o C     21. 10. 2019   : :

ԿԱՐՃ ԼՈՒՐԵՐ

Ինչո՞ւ որոշ մարդիկ կարող են ելք գտնել անելանելի իրավիճակներից, իսկ մյուսները պարզապես հանձնվում են

28.07.2019 13:30 ՀԱՆՐՈՒԹՅՈՒՆ
Ինչո՞ւ որոշ մարդիկ կարող են ելք գտնել անելանելի իրավիճակներից, իսկ մյուսները պարզապես հանձնվում են

Ինչո՞ւ որոշ մարդիկ, բախվելով դժվարությունների հետ, հաջողությամբ հաղթահարում են դրանք, իսկ ուրիշները` ոչ: Ինչո՞ւ որոշ մարդիկ կարող են ելք գտնել անելանելի իրավիճակներից, իսկ մյուսները պարզապես հանձնվում են: Ինչո՞ւ են որոշ մարդիկ հաղթողներ, իսկ մյուսները` անհաջողակներ: Միգուցե մեր շատ հաղթանակների ու անհաջողությունների գրավականը հենց այն է, թե ինչպես ենք մենք մեր կյանքի սկզբում սովորում հաղթահարել հիասթափություններն ու սթրեսները:

Վրեժի ծարավով տառապող մարդիկ մոռանում են բումերանգի գործող օրենքը

Եվ դա կախված է ծնողներից:

Դեռահասն անպայման հավաքելու է աշխարհի քարտեզն ու որոշի իր տեղն այնտեղ, հարցը միայն այն է, թե նա դա ինչպես է անելու` հանգիստ և ուրա՞խ, թե՞, հակառակը, զգուշավոր կերպով` ամեն անգամ ցնցվելով ու լարվելով աղետի կամ սայթաքման սպասումից: Իսկ դա շատ դեպքերում կախված է ծնողներից: Երեխան չի վախենա մեծ աշխարհից, ուրախ և լիարժեք կերպով կկարողանա ուսումնասիրել այն ժամանակ, երբ իրեն վստահում ես:

Ձեր մեծացող երեխային առանձնապես ոչինչ չի հուզում, կամ հուզում է ամեն ինչ միանգամից: Նրա առջև անընդհատ կանգնած է ընտրության խնդիրը, նրան պատում են նոր զգացողություններ, նա նորովի է գնահատում իրեն, ուրիշ մարդկանց, փորձում է գիտակցել, թե ինչ է սեքսը, ինչ է ապագան: Եվ որքան կյանքում էական դեր ցանկանա խաղալ ձեր դեռահասը, այնքան մեծ կլինի լարվածությունը, այնքան հաճախ նա ստիպված կլինի բախվել հիասթափությունների ու սթրեսների հետ: Սթրեսի պատճառը, սակայն, հաճախ կարող է լինել ամենաառօրեական մի բան, բոլորովին էլ՝ ոչ արտակարգ լարումը, այլ այն մանրուքները, որոնցից նա լիովին կարող է գլուխ հանել:

Լինում է այնպես, որ անհաջող օրվանից հետո դեռահասը մի կերպ հասնում է տուն, անկողին է մտնում ու քնում մի քանի ժամ: Բայց լինում է նաև հակառակը: Նրա սիրտը սկսում է անտանելի արագ զարկել, բերանը չորանում է, չի կարողանում խոսել, դժվարանում է կուլ տալը, ունենում է ճնշվածության զգացողություն ու անքնություն:

Հասունացող մարդը բավականին հաճախ ֆիզիկական և հոգեբանական լարվածություն է զգում: Եվ թեպետ դեռահասներն առավել ենթակա են սթրեսների, քան մեծերը, բնությունը հոգ է տարել այդ մասին ու նրան տվել մեծ էներգետիկ պահուստներ, որոնք թույլ են տալիս նրանց ավելի արագ, քան մեծերը, հաղթահարել սթրեսը: Հարց` իսկ որքա՞ն հաջողակ: Եվ սա էլ շատ դեպքերում կախված է մեզնից` ծնողներից:

Ցանկացած իրավիճակից ելք կա:

Հիասթափություններ և սթրեսներ բոլորն են ունենում` թե մեծերը, թե փոքրերը: Բայց մեծերը գիտեն, որ դա մեր կյանքի անբաժանելի մասն է, և մեծ մասամբ հաջողությամբ կարողանում են դրանք հաղթահարել: Իսկ ահա կարճ կենսափորձ ունեցող դեռահասի համար դրանցից գլուխ հանելն ավելի դժվար է լինում: Նրան թվում է, թե հիմա, երբ չի ստացվել, երբ սպասելիքները չեն իրականացել, քանդվում է ամեն ինչ, ու դրան դիմանալը պարզապես անհնար է:

Դա բացասական զգացմունքների մի ամբողջ փունջ է` անզորություն, հուսահատություն, հիասթափություն, հուսալքություն, անհուսություն: Եթե դեռահասը երկար ժամանակ չի կարողանում ազատվել դրանցից, եթե հաճախ ու երկար ժամանակով է գտնվում այդպիսի ճնշված դրության մեջ, այդ զգացմունքներն այնքան սովորական են դառնում նրա համար, որ սկսում են ազդել բնավորության վրա:

Ինչո՞ւ որոշ մարդիկ, բախվելով դժվարությունների հետ, հաջողությամբ հաղթահարում են դրանք, իսկ ուրիշները` ոչ: Ինչո՞ւ, երբ պլանները չեն իրականանում, կամ չեն արդարանում հույսերը, մարդկանց մի խումբը հուսահատվում է, ընկնում ընկճախտի մեջ, իսկ մյուսները` ոչ: Ինչո՞ւ որոշ մարդիկ կարող են ելք գտնել անելանելի իրավիճակներից, իսկ մյուսները պարզապես հանձնվում են: Ինչո՞ւ են որոշ մարդիկ հաղթողներ, իսկ մյուսները` անհաջողակներ: Միգուցե մեր շատ հաղթանակների ու անհաջողությունների գրավականը հենց այն է, թե ինչպես ենք մենք մեր կյանքի սկզբում սովորում հաղթահարել հիասթափություններն ու սթրեսները:

Նորմալ է, երբ 2 տարեկան երեխան աղմկոտ կերպով բողոքում է, երբ իրեն կտրում են խաղից ու տանում տուն, 7 տարեկանում նորմալ է հուսահատության գիրկն ընկնել, երբ սովորել ես դասը, բայց չես կարողանում պատասխանել, իսկ 13-ում խելագարվել այն մտքից, որ ընկերներդ առանց քեզ են արշավի գնացել: Նորմալ չէ, որ այդպիսի զգացմունքները բավականին երկար ժամանակահատված կառավարում են  պատանուն:

Բացասական էմոցիաների մի ամբողջ բույլ է պատում դեռահասին, երբ նա հասկանում է, որ իր սպասումները չեն արդարացել: Ի՞նչ հակադրել դրան: Իհարկե, հույս: Նրան պետք է ասել. «Այո, դու սխալվել ես, այո, քո բախտը չբերեց, այո, քեզ մոտ ինչ-որ բան չստացվեց, սակայն ցանկացած իրավիճակից էլ ելք կա, և միայն քեզնից է կախված, թե հետո հարաբերություններն ինչպես կդասավորվեն, ինչպես կընթանան գործերդ»:

Դեռահասը պետք է հավատա դրան:

Փնտրեք պատճառը:

Հիասթափությունն ու սթրեսը կարող են հունից հանել, իսկ կարող են նաև դրական խթան դառնալ նոր որոշումներ գտնելու ու գործողություններ իրականացնելու ճանապարհին: Ըստ էության, թե ինչպիսին և ով կդառնա ձեր երեխան, շատ բանով կախված է նրանից, թե դուք ինչպես կարձագանքեք նրա մտահոգություններին, և ինչպես դեռահասը կարող է սովորել գլուխ հանել իրենից ու իր անհաջողություններից:

Հոգեկան առողջությունը կարող է աննկատելիորեն քայքայվել. Օրվա խորհրդին անդրադառնում է հայտնի հոգեբանը

Ինչպես, օրինակ, դասարանում, երբ ստուգողական աշխատանք են տալիս, ակամա գերազանցիկները` նրանք, ում ներշնչել են, որ մնացած բոլոր գնահատականները խայտառակություն են, ամենաշատն են տառապում: Նրանց համար նախապես արդեն սարսափելի է. Իսկ եթե հանկարծ…

Եվ եթե հանկարծ իսկապես ցածր գնահատական է ստանում, երեխան ընկնում է հուսահատության գիրկը, նրա համար դժվար, իսկ երբեմն էլ՝ անհնարին է լինում իրեն հավաքել: Երկարատև խորը հիասթափությունը սթրես է և բավականին վտանգավոր սթրես: Երբ ձեր երեխան ինքն իր նման չէ, մտածեք, թե որն է նրա ապրումների իրական պատճառը, ինչու է նա  այդքան ուժեղ հիասթափված:

Միգուցե այդ դուք եք նրանից չափազանց շատ բան սպասում, և նա վախենում է ձեզ հիասթափեցնել: Երբ դուք նրանից միայն գերազանց գնահատականներ եք սպասում, նա կարող է կոտրվել մեկ ցածր գնահատականից: Դա այնքան էլ անվնաս բան չէ:

Այդպես կարող է կորչել սովորելուց ստացվող ուրախությունը, նոր բան ճանաչելու հաճույքը: Հետաքրքրության փոխարեն` հավերժ լարվածություն: Նման բան երբեք չի կարող պատահել այն երեխաների հետ, ումից ծնողներն առաջին հերթին ոչ թե՝ գերազանց գնահատականներ են պահանջում, այլ՝ գիտելիքներ:

Եթե երեխան չափազանց երկար ժամանակ չի հանգստանում, հավանաբար պատահածը և այն, ինչի պատճառով ինքը տառապում է, միայն առիթ է, վերջին կաթիլը, և իրականում նրա տառապանքների պատճառն այլ է: Ի՞նչ անել: Պետք է բացահայտել, թե իրականում ինչից է տառապում երեխան:

Օգտակար փորձ:

Ամենից հաճախ դա ինչ-որ անհանգստություն է, ինչ-որ վախ, որն ամուր նստել է երեխայի մեջ` միայնության վախ, մահվան վախ, ինչ-որ կորստի վախ: Իսկ եթե ավելի ուշադիր նայես, ապա բոլոր վախերի սկիզբը մեկն է, ամենամեծը` «ինձ չեն սիրում» կամ «ինձ չեն սիրի»:

Եթե երեխան իսկապես վստահ է ձեր սիրո մեջ, նա կկարողանա ընդունել տհաճ զգացողություններն ու դրանց հետ կապված հիասթափությունները ոչ թե՝ որպես աշխարհի կործանում, այլ՝ որպես փորձ, թող որ բարդ, բայց այնպիսի փորձ, որն ինչ-որ բան կարող է սովորեցնել, ոչ թե՝ որպես փակուղի, այլ՝ որպես շրջադարձ, ինչպես ճանապարհի նոր փուլ:

Եթե երեխան խնդիր ունի, ուրեմն դուք ունեք խնդիր: Այնպես որ, ամեն ինչ շատ պարզ է: Լուծեք այն և երջանիկ կլինեք, քանի որ մենք գիտենք, իսկ երեխան դեռ պետք է հասկանա, որ կյանքում ամեն ինչ էլ պատահում է, որ լինում են իրավիճակներ, որոնք պարզապես պետք է հաղթահարել: Մենք պետք է մեր երեխաներին սովորեցնենք հաղթահարել սեփական հիասթափությունները ոչ թե՝ որպես ծանր սթրես, այլ՝ որպես օգտակար փորձ:

Կյանքը` որպես զեբր:

Դուք պետք է լսեք ձեր երեխային, աջակցեք նրան, սպասեք, որ զգացմունքները հանդարտվեն, ցույց տաք հեռանկարները: Ահա այն օպտիմալ եղանակը, որն օգնում է հաղթահարել բոլոր մեծ ու փոքր սթրեսները:

Ի դեպ, մեզնից յուրաքանչյուրն ունի սթրեսները հաղթահարելու  իր եղանակը, իսկ երեխաները սովորում են մեզնից: Եթե մեզ մոտ ստացվում է հուսահատության գիրկը չընկնել երկար ժամանակով, հիանալի է, միայն դրանով դուք երեխային գերազանց դաս եք տալիս, թե ինչպես կառավարել ինքդ քեզ, ինչպես չհուսահատվել, ինչպես փնտրել ու գտնել ելքը: Մենք հաղթահարման փորձ ունենք, և շատ լավ կլինի այն փոխանցել երեխային:

Շատ օգտակար է որոշ ժամանակ անց հիշել այն իրավիճակը, որի պատճառով երեխան այնքան տառապում էր: Թող պատանին հասկանա, որ ժամանակն իսկապես բուժում է, և, որ կյանքը զեբրի պես է, սև-սպիտակ գծավոր ձիուկ:

 

Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանն աշխատանքային այցով գտնվել է Գեղարքունիքի մարզում: Պաշտպանը և աշխատակազմի ներկայացուցիչները հանդիպել են Գեղարքունիքի մարզպետ Գնել Սանոսյանին և մարզպետարանի ներկայացուցիչներին: Մարզպետարանում տեղի ունեցած հանդիպմանը անդրադարձել են ինչպես մարզի բնակիչների կողմից Պաշտպանին հասցեագրված անհատական բողոքներին, այնպես էլ մարզում մարդու իրավունքների վիճակին առնչվող մի շարք հիմնահարցերի: Մասնավորապես, քննարկվել են հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների իրացմանը, ներառական կրթության ապահովմանը, հաշմանդամություն ունեցող երեխաներին պատշաճ բուժօգնության ապահովմանը, պտղի սեռով պայմանավորված հղիության արհեստական ընդհատումների բացառմանը, կանանց տնտեսական կարողությունների զարգացմանը, սոցիալական նպաստների տրամադրման գործընթացին առնչվող հարցեր, վթարային բնակելի շենքերի վիճակի լուծման ուղիները և այլ առաջնահերթություններ: Հանդիպման ընթացքում նշվել է, որ մարզում բնակվող փախստականների համար ստեղծված են անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ, ի տարբերություն սահմանամերձ մյուս մարզերի: Քննարկվել է արծվաշենցիների բարձրացրած փոխհատուցման հարցերը: Ընդգծվել է մարզում աշխատատեղերի բացակայության պատճառով արտագնա աշխատանքի մեկնողների բարձր ցուցանիշը և դրա հետևանքով ընտնիքներում առաջացող դժվարությունները (կանանց անարդարացի ծանրաբեռնվածություն, երեխաների դաստիարակության խնդիրը և այլն): Մարդու իրավունքների պաշտպանն իր իրավասության շրջանակում կաջակցի քննարկված հարցերի լուծմանը: Գեղարքունիքի մարզ այցի ընթացքում տեղի է ունեցել հանդիպում նաև Գեղարքունիքի մարզում գործող հասարակական կազմակերպությունների ներակայացուցիչների հետ: Քննարկվել են կանանց զբաղվածության ոլորտում Մարդու իրավունքների պաշտպանի աջակցության ուղիները, կանանց կարողությունների զարգացման և տնտեսական առաջխաղացման հնարավորությունները, ինչպես նաև հարցեր՝ կապված աշխատանքային իրավունքների խախտումների, կանանց նկատմամբ բռնության կանխարգելման, առողջության պահպանման իրավունքի հետ: Պաշտպանը կարևորել է քաղաքացիական հասարակության դերը՝ մարդու իրավունքների ոլորտում առաջարկների ներկայացման ուղղությամբ արդյունավետ հետևողականության և հսկողության հարցում: Նշված հարցերը քննարկվել են նաև Գեղարքունիքի մարզում գործող պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչների հետ: Այցն իրականացվել է ԱՄՆ ՄԶԳ ֆինանսավորմամբ «Ամերիկյան իրավաբանների ընկերակցություն» Հայաստանյան ներկայացուցչության կողմից ֆինանսավորվող «Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության խթանում բոլորի համար» ծրագրի շրջանակում:

Ամբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ այս հասցեով՝ https://armlur.am/918854/
 

 

Ռամոսը կարող է բաց թողնել Բարսելոնայի դեմ հանդիպումը

 

КОМСОМОЛЬСКАЯ ПРАВДА