o C     29. 03. 2020   : :

ԿԱՐՃ ԼՈՒՐԵՐ

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԹՈՒՐՔԵՐԻՆ և ԱԶԵՐԻՆԵՐԻՆ 

25.02.2020 16:05 ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ
ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ ԹՈՒՐՔԵՐԻՆ և ԱԶԵՐԻՆԵՐԻՆ 

 Արցախը փոքր Հայաստանն է, ժամանակին Հայաստանի տասնհինգ նահանգներից մեկը, որտեղ ապրել են հայերն իրենց ավանդական սովորույթներով ու ադաթներով: Ինչքան էլ օտարները հարձակվել են ու նեղել Արցախի ժողովրդին, միևնույն է հայ բնակչությունը խոսել է մայրենի Արցախի բարբառով, ունեցել են իրենց մշակույթը, հայկական բառն ու բանը, լեզուն և հայկական դպրոցները: Փոքր Արցախի մասին կան չգրված պատմության ոսկե էջեր, որոնք մինչև այսօր անհայտ են երիտասարդ սերնդին, և ինչու չէ նաև ողջ աշխարհին: Օրինակ` Արցախը` Լեռնային Ղարաբաղը մտել է Ադրբեջանի կազմի մեջ, որպես ինքնավար մարզ` Արցախը բաժանելով մայր Հայաստանից: Ղարաբաղի ամենահայկական և խոշոր քաղաքը եղել է պատմական Շուշին, որտեղ կրթություն են ստացել ամենահայտնի նշանավոր հայերը: Ղարաբաղն ունեցել է բոլոր բնագավառներում գիտնական շատ նշանավոր հայեր` չհաշված ղարաբաղցի երեք մարշալները, և բազմաթիվ ռազմական բարձրաստիճան գործիչներ: Սակայն Ստալինը, միանալով Թուրքիայի Աթաթուրքի հետ, Ղարաբաղի հայերին սոսկալի նեղում էր` ելնելով ղարաբաղյան կողմի անպաշտպանվածությունից, և կատարեցին իրենց սև գործերը` մտնելով Թուրքիայի աչքը: Եթե մի լուրջ պատմագետների խորհուրդ սկսի ուսումնասիրել հայոց պատմությունը, պարզ կդառնա աշխարհով մեկ, որ Թուրքիան ծրագրել է ոչնչացնել ողջ արևմտահայությանը և անցնել Արևելահայաստան և շարունակել ոչնչացնել բոլոր հայերին, նման հրեշավոր ծրագրերի իրականացմանը նպաստել են Մեծն Ստալինը և Լենինը: Հայրս եղել է մեծ պատմագետ և մեզ` աշակերտներիս, պատմել է ողջ իրականությունը (նա պատմում էր Ադրբեջանի պատմության դասերին): Վահան Տերյանն անձամբ հանդիպել էր Լենինի հետ և պայմանավորվել, որ ռուսական զորքերը չհանեն Արևմտյան Հայաստանից: Համաձայնությունից քիչ անց Լենինը, դրժելով իր տված խոստումը, ռուսական զորքերը հանում է Արևմտյան Հայաստանից, և թուրքերը անարգել ոչնչացրին արևմտահայերին և տիրացան հայերի թեունեցվածքին և թետարածքներին: Դաժան ու անհավատալի իրական հրեշավոր պատմություն է ու սարսափելի իրողություն ազգիս հետ կատարվածը, ոչ հեռու անցյալում, որն այսօր տխուր ու անդառնալի հիշողություն է համայն աշխարհում ցրված ու ապրուստ գտած հայերի համար: Այս մասին այսօր ողջ աշխարհը գիտե, իսկ Եվրամիությունները լռում են ու ժամանակ շահում, իբրև չգիտեն, թե ինչպես էին երիտթուրքերը ծրագրել գազանաբար սպանել մի ողջ հայ ազգ, թողնել մեկ հայ այն էլ թանգարանում (Պ. Սևակ): 92 թվին էլ Ադրբեջանի նախաձեռնությամբ երկար պատրաստված, այն էլ գաղտնի, վարձկան մեծ բանակով սպառազինված մտան հայոց հնամենի Արցախ, որպեսզի ոչնչացնեն արցախահայությանը, և տիրանան թետարածքներին և թեհայերի ունեցվածքին: Ճիշտ է, վառեցին ու մոխիր դարձրին ողջ Արցախի տարածքները, գերեցին ու սպանդի ենթարկեցին հայերին, սակայն տիրանալ Արցախին չկարողացան, որովհետև հայորդիները թեկուզ նվազ ջոկատներով ու նվազ զինվածությամբ դուրս քշեցին ավազակախմբերին արյան գնով և իրենց ոգեղենությամբ: Թուրք և ազերի անաստված, ինչպե՞ս կարող էիր սպանել մի ողջ հայ ազգ, որոնք ոչ մի կապ չունեն ձեր ցեղախմբերի հետ, իսկ հողի մասին խոսք լինել չի կարող: Այդ հողի վրա ապրել են ազգի նախապապերն ու պապերը, երբ թուրքազերին գոյություն չի ունեցել ընդհանրապես ողջ Կովկասում: Ադրբեջան և ազերիներ երբեք չեն եղել, դա նույնպես շինծու է, պատմագետներն ապացուցել են, որ 18ականներին Կովկասյան թաթարները դարձան ազերիներ, և պան թուրքիզմի ծրագրով դարձան Ադրբեջան: Ազերիները թուրքերից վերցրել են նրանց լեզուն, իսկ պարկերենից կրոնը: Այսօր էլ ազերիների վրա կա թուրքական ազդեցությունը: Ազերիները թուրքեր չեն, ճիշտ է մուսուլմաններ են, սակայն թուրքերից չեն տարբերվում իրենց բոլոր ստոր և ոճորագործ հատկություններով: Ազերիները բնակվելով վերջին հարյուրամյակում Կովկասում, հայերի համար դարձան գլխացավանք: Ազերիները ոչ մի կապ չունեն Արցախի և արցախահայության, առավել ևս նրա տարածքների հետ: Հայը չի կարող մոռանալ դարերի ընթացքում իր կրած տառապանքները, թուրքերի կողմից կատարված ոճորագործությունները, գազանային բարբարոսությունները: 1875 թ. ջարդերը, 1905 թվի Բաքվի կոտորածները, 1915 թ. մեկ ու կես միլիոն հայերի կոտորածը, Սարդարապատը, Բաքուն, Սումգայիթը: Այս ամենի մասին շատ կոնկրետ շարադրված է ՙՂարաբաղ՚ տեղանվան շուրջ հրատապ հոդվածում, որի հեղինակն է Արթուր Նավասարդյանը: Հոդվածը գրվել է 1997 թ. և արժանացել հայ մեծ լեզվաբան ակադեմիկոս Գ. Ջահուկյանի խրախուսանքին: Հոդվածը տարածվել էր հայկական բոլոր գաղթօջախներում և տպագրվել է սփյուռքահայ բազմաթիվ թերթերում և հանդեսներում: Հայրենիքում տպագրվել է 1999 թթ. Երևանյան ՙԵրկիր՚ օրաթերթում և Ստեփանակերտի ՙԼուսաբաց՚ շաբաթաթերթում, և ահա ես էլ նույնությամբ գրում եմ իմ հեղինակային գրքում: Մեջ եմ բերում հեղինակի` Արթուր Նավասարդյանի հոդվածը հայկական հարցի ՙՂարաբաղ՚ հոդվածը կրճատումներով: Հայ ժողովրդի ՙինտերնացիոնալիստ՚ բարեկամները գործել են նպատակաուղղված, չեզոքացնելու համար ղարաբաղցիների և ողջ հայ ժողովրդի ազատասիրական ոգին, զենքով կռվելու և պայքարելու կորովը: Ղարաբաղցուն ոչ ոք չի հաղթել: Անգամ 192021 թթ. մինչև ատամները զինված 11րդ Կարմիր բանակի զորամասերը մուսավաթական ավազակախմբերի հետ համատեղ: Ղարաբաղցիները զենքը վայր դրեցին ավելորդ արյունահեղությունից խուսափելու համար, միայն:

 Ղարաբաղի 9597 տոկոսը մշտապես կազմել են հայերը, իսկ նրանց վարչական կենտրոնը Շուշին, մինչև առաջին աշխարհամարտը հանդիսացել է Անդրկովկասի հայաբնակ ամենախոշոր քաղաքը:

 Ադրբեջանցի կոչված ժողովուրդը երբևէ պետականություն չի ունեցել, դա միայն խորհրդային միության ՙՉարյաց կայսրության՚ ձեռագիրն է: Հակառակը, Ղարաբաղը իր հայտնի երեք մարշալներով, մի քանի տասնյակ գեներալներով ու իր 45 հազար հերոս զինվորներով ֆաշիզմի դեմ մղված համամարդկային պայքարում պատկառելի ներդրում ունեցան: Համաշխարհային հանրությանը մեր կողմից ճշմարտությունը վատ է ընկալվում և ներկայացնելը սարսափելի դժվար խնդիր է: Մենք հաղթել ենք անհամար զոհերի գնով, մենք պետք է թելադրենք պարտվածին: Ադրբեջանը պարսկերեն` Ատրպատականը, Իրանի ծայրագավառներից մեկի  սոսկ վարչական անվանումն է, հետևաբար ներկայիս Ադրբեջան անվանումն ակնհայտորեն շինծու է: Ադրբեջանցի կոչված ժողովուրդ էթնիկական իմաստով երկրագնդի վրա գոյություն չունի և չի էլ ունեցել: Ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքում դեգերող ցեղախումբը կամ ժողովուրդը դարասկզբին կոչվել է անդրկովկասյան թուրք կամ անդրկովկասյան թաթար` չշփոթելու համար թուրքերի կամ թաթարների հետ: Այսպիսով, այդ ցեղը զուգահեռաբար ունի երեք անվանում` թուրք, թաթար և ադրբեջանցի, որոնցից և ոչ մեկը իրեն չի պատկանում: Սույն ժողովուրդը տարածաշրջան է մուքք գործել վերջին հարյուրամյակներին և տեղի հետ ոչ մի կապ ու առնչություն չունենալով` ջանում է կեղծիքների և պատմական փաստերի աղաղակող աղավաղումների միջոցով տեղաբնիկ ժողովուրդների հոգևոր ու նյութական մշակույթը և տարածքը յուրացնել: Ադրբեջանի հանրապետության այժմյան տարածքի զգալի մասը պատկանել է Կովկասյան Ալբանիային (Աղվանի) նույն մեթոդով շուրջ 90 տարի շարունակ Ադրբեջանի հանրապետության գիտնականները աճպարարության են ենթարկել Ղարաբաղի ու տեղի բնիկ հայ բնակչության հնադարյան մշակույթը` ապավինելով Արևմուտքի բարյացակամությանը: Ադրբեջանը իր սեփական գրերը ստեղծել է 20րդ դարի առաջին քառորդում:

 Հեղինակի` Ա. Նավասարդյանի հոդվածի իմաստը պետք որ հասկանալի և ըմբռնելի լինի և արժեքավորվի նաև ողջ Եվրոպայի կողմից, և ոչ միայն հայրենիքում, քանի որ անհայտ վայրից հայտնված, անանուն ադրբեջանցի հորջորջվող վայրենի ցեղախմբերի զանգվածը հերիք չէ թափանցել են մեր տարածքները, որպես ինտերնացիոնալ եղբայրներ` Արևմուտքի աջակցությամբ, նույնիսկ ծավալում են անմարդկային գործողություններ` ոչնչացնելով ու յուրացնելով մեր ազգի էթնիկական, մշակութային ու իր չունեցած մարդկային բարոյական արժեքները:

 Շարունակում եմ կրճատումներով շարադրել հեղինակի սույն հոդվածը, որի մեջ լիակատար և պատմական ճշմարտություններ են երես հանված, որին չեն ուզում լուրջ մոտենալ Եվրոպաները: Մինչդեռ Բաքվի իշխանությունները մշտապես հանրությանն են ներկայացնում ծիծաղելի փաստարկներ, որն ընդհանրապես անընդունելի է, կեղծ ու սուտ բարբաջանքներ: Ինչպես հեղինակն է գրում, ես ևս միանում եմ այս բացարձակ ճշմարիտ հոդվածին և ողջունում եմ հոդվածագրին, որին շատ կցանկանայի ծանոթ լինել և ասել իմ խորին շնորհակալությունը, որի հոդվածը արժանի է դրվատանքի ողջ հայության կողմից: Հազար անգամ ճիշտ է հեղինակի հոդվածը` ուղղված բոլորբոլոր մարդկությանը և արժանի է մեծ գնահատականի և ուշադրության: Անփոփոխ գրում եմ հեղինակի գրած հոդվածի վերջին պարբերությունը և ուրախ կլինեմ, որ բոլորին  հասանել լինի հոդվածում արծարծված ողջ ճշմարտությունը:

 Հ.Հ.Գ. Մարդկության պատմության ամենամեծ ստեղծագործությունը և դրան համարժեք ամենամեծ գողությունը:

 Որ ՙԱդրբեջան՚ և ՙադրբեջանցի՚ հասկացությունները արհեստածին երևույթներ են և այն էլ  հորինված 20րդ դարի 20ականներին համածխարհային պրոլետարիատի մեծ առաջնորդ Վ. Ի. Լենինի և նրա ՙգործընկեր՚ ու ՙբարեկամ՚, աշխարհի բոլոր թուրքերի առաջնորդ, աթաթուրք, մեծ թուրք Մուստաֆա Քեմալի կողմից, ակնհայտ փաստ է: հատկապես ընդգծվել էր ՙԴե ֆակտո՚ հանդեսի ռուսերեն տարբերակում (2011թ. թիվ 2) ՙԻմ Ղարաբաղ տեղանվան շուրջը՚ հոդվածում: Այս առթիվ Մոսկվայի ադրբեջանցի հորջորջված հանրության շրջանում, մեղմ ասած, բողոքի ալիք էր բարձրացել: Սակայն վերջերս, երբ նշվում էր մեծն Ալիևի ազերիների աթաազերիի ծննդյան 88ամյակը, նրա արժանավոր ու իմաստուն որդին իր սեփական Ադրբեջանը դիտել տվեց, որպես հոր ստեղծագործությունը: Կուզեի ՙհարգելի՚ հարևանին հղել իմ անկեղծ շնորհակալությունը իր անկեղծ խոստովանության առիթով, որ Ադրբեջանը ոչ թե իրական, այլ ստեղծագործական կատեգորիա է, թեև հոր ստեղծագործությունը:

 Սակայն կա հարցի կամ ՙմեդալի մյուս կողմը՚ ևս ՙհարգելի՚ Իլհամ, ամոթ է, վայել չէ ուրիշի, ավելի ճիշտ ուրիշների ստեղծագործությունները գողանալն ու սեփականաշնորհելը: Այնուամենայնիվ, ամեն ինչ, անգամ գողությունը չափ ու սահման ունի: Բոլորին հայտնի է ուրիշի և ուրիշների ստեղծագործությունները հափշտակելու և սեփականաշնորհելու ի վերուստ տրված Ձեր տաղանդի անընդգրկելիության չափերը: ՙԱդրբեջանը՚, ՙադրբեջանցիները՚, Լենինի և աթաթուրքի ստեղծածներն են, և վերջ...Հերիք է գողությամբ զբաղվել: Պատմաբաններին, քաղաքագետներին ու դիվանագետներին կոչ եմ անում զբաղվել այս դարակազմիկ խոստովանությամբ: Նույնը Արթուր Նավասարդյան ՙԵթեր՚ շաբաթաթերթ համար 22 և 23, 06.06.13:

 

 Այս փաստացի նյութը հեղինակի տրամադրած գրված է մեր հայերիս սրտից, հետևաբար ես, որպես ծնված և մեծացած Ղարաբաղում, իսկ բարձրագույն կրթությունս ստացել եմ Բաքվի միակ հայկական մանկավարժական ինտերնացիոնալ կոչվող մանկավարժական ինստիտուտում, գրում եմ իմ խոսքը ընթերցողներին:

 Եթե ես փորձեմ գրել իմ և արցախահայության ապրած տարիները Արցախում մինչև շատ ուշացած ազատամարտն ու անկախությունը Արցախի, ապա չի հերիքի ոչ թուղթ ու գրիչ և ոչ էլ ժամանակ: Ողջ Արցախի ժողովուրդը ապրելով Ադրբեջանի բռնապետության մեջ, կրել են սոսկալի ազգահալած տառապանքներ ու դաժան կյանք են ունեցել` ապրելով ստվերում ու ահ ու դողով: Մեռնում էր Արցախի հայերի լեզուն, մշակույթը, անջրպետ էր առաջացել Հայաստանի և Արցախի հայերի միջև, որովհետև Հայաստանում ապրող հայերին թվում էր, թե Արցախի հայերը բռնապետության մեջ երջանիկ են ապրում մուսուլմանների տիրապետության տակ, և հաճախ ինքս եմ լսել, որ մեզ` Արցախի հայերիս ասում էին ՙթուրք՚: Լավ էր` եղավ ժողովրդական շարժում, ազատամարտ, թեկուզ արյան գնով մեր որդիների, եղավ երանելի հաղթանակը և անկախությունը: Ազերիներն արդեն սողոսկել էին մեր տարածքները և մեր գյուղերը, արդեն տիրող իրավունքով էին վայելում թուրքազերի չտեսած Արցախը: Իսկ մենք հայերս ապրում էինք սսկված, լուռ ու մունջ ` մեր ցավը մեր մեջ առած: Ապրելով Արցախում ես և իմ հասակակիցները չգիտեինքմեր հայոց բազմադարյան պատմությունը, որովհետև ազերիվորում էինք ՙԱդրբեջանի պատմություն՚` Չինգիզ խաների, և սովորում էինք թաթարմոնղոլների արշավանքների մասին, անցնում էինք ադրբեջաներեն և ոչ մի խոսք մեր պատմությունից, դա արգելված էր բռնապետության կողմից: Այդ մասին չկար ոչ մի գրականություն և ոչ մի խոսք: Լավ էր, հայրս` Գրիգորյան Արտաշը, իմ պատմության ուսուցիչներ և գաղտնի մեզ պատմում էր մեր ազգի պատմությունները և խնդրում, որ դրսում բերաններս չբացեինք: Ես իմ երջանկահիշատակ հայրիկիցս եմ իմացել երիտթուրքերի մասին, եղեռնի մասին: Իսկ փոքր ժամանակ, երբ չարություն էինք անում, մեր ծնողները մեզ սաստում էին, ասելով` թուրքը կգա և մեզ կտանի... մենք վախենում էինք, ասենք, իմ մայրը չի ասել, սակայն հաճախ լսել եմ ուրիշի ծնողներից: Չմոռանամ ասել, որ Արցախի ռադիոն միայն խոսում էր ադրբեջաներեն և երգում մուղամներ, իսկ հետագայում, երբ արդեն կար հեռուստացույց, նույնպես հաղորդումները և ցուցոդման բոլոր ալիքները ադրբեջաներեն էին, կամ ռուսերեն, իսկ հայերեն հաղորդումները լսում էինք սահամանափակ: Ադրբեջան և ազերիներ ցեղախմբերը գոյություն չէին ունեցել, իսկ հայկական դպրոց Արցախում հիմնվել էր դեռ 5րդ դարում և արցախահայության կրոնը միշտ եղել է քրիստոնեությունը: Քրիստոնյա հայերը Արցախում մշտապես կառուցել են Աստծո հավատքով դպրոցներ և եկեղեցիներ, իսկ թշնամիները` թաթարները, ավիրել ու հիմնահատակ են արել եղածը: Օրինակ, Ամարասը միշտ կանգուն է եղել, թշնամին բազմիցս ավերել է այն` քարերը նետելով գետը, սակայն նորից վերակառուցվել է Ամարասը:

92 թվին ազերիները նույնպես ուզում էին ավերել ու լռեցնել Ամարասի զանգերը, սակայն մեր հայորդիները բարձրից կարողացան քարեր նետել ու կրակ բացել ազերիի վարձկան բանակի վրա, և 1700ամյա Ամարասը մնաց կանգուն: Օսմանյան Թուրքիան հայերին լցրին ԴերԶոր և սպանդի ենթարկեցին, հատուկենտ փրկված հայերը և նրանց սերունդները պապերից և տատերից լսելով այդ հրեշավոր եղեռնի մասին, զենք վերցրին և ճակատճակատի կռվեցին ազերիների դեմ: Թուրքերի կատարած ոճորագործություններին սահման չունի, և ոչ էլ ներում: Ինչպես կարելի է լռել, եվրամիություններ, նման հրեշավոր ծրագրին, որ իրագործել են օսմանյան երիտթուրքերը: Հղի կանանց բռնաբարում էին, այնուհետև հանում երեխաներին և խաչում ցցերի վրա և աշխարհը լռում էր, և պաշտպանում այսօր էլ նրանց հանցակից ազերի կոչվածներին: Ողջունել կարելի է, որ երիտթուրք Ջեմալ փաշայի թոռը կոչ է արել իր արյունակից թուրքերին հարգել հայ զոհերի հիշատակը: Խոսքերս ուղղում եմ Աստված ուրացող, կեղծ Ալլահ կանչող ու նամազ անող թուրքազերի ենիչերներին:

 Ես, որպես արցախահայ, որտեղ ստացել եմ իմ հայեցի կրթությունը ու մեծացել, որպես հայից հայ, ձեզ եմ հղում իմ զայրույթն ու ամոթաբեր բառերը, որ բավական է բարբաջեք, թե Արցախը ձերն է:

Արցախը, կամ Ղարաբաղը չի եղել ձերը և չի էլ լինելու ձերը, որովհետև դուք եկվորներ եք և անհայտ ցեղախմբեր, որ ձեզ կոչել են Ադրբեջան և ազերիներ: Հերիք չէ կողոպտեցիք Նախիջևանն ու Զանգեզուրը, այժմ էլ Ղարաբաղին եք ուզում վերջնական տիրանալ: Դուք, ազերիներ, ծույլ և անբան առևտրականներ եք եղել, տասնամյակներ շարունակ շահագործել եք Արցախի հայերի աշխատուժը և կերել հայերի հաշվին հարստանալով: Բաքուն էլ, Սումգայիթն էլ, Մինգիչաուրն էլ ձերը չեն, այդ քաղաքները կառուցել են հայերը: Նավթարդյունաբերությունը զարգացրել են անունով հայերը: Դուք ոչ մի բանի պիտանի չեք, ձեզ հովանավորել են հայերի մեծ թշնամի աթաթուրքը և Լենինն ու Ստալինը: Այդ հողերը, որի վրա դուք ապրում եք, դա էլ ձերը չէ: Ինչպես կարող է ձերը լինել, երբ դուք թափանցել եք Կովկաս վերջին դարերում: Ազերի կոչվածներ, դուք մոռացեք Արցախի մասին: Ասում են, այժմ էլ զառանցում եք ու բարբաջում Սևանի և Երևանի մասին, որ իբրև այդ քաղաքներն էլ են ձերը: Դուրս եկեք հավերժական թշնամական շրջանակներից և ապրեք մարդավայել կյանքով, և մոռացեք հայոց հինավուրց հողերի մասին: Հայկից սկսած բոլոր դարերում էլ և բոլոր ժամանակներում հայերը հայրենիք են սիրել ու պահել մինչև այսօր: Ես օրինակ եմ բերում 9րդ դարի արցախյան իշխան Եսայու մասին, որն ամրապնդվելով ՙԳտիչ՚ բերդում կարողացել է դուրս շպրտել զորավոր արաբ Բուղայի անհաշիվ զորքի 28 գրոհները: Այդպես վարվեցին նաև 92 թվին մեր հայորդիները, նորաստեղծ հայոց բանակը, իր նվիրյալ սպաներով դուրս շպրտեցին մեր տարածքներից ձեր զինված վարձկաններին և ձեր ենիչերներին: Ես պատմագետ չեեմ, սակայն, ո՞ր հայը չգիտե իր ազգի տխուր անցյալի մասին, որ իրագործվել է հայերի դեմ չորս փուլերով ցեղասպանություն` 18941922 թթ. ընկած ժամանակահատվածում: Գիտակից ու քաղաքակիրթ մարդու ուղեղում չի տեղավորվում, որ կարող են ազգ սպանել, քանզի ազգը օրեցօր հզորանում է, էլ ավելի բարգավաճում ու քաղաքակրթվում իր ոգեղեն ու սխրագործ հայորդիների շնորհիվ: Մեր հայորդիները իրենց վեհ հայրենասիրական բազում գործերով ու բազկի ուժով պաշտպանեց հայոց Արցախը ելուզակներից: Այդպես կլինի այսուհետ աշխարհի բոլոր ծայրերում հանգրվանած հայերը, որոնք թուրքի յաթաղանից փրկված պապերի թոռներն են` պատրաստ են զենք վերցնելու, համախմբվելու և զարկելու ազերի ցեղախմբերին, եթե մեկ անգամ էլ փորձեն բարբաջել Արցախի մասին: Անկախություն ձեռք բերած, արյունով պահած հայոց հողը սուրբ է և անձեռնամխելի, մեր հողն այսուհետ շնչում է մեր նահատակ որդիների անմեռ հոգու շնչով, և այլևս հայոց այրերին ու հայորդիներին պարտվել չկա: Հայոց Արցախի հողը կարծրացած է մեր անձնազոհ ու նվիրյալ որդիների արյունով: Առասպելական հերոսների արյունով է շաղախված Արցախի սուրբ հողը: Աստված ուժ է հաղորդել Արցախի հայորդիներին, որ ջարդեն ոճորագործ մարդասպանին, չարին, եր ինքն էր ուզում սպանել մի ողջ հայ ազգի: Հայերը լավ են հիշում իրենց մեծ վարպետի` Ա. Իսահակյանի խոսքերը. ՙՉես սպանի, քեզ կսպանեն՚, այո, ազերիները մեզ սովորեցրին սպանելը, մենք սպանել չգիտենք: Ազերիները իրենք սովորեցրին մեզ պաշտպանելու համար իրենց սպանել: Հայերը ոճորագործից, հրեշից, ավազակից պաշտպանվելու համար, նույնպես կարող են սպանել: 1921 թ. Թբիլիսիում սպանեցին Քեմալ փաշային, 22 թ. փախուստի ճանապարհին Աղֆանստանում սպանեցին Էնվեր փաշային, հայ սահմանապահի կողմից: 21 թ. Հռոմում սպանվեց Թուրքիայի նախկին վարչապետ Սայիդ Հալիմը, որին սպանեց Արշավիր Շիրակյանը: 22 թ. դոկտոր Շաքիրին և Ջեմալ Ազմիրին սպանեցին նույն Արշավիր Շիրակյանն ու Արամ Երկանյանը: Սողոմոն Թեհլերյանը Բեռլինում կարելի է ասել շանսատակ արեց Թալեաթ փաշային: Թուրքազերի, ահա ձեր ՙհերոս՚ պապերի վերջը, որ սատկեցին, շանսատակ եղան պատվարժան ու ոգեղեն մեր հայորդիների ձեռքով, ուշքի եկեք: Ահա, թուրքազերի, ձեր մարդատյաց պապերը գնացին ուղիղ դժոխք` պատժվելով ցեղասպանությունից փրկված հայորդիների ձեռքով:

 Ադրբեջանցիներ, հայը միշտ վրեժխնդիր է լինելու ձեզանից, ազգի ուխտավոր զավակները ձեզ չեն ներելու: Ազերիներ, չարը միշտ պատժվում է, մեղա եկեք, գուցե ձեր Ալլահը ձեր գործած մեղքերի համար` անմարդկային ու հրեշավոր, ձեզ թողություն տա...Եկեք մեղա, ամաչեք ձեր գործած մեղքերի համար: Մեր հայորդիները հեշտությամբ ձեզ չեն տա իրենց հայրենիքի անցյալն ու ներկան, հայրենիքը հայի անցյալն է ու ներկան ու նրա ապագան: Հայրենիքը հայի մշակույթն է, հայոց մեծ տունն ու նրա պատմական ողջ անցուդարձերը: Մեր հայրենիքի ապագան ու անձեռնամխելիությունը մեր հայորդիների անպարտելիության մեջ է: Հավերժ փառք մեր հայորդիների անձնուրաց սխրանքներին: Հայ ժողովուրդը, որ մշտապես հալածվել է այլադավան ազգերի ու ցեղերի կողմից և հաճախ գաղթել օտար ափեր, կամ ապրել են շատ ժամանակ հպատակ թուրքերին կամ թաթարներին, երբեք զենքը ցած չեն դրել: Ղարաբաղի հայությունը կարողացել է պաշտպանվել թուրք սելջուկներից, արաբներից, պարսիկներից, որոնք եկել են թալանել, սպանել, գերել, սակայն, չեն կարողացել բնաջնջել իրենց լեռնաշխարհին հավատարիմ քրիստոնյա ղարաբաղցիներին: Հայ քրիստոնյան ծնվում է կարծես ինչոր աներևույթ պաշտպանական ուժով ու կայունությամբ, և գոյատևելու ամուր կամքով ի ծնե: Այդ է պատճառը, որ հայը ծնվում է զինվոր, գեներալ ու մարշալ: Մենք ունենք Անդրանիկ ու Նժդեհ, Դավիթ Բեկ ու Մխիթար Սպարապետ, ունեցել ենք Չաուշ ու Արաբո, Դրո, Ձորո, Աղբյուր Սերոբ, Դժոխք Հրայր, բազում հերոս ֆիդայիններ ու հայդուկներ, հայոց պաշտպաններ, երդվյալ վրիժառուներ, ուխտավոր հայորդիներ ու հետնորդներ, նժդեհականներ, ու ամեն մեկը Վարդան զորավար էր` Դուշման Վարդան, Բեկոր Աշոտ, Սպիտակ արջ, Կարո, Ժիրայր Սեֆիլյան, Թաթուլ Կլպեյան, Վլադիմիր Բալայան, Իլյիչ Բաղրյան, Լեոնիդ Ազգալդյան, Գևորգ Գյուզելյան, Կոմանդոս, Քրիստափոր Իվանյան և բազումբազում երդվյալ ու անձնազոհ հերոս հայորդիներ` ողջ, թե նահատակ: Թուրք, ինչպես կարելի էր սպանել մի ազգ, որն արարելուց ու բարուց այն կողմ չի նեղացրել ոչ ոքի` ապրելով Աստվածահաճո, Աստծո օրենքներով, ավանդապաշտ: Թուրք և ազերի, ինչու եք սիրում արյուն հեղել, սպանել, կացնահարել, գողանալ, բռնաբարել, և ամենասարսափելին, որ փորձում եք աշխարհին խաբել, ստել, կեղծել վարպետությամբ, որ սովորական ազգ եք ու ցեղ եք, անհավատալի է:

 Թո°ւրքազերի, դուք դահիճներ եք ու վայրենի ցեղախմբեր, դուք չունեք ազգային մի հերոս: Չնայած ավազակին ինչ ազգային հերոս, քանզի ձեր ազգային հերոսը ձեր Ռամիզ Սաֆարովն է, ինչ ամոթ է ձեզ համար: Նա հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանին կացնահարելով սպանեց քնած ժամանակ Հունգարիայում, և հերոսացավ: Ռամիզ Օղլին գիտեր, որ հերոսանալու է դրա համար էլ հայ սպանեց և ամոթալի հերոսացավ: Թուրքազերի, ձեր ցեղը մի ոճի է` դահիճներ ու մարդասպաններ եք բոլորդ ու շատ զզվելի, որ չունեք ամոթի ու խղճի զգացում: Ի՞նչ եմ ասում, ի՞նչ խղճի ու ամոթի մասին է խոսքը, երբ մարդ մորթողն ու կացնահարողը երբեք խիղճ չեն կարող ունենալ: Պարզվում է, որ ձեր մշակույթը մարդ սպանելն ու բռնաբարելն է, կամ գերելն ու թալանելը հայերի ունեցվածքը: Հա, ու լավ ականջ եք կտրում, դա էլ է ձեր մշակույթը:

 Թուրքթաթարազերի, ինքդ էլ չգիտես որտեղից ես գալիս, բայց հոխորտում ես հայերի վրա և չգիտես ինչի հիման վրա հող ես ուզում, որ լավ ամրապնդվես ու բազմանաս հայերի հողում: Դու եկար մեր վրա կռիվ, իբրև հող ես ուզում, սակայն ձեր մտքինը այդ չէր, հողը մահանա էր, որ աչք կապեք աշխարհի, ձեր ուզածը ալանթալանն էր, հենց մի քսան տարին անցնում է կրկին թալանի ու ավարի եք գալիս, կոտորում անզեն հայերին և ունեցվածքը բարձում մինչև երկինք ձեր թալանի համար նախատեսված ավտոները և հայ կանանց ու երեխաների, ծերերի դիակի վրայով քշում ձեր որջերը: Հարցնում եմ ազատամարտիկ եղբորս, որն այսօր ապրում է գյուղ Մոխրաթաղի մեր հայրական տանը, որը գնդակոծված ու քանդված տանիքով է ձեր ուղարկած հրազենից ու հրանոթներից վաղեմի, լիքը տուն էլ դատարկ, երբեմնի յոթանասուն տարվա մանկավարժ հորս աշխատանքով գնած կահկարասի, կահույք, անգամ ներքին շորեր գողացաք ու տարաք: Եղբորս ասում եմ, դե դուք էլ իրենց տներից բերեիք, իսկ նա ինձ պատասխանում է. ՙԷդ էր պակաս թուրքի տնից բան բերեմ, բա դա մեզ սազական է՚, եթե չեք հավատում, գնացեք Մոխրաթաղ և մտեք Գրիգորյան Արտաշի ազատամարտիկ տղայի տունը, որ այսօր ապրում է իր ազատամարտիկի թոշակով, և այդպես բոլոր ազնիվ հայերը: Հետո էլ մեր հայորդիները ուշ զինվեցին, պատրաստ չէին ձեր սարքած ծուղակին, որ պատրաստվել էիք շատ երկար մտացածին, որ աթա թուրքերի օրինակով Արցախը մաքրեք հայերից, սակայն դա ձեզ չի հաջողվի, բացի դրանից էլ ահագին ժամանակ հայերից տարած ունեցվածքով կապրեք, իսկ հայերը դա ձեզ չեն ների, կլինեն միշտ պատրաստ թշնամուց, որովհետև ունեն ձեզ պես խաշնարած ասկյար թշնամիներ, որ սովորեն ալանթալան, գողություն, սպանություն, բռնաբարություն, այս ամենը մտնում է ձեր չունեցած մշակույթի մեջ: Հատկապես բռնաբարությունն ու ականջ կտրել ձեր ամենաբարձր ու նշանավոր մեծ մշակույթն է ձեր անիմաստ մուղամների հետ միահյուսված, մենք լավ ենք ճանաչում ձեզ արդեն: Դուք, խաշնարած տականքներ, մեր անմեղ տղաներին, որ քնած էին, կամ զենք չունեին, կեղծ ստուգումներ անցկացրիք, ձեր ազերի օմոնի միջոցով, իբրև անձնագրային ստուգումներ եք անցկացնում, սակայն ձեր իմաստուն միտքն իրագործեցիք. մեր հայ տղաներին տարաք ձեր Բաքվի որջերը և տանջամահ արիք: Դուք, տականքներ, նրանց մարմնի մեջ ներարկում էին նավթ ու բենզին և փոխանակում ձեր ազերի կերած խմած, մարդավարի մեր տղաների մոտ պահված ձեր ազերի գերիների հետ: Ով ուզում է թող նրանց հարցնի, նրանք անվնաս ու առողջ վերադարձել են իրենց խաշնարածների մոտ, ու, իհարկե, որ կրկին հայ սպանեն: Իսկ մեր խոշտանգված ու ջարդված ոսկորներով հայ գերիները ձեր մոտից տեղ էին հասնում, և այլևս ապրելու հույս չէր լինում, մահանում էին: Թուրքազերիներ, մի խոսքով, դուք մարդ կոչվելու իրավունք չունեք, եթե ձեր մեջ էլ հազարից մեկ մարդ է լինում, որը դեմ է լինում ձեր անասնական ու ցինիկ արարքներին, դուք ձեր մեջի նման մարդուն չեք զիջում, և դուք այնքան գազան եք ու տականք, նրանց էլ եք արժանացնում հայի ճակատագրին, և սկսում եք մտածել, որ երևի հայի արյուն կա մեջը, չի կարող պատահի, որ թուրքը դեմ լինի հայի չարչարանքին ու կրած տառապանքներին, ահա ձեր ձեռագիրն ու հոգեբանությունը; Դուք ձեր մեջ միակ մարդուն` գրող Աքրամ Ալիիսլիին, որին դուք թուրքթաթարազերի, անգամ չգիտեմ դուք ինչ ցեղի եք պատկանում, դուք արժեքազրկեցիք ձեր գրողին, վառեցիք նրա տասնյակ արժեքավոր գրքերը, դե դուք ե՞րբ եք գիրք կարդում որ, դուք զբաղված եք հայկական բնաջնջման և հայասպան հարցերով: Այո, դուք նույնիսկ հաշվեհարդար տեսաք նրա ընտանիքի անդամների հետ, նրանց թողնելով առանց աշխատանքի: Դեռ խոստացաք, որ կկտրեք նրա ականջը, գուցե և ականջները, կարծեմ դուք մեկ ականջն եք կտրում, ինչքան ինձ է հայտնի, որովհետև նա իր ազգի տականքներին ամոթանք էր տվել ու կարգի հրավիրել: Թուրքազերի, սպանեք ոչ թե հայերին, այլ ձեր միջի գազանին: Ձեր մեջ էլ կան հատ ու կենտ մարդիկ, սակայն, ցավոք, նրանց թիվը քիչ է, հետո նրանք վախենում են ալիևյան վարչակազմի դատաստանից:

 Մենք լավ գիտենք մեր հին, Քրիստոսից էլ շատ առաջ, մեր արմատների մասին, և գիտենք, թե որտեղից ենք և ուր ենք գնում, այնպես, որ ազերի°, դուք չունեք արմատներ և դուք ինքներդ չգիտեք, թե ինչ ցեղից եք գոյացել, որովհետև ձեր ցեղի անունը ձեզ սազացրել է աթաթուրքին ու Ստալին, Լենինը:

 Ես մինչև հիմա իմ լսածին չեմ հավատում Արցախում հեռարձակված ձեր ալիքներից մեկով, ձեր թրքուհիազերուհի ուսուցչուհի կոչվածը, դասի ժամանակ, գիտելիք տալու փոխարեն ուսուցանում էր, ասելով նման անբարո ու չար բառեր. ՙՀայերը մեր թշնամիներն են, նրանք ապրում են մեր հողերում և նրանց անխնա պետք է կոտորել՚: Պարզից էլ պարզ է, որ նրանց սերունդները պետք է մեծանան ժառանգած իրենց ցեղի հայատյացությունը, սպանդն ու կոտորածը, ալանթալանը£

 Հայաստանն ու Արցախը մեկ Հայաստան են, մեկ լեզու, մեկ մշակույթ, հնադարյան հայոց երկիր, որտեղ ապրում են քաղաքակիրթ, մեծ մշակույթ ունեցող ազգ: Հայոց հնամենի տարածքները օտար զավթիչներից դարեդար պահել են արյան գնով պապերը և այսպես շարունակվում են սերնդեսերունդ մինչ այսօր: 92 թվին մեր հայորդիները արյան գնով ազատագրեցին Արցախը Ադրբեջանի բռնապետությունից և այլևս ոչ ոք չի կարող խախտել մեր սահմանները: Մեր բանակն այսօր գիշեր ու ցերեկ հսկում են մեր զինվորները, և բարձրաստիճան սպաները սպառազինված: Մենք մեր պայքարում արդար ենք, ունենք հզոր հայրենիք, հայոց երկիր, որոնց որդիները նժդեհականներ են ու ոգեղեն, մեծ պաշտպաններ իրենց հնադարյան հայրենիքին:

 Ճառք հայոց նորաստեղծ հզոր բանակին և նրա նվիրյալ գնդապետներին: Փառք հերոսաբար ընկած հայորդիներին, որոնք հավերժի անմոռաց ճամփորդներ են, որոնց թողած գործը կշարունակեն նրանց որդիները: Փառք հայոց անկախ ու ազատ Արցախ երկրին ու նրա որդիներին` ողջ, թե նահատակ: Աստծո օրհնություն թող լինի մեր ազգի սերունդներին, որ ապրեն անամպ երկնքի տակ, իրենց մայր հողի վրա դարեդար£

ՀատվածԽենթերն Արցախի Լեռներումանտիպ գրքից

Սիրուշ Բաղդասարյան

Սիրուշ Բաղդասարյանը ծնվել է 1945 թ. ԼՂՀ-ի Մարտակերտի շրջանի Մոխրաթաղ գյուղում, ուսուցչի ընտանիքում: Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է 1963 թ.: Բարձրագույն կրթություն ստացել է Բաքվի Վ.Ի. Լենինի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի հոգեբանություն և մանկավարժություն բաժնում:

Դեռ դպրոցական տարիներին ստեղծագործում էր: Ուսանողական տարիներին թերթերում և ՙԳրական Ադրբեջան՚ միակ հայկական ամսագրում տպագրվել են նրա փոքրիկ պատմվածքները: Ակտիվ ուսանողուհին ելույթ էր ունենում Բաքվի հայկա-կան ռադիոյով, արտասանում բուհի ուսանողական գրական-գեղարվեստական հան-դիսավոր երեկոներին: Բուհն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Երևան և աշխա-տանքի անցել Երևանի համար 111, 109 դպրոցներում` որպես հայոց լեզվի և գրակա-նության ուսուցչուհի: Աշխատել է համար 108 դպրոցում` որպես մանկավարժ: Ապա թողել է դպրոցը և զբաղվել ազատ լրագրողությամբ: 2006 թվին լույս է տեսել նրա ՙԱնավարտ գարուններ՚ գիրքը, որտեղ հեղինակը հայ և օտար ընթերցողներին է ներկայացնում 1988-94 թթ. ազատամարտը, երբ հայկական ինքնապաշտպանական ջոկատներ կազմած մեր հայորդիներն ազատագրեցին Արցախը: Հեղինակը շարունակում է ստեղծագործել և վեր հանել նոր հերոսների` մեր ազգային արժեքներին` նրանց ներկայացնելով եկող սերունդներին:

 

КОМСОМОЛЬСКАЯ ПРАВДА