար­ձա­կում­նե­րին իր ա­ջակ­ցութ­յան մա­սին: «Մենք ա­ջակ­ցում ենք Ուկ­րաի­նա­յին այս գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րում»,- հայ­տա­րա­րեց Բ­րի­տա­նիա­յի պաշտ­պա­նութ­յան նա­խա­րա­րը: Ընդ ո­րում, մի փոքր ա­վե­լի վաղ Ղ­րի­մի ա­փե­րի մոտ նկատ­վել էր բրի­տա­նա­կան RC-135W Rivet Joint է­լեկտ­րո­նա­յին հե­տա­խու­զա­կան ինք­նա­թիռ, ո­րին ու­ղեկ­ցում էին կոր­ծա­նիչ­նե­րը:

­Սա­կայն այս ա­մե­նը դեռ բա­վա­րար հիմք չէ ա­սել, որ հենց բրի­տա­նա­կան ռազ­մա­կան հա­մա­կար­գերն են ուղ­ղոր­դել Ուկ­րաի­նա­յից ար­ձակ­ված հրթիռ­նե­րը. հի­շա­տակ­ված հե­տա­խու­զա­կան ինք­նա­թի­ռը նման պո­տենց­իալ չու­նի, եւ մեծ հարց է, թե Բ­րի­տա­նիան այլ նման տեխ­նի­կա­կան հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րի տի­րա­պե­տո՞ւմ է: Այս տե­սանկ­յու­նից, շատ ա­վե­լի հե­տաքր­քիր է փաս­տը, որ ար­հես­տա­կան ​​բա­նա­կա­նութ­յան մշակ­ման ա­մե­նաա­ռա­ջա­դեմ թի­մե­րից մե­կը՝ ա­մե­րիկ­յան OpenAI-ը, ավ­տո­մատ կեր­պով իր հնա­րա­վո­րութ­յուն­նե­րի օգ­տա­գոր­ծու­մը փո­խան­ցեց ՆԱՏՕ-ին։ Ընդ ո­րում, դրա­նից հե­տո ուկ­րաի­նա­կան հե­ռա­հար հար­ված­նե­րի է­ֆեկ­տի­վութ­յան նկա­տե­լի աճ է ար­ձա­նագր­վել, եւ Ղ­րի­մի կամր­ջին հար­վա­ծելն էլ ո­րո­շա­կի նոր տրա­մա­բա­նութ­յուն է ստա­նում:

­Բայց ե­թե ըն­դու­նենք, որ ՆԱՏՕ­–ի մի­ջո­ցով եւ ա­մե­րիկ­յան տեխ­նի­կա­կան հա­մա­կար­գե­րի օգ­տա­գործ­մամբ են հար­ված­նե­րը հասց­վել, ա­պա հարց է ա­ռա­ջա­նում, թե դրա թույլտ­վութ­յու­նը Ս­պի­տակ տնի՞ց է ե­կել, թե՞ ՆԱՏՕ­–ում  հրա­մա­նա­տա­րութ­յունն է «ա­վե­լորդ ինք­նու­րույ­նութ­յուն» ցու­ցա­բե­րել` Թ­րամ­փի «գլխից թռնե­լով»: Այս հար­ցի պա­տաս­խա­նը կա­րող է դառ­նալ այն, որ Բր­յու­սե­լում Ուկ­րաի­նա­յի հար­ցով ՆԱՏՕ­–ի երկր­նե­րի պաշտ­պա­նութ­յան ղե­կա­վար­նե­րի մա­կար­դա­կով կազ­մա­կերպ­ված հան­դի­պումն ԱՄՆ–ն սկան­դա­լա­յին տես­քով զրո­յաց­րեց: Այն է` դեռ ան­գամ հան­դի­պու­մը չսկս­ված, ԱՄՆ ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը` Պեն­տա­գո­նի փոխ­ղե­կա­վար Էլբ­րիջ Քոլ­բին, իր դաշ­նա­կից­նե­րի ա­ռաջ հայ­տա­րա­րեց, որ Կի­եւի կող­մից Ռու­սաս­տա­նի խոր­քում հար­ված­նե­րը «նման են թնդա­նո­թով ճնճղուկ­նե­րի վրա կրա­կե­լուն»` ա­ռանց ո­րե­ւէ ռազ­մա­կան ար­ժե­քի, եւ դրանք միայն պա­տե­րազ­մը ար­հես­տա­կա­նո­րեն ձգե­լու մի­ջոց են: Ա­պա, ան­գամ չլսե­լով Ուկ­րաի­նա­յի պաշտ­պա­նութ­յան նա­խա­րա­րի գաղտ­նի զե­կույ­ցը, հայտ­նեց «ան­հե­տաձ­գե­լի թռիչ­քի» մա­սին եւ դրա­մա­տիկ կեր­պով «շրխկաց­նե­լով դու­ռը»` հե­ռա­ցավ:

­Սա կա­րող է ակ­նար­կել այն մա­սին, որ Թ­րամփն ի­րոք զայ­րա­ցած է ՆԱՏՕ­–ի մի­ջո­ցով Ղ­րի­մի կամր­ջին հար­վա­ծե­լուց: Բայց ե­թե ան­գամ այդ տար­բե­րակն է, ա­պա սա կամ ցույց է տա­լիս, որ Թ­րամ­փը չի կա­րո­ղա­նում մին­չեւ վերջ վե­րահս­կել իր ռազ­մա­կան հա­մա­կար­գը, ո­րը կա­րող է սո­ղանցք­ներ գտնել` խո­ցե­լով սե­փա­կան նա­խա­գա­հի քա­ղա­քա­կան ծրագ­րե­րը:

ԳԼՈԲԱԼԻՍՏԱԿԱՆ ՀԱԿԱԳՐՈՀԸ ԷԱՊԵՍ ՉԱԶԴԵՑ

Ա­մեն դեպ­քում, դժվար չէ կռա­հել, որ այդ նոր սրա­ցում­նե­րը, կրկնենք, նախ` Պու­տին–Թ­րամփ հան­դի­պու­մը, ա­պա նաեւ ե­ռա­կողմ բա­նակ­ցութ­յու­նն­երը ձա­խո­ղե­լու փոր­ձե­րից մեկն են: Այ­սինքն, գլո­բա­լիս­տա­կան հա­մա­կար­գը ցույց տվեց, որ ու­նակ է նման գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րի:

Ա­վե­լին, ե­թե ա­ռաջ­նորդ­վենք, որ Թ­րամփը լիա­կա­տար հսկո­ղութ­յուն չու­նի սե­փա­կան բա­նա­կի հան­դեպ, ա­պա կա նաեւ այն հար­ցը, թե ա­մե­րիկ­յան գո­նե մի­ջու­կա­յին պո­տենց­իա­լը լիո­վին վե­րահս­կո՞ւմ է: Այ­սինքն, կա՞ հնա­րա­վո­րութ­յուն, որ գլո­բա­լիստ­նե­րը շրջան­ցեն Թ­րամ­փին եւ մի «փոք­րիկ» մի­ջու­կա­յին հար­ված հասց­նեն ա­սենք Ի­րա­նին: Ու սա մեր­կա­պա­րա­նոց դի­տար­կում չէ: Այս­պես, Շեն­ժե­նում «պա­տա­հա­բար» ֆիքս­վե­ցին կադ­րեր, թե ինչ­պես է Վ­լա­դի­միր Պու­տինն իր հետ «մի­ջու­կա­յին ճամպ­րու­կը» տա­րել  Չի­նաս­տան: Ա­վե­լին, Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գա­հի համ­հար­զը ցու­ցադ­րա­բար հաս­տա­տեց, որ ին­քը կրում է «այն նույն ճամպ­րու­կը»: Միայն թե մեկ հան­գա­մանք չմո­ռա­նանք. «մի­ջու­կա­յին ճամպ­րուկն» այն գեր­բարձր գաղտ­նիութ­յան գոր­ծիքն է, ո­րը ոչ մի պա­րա­գա­յում տե­սախ­ցիկ­նե­րի ա­ռաջ չի հայտն­վում: Ա­վե­լին, այն կրո­ղը եր­բեք չի հաս­տա­տի, որ դա հենց «այն նույն ճամպ­րուկն է»: Այ­սինքն, ե­թե այս ան­գամ ճամպ­րու­կը ոչ միայն «պա­տա­հա­բար» տե­սախ­ցի­կի ա­ռաջ է հայտն­վում, այն կրո­ղը դա հաս­տա­տում է, ա­վե­լին՝ այդ կադ­րե­րը նկար­վե­լուց հե­տո հրա­պա­րակ­վում են, ա­պա դա մեկ բան կա­րող է նշա­նա­կել` դա միան­գա­մայն կոն­կրետ եւ ծայ­րա­հեղ անհ­րա­ժեշ­տութ­յան մե­սիջ է: Թե ում է ուղղ­ված` Թ­րամ­փին, ա­մե­րիկ­յան բա­նա­կի` նա­խա­գա­հա­կան լիա­կա­տար հսկո­ղութ­յու­նից դուրս մնա­ցած սեգ­մեն­տին կամ նրանց ի­րա­կան տե­րե­րին, դեռ հար­ցի մի կողմ է: Մ­յուս կող­մից, Մոսկ­վան դրա­նով ի ցույց դրեց, ո­ր ա­մեն տար­բե­րակ հա­մա­րում է հա­վա­նա­կան եւ ցան­կա­ցած պա­հի, ե­թե ան­գամ նա­խա­գա­հը երկ­րում չէ, պատ­րաստ է ար­ձա­գան­քել, ընդ ո­րում` «մի­ջու­կա­յին ճամպ­րու­կի» օգ­տա­գործ­մամբ: Մ­նա­ցած­ն էլ Թ­րամ­փի գործն է. ե­թե ան­գամ ու­նի խո­ցե­լի տե­ղեր, թող խնդի­րը լու­ծի:

Ա­մեն դեպ­քում, Ղ­րի­մի կամր­ջին հար­վա­ծել` իր ողջ տրա­մա­բա­նութ­յամբ հան­դերձ, այդ­պես էլ չդար­ձավ Պու­տի­նի եւ Թ­րամ­փի հան­դիպ­ման ձա­խող­ման հիմք: Ա­վե­լին, ինչ­պես հաս­տա­տեց ՌԴ նա­խա­գա­հի խորհր­դա­կան Յու­րի Ու­շա­կո­վը, այդ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ կող­մե­րը հիմ­նա­կա­նում կենտ­րո­նա­ցան ուկ­րաի­նա­կան հա­կա­մար­տութ­յան կար­գա­վոր­ման վրա: Թ­րամ­փի հա­մար Պու­տի­նը մնում է «հին ու լավ ըն­կեր»: Այ­սինքն, պետք է որ գլո­բա­լիս­տա­կան հա­կագ­րո­հը ուկ­րաի­նա­կան ներ­կա գոր­ծըն­թաց­նե­րի վրա էա­պես չազ­դի:

Հավանեցի՞ր հոդվածը, կիսվիր ընկերներիդ հետ