ՄԵՆԱՍՏԱՆԻ ԲԱԿՈՒՄ ՀԱՅՏՆԱԲԵՐՎԵԼ Է ՄԱՏԹԵՈՍ ԱՌԱՔՅԱԼԻ ՇԻՐԻՄԸ

ՄԵՆԱՍՏԱՆԻ ԲԱԿՈՒՄ ՀԱՅՏՆԱԲԵՐՎԵԼ Է ՄԱՏԹԵՈՍ ԱՌԱՔՅԱԼԻ ՇԻՐԻՄԸ

Ռուս ջրասույզները հայտնաբերել են Հիսուսի աշակերտներից մեկի` Մատթեոս առաքյալի մասունքները: Մատթեոս առաքյալը քրիստոնեությունը խորհրդանշող նշանավոր անձանցից մեկն է, ով հանդիսանում է առաջին Ավետարանի հեղինակը: Սակայն նրա կյանքի մասին տեղեկությունները սակավ են: Այդ մասին գրում է «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթը եւ մատնանշում, որ նոր փաստերն ի հայտ են եկել Ղրղզստանում գտնվող Իսսիկ-Կուլ լճի հատակում:

Մատթեոս առաքյալի շիրիմի հետ կապված` որոշ սենսացիոն փաստեր են հայտնաբերել Տոմսկի Պետական համալսարանի գիտաշխատողները: Երկար ժամանակ այս հարցի շուրջ քննարկումներ էին ընթանում. վարկած կար, որ սրբի մասունքները իբր պահպանվում են Իտալիայի Սալերմո քաղաքի Սան Մատեո տաճարում: Բայց պաշտոնական Վատիկանը դիվանագիտորեն շրջանցում էր այդ փաստը: Մեկ այլ վարկածով` առաքյալի աճյունը հողինհանձնվել է հայկական մենաստանում, որը գտնվում էր Իսսիկ-Կուլ լճի ափին: Այժմ այդ տարածքը գտնվում է Ղրղզստանում: Այս փաստի մասին նույնիսկ հիշատակել են միջնադարյան աղբյուրները, սակայն մինչ օրս որեւէ լուրջ ապացույց չկա, անգամ` մենաստանի գոյության մասին: Հնագիտական պեղումների ժամանակ, որն իրականացրել են ռուս-ղրղզական միջազգային հնէաբանները, հայտնաբերվել են բացառիկ նմուշներ, որոնք իսկական հեղափոխություն են ստեղծել: Խոսքը կերամիկական կաթսայի մասին է, որի վրա դաջված է հայ-սիրիական գրառում: Հին սիրիական լեզուն օգտագործվել է որպես եկեղեցական լեզու, հատկապես` Մերձավոր Արեւելքում: Իսկ հայկական տեքստը վկայում է, որ հին մենաստանը, որտեղ թաղված է Մատթեոս առաքյալը, իսկապես գոյություն ունեցել է:
Իսսիկ-Կուլ լճի հատակում ջրասուզային հնէաբանական պեղումներն իրականացրել է «Սկատ» ջրասույզների ակումբը` Տոմսկի պետհամալսարանից, որի ղեկավար ԴՄԻՏՐԻ ԳՈՐՆԸ «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթին տված հարցազրույցում մանրամասներ է հաղորդել, թե ինչու է Մատթեոս առաքյալի աճյունը հայտնվել լճի հատակում` հազարավոր կիլոմետրեր հեռու տարածքում, որտեղից սկիզբ է առել քրիստոնեությունը:

ԻՆՉՈ՞Ւ ԷՐ ՄԱՏԹԵՈՍ ԱՌԱՔՅԱԼԻ ԱՃՅՈՒՆԸ ՀԱՅՏՆՎԵԼ ԻՍՍԻԿ-ԿՈՒԼ ԼՃԻ ՀԱՏԱԿԻՆ

-Որքան հասկանում եմ` Մատթեոս առաքյալի մասունքները տեղափոխվել են Մերձավոր Արեւելքի իսլամական երկրպագուների արշավանքի ժամանակ, չէ՞ որ այնտեղ տեղի էր ունենում այն ամենը, ինչ այսօր տեսնում ենք Սիրիայում` հնագիտական պեղումների ժամանակ: Ռուսաստանում արգելված ԻԳԻԼ կառույցի ահաբեկիչները բարբարոսաբար վերացնում էին անտիկ մասունքներ: Հավանաբար, նման ճակատագիր էր սպասվում նաեւ քրիստոնեական սրբերի աճյուններին, մասնավորապես` Մատթեոս առաքյալի մասունքներին:
- Ինչո՞ւ է մենաստանը հայտնվել Իսսիկ-Կուլ լճի հատակում:
- Խոսքը միայն մենաստանի մասին չէ, մարդիկ հազար տարի ապրել են լճի ափին, սկսած արիացիների դարաշրջանից` 3000 տարի առաջ, մինչ ուշ միջնադար: Մշակույթները փոխվեցին, 14-րդ դարում ջրի մակարդակը բավականին բարձրացավ, եւ այդ մեծ քաղաքն անցավ ջրի տակ, ինչն էլ պահպանեց հուշարձանը բարբարոսներից, որովհետեւ ջրի տակ փորելը բավականին դժվար է, իսկ այնտեղ կան բազմաթիվ նմուշներ:
- Կպատմե՞ք այդ նմուշների մասին, որոնք ցնցել են ամբողջ աշխարհը:
- Այս կերամիկական մասունքը հայտնաբերվել է Չիգու քաղաքում: Այն հնում հայտնի մեծ քաղաք էր, որը մոտ 2000-2500 տարեկան է: Պեղումների ժամանակ օգտագործել ենք բազմաթիվ գործիքներ, որոնք թույլ են տալիս հեշտությամբ պեղել մասունքը: Սակայն այս դեպքը հայտնաբերվել է ջրասույզների կողմից` սովորական ջրաշրջայցի ժամանակ: Թե ինչո՞ւ նախկինում չէին նկատել, լճի յուրահատկությունը  թույլ չէր տվել: Լիճն ունի մեծ հատակ, ջրի ուժեղ բնական հոսք, եւ այնպիսի իրավիճակ է ստեղծվում, ինչպես ավազի արտահոսքը, ինչի արդյունքում մշակութային շերտերը շարունակ ողողվում ու լցվում են ավազով: Այդ պատճառով սափորը անցյալ ձմեռ ողողվել է ոչ հեռու այն վայրից, որտեղից այն գտել ենք: Այն ամբողջական երեւելի չափերի է եղել, հետո լճի հատակում սափորն անցնելով որոշ տարածք` կոտրվել է: Նման տարաների սովորական ճակատագիր. ամբողջական սափորներ Իսսիկ-Կուլի տարածքից հազվադեպ են գտնվում:

ՓԱՍՏԵՐԸ ԿՕԳՆԵՆ ՏԵՂԱՅՆԱՑՆԵԼ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՄԵՆԱՍՏԱՆԻ ՏԱՐԱԾՔԸ

-Ինչի՞ համար է ծառայել այդ նմուշը իր տերերին:
- Դժվար է ասել, հնարավոր է ծիսակատարությունների համար նախատեսված սափոր է եղել, որը թաղված էր լճի հատակին: Կամ գուցե կենցաղային իր էր: Հուսով ենք, որ այն մասնագետները, որոնք աշխատանք են տանում մասունքի վրա, որեւէ տեղեկություններ կկարողանան հայթայթել: Դա կօգնի տեղայնացնել հայկական մենաստանի տարածքը, քանի որ այս պահին ի վիճակի չենք մատնանշել այն տարածքը, որտեղ այն հայտնաբերվել է:
- Կա՞ն փաստեր, որ այստեղ իսկապես գոյություն է ունեցել մենաստան, որն ունեցել է նման մասունքներ:
- Կան տարբեր վարկածներ` ինչպես վավերագրական, այնպես էլ` էթնոգրաֆիկ: Հայտնի է, որ ռուս գիտնական Պյոտոր Սիմյոնով-Տյան Շանսկին Եվրոպա ճանփորդելիս ուսումնասիրել է կատալոնական ատլասը` պորտուլան (ծովային քարտեզ), որի հեղինակը քարտեզագիր Ավրաամ Կրեսքեսն է: Քարտեզը նա գրել է արագոնական թագավորի պատվերով, մոտավորապես 1375 թվականին:  Այն ցույց էր տալիս աշխարհի տարբեր վայրերը, որտեղ ապրել են քրիստոնյաները: Պյոտր Պետրովիչը արձանագրել էր, որ Իսսիկ-Կուլ լճի ափին գտնվող մենաստանը ուներ խաչերով երկու աշտարակ: Հետեւյալ գրառումը` «Այս վայրը կոչվում է Իսսիկ-Կուլ: Այստեղ հայ եղբայրների մենաստանն է, որտեղ թաղված է սուրբ Մատթեոսը», պատմական եւ կենսագրական փաստ է, այս քարտեզը ամենամեծ վկայությունն է: Այսօր երկու երկիր է պնդում, թե հենց իրենց մոտ է թաղված սուրբ Մատթեոսի աճյունը` Իտալիան եւ Ղրղզստանը:

«ՀԱՅՏՆԱԲԵՐՎԱԾ ԲԵԿՈՐԸ ԳՏՆՎՈՒՄ Է ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ՓՈՒԼՈՒՄ»

-Իսկ գտնված սափորի բեկորը այդ վարկածների վերջնակա՞ն կետն է:
- Դեռ վաղ է խոսել այն մասին, որ գտածոն մեծ աղմուկ է առաջացրել գիտական աշխարհում: Կերամիկական բեկորը գտնվում է փորձաքննության փուլում, իսկ այն պետք է հաստատի, որ բեկորի վրա իսկապես հայ եւ սիրիական դարձվածքներ կան: Շատ կցանկանայինք, որ մեր կանխատեսումները ճիշտ լինեին, դա կլինի մեր ճշմարտության եւս մեկ ապացույցը:
- Արդյո՞ք հայ մենաստանը կդառնա այդ պեղումներում առաջնայինը:
- Պեղումների նախագիծը շատ հարցերով ֆինանսավորումից է կախված: Պարզ է, որ մենաստանի պեղումներն իրականացնելու համար կարելի է գտնել լավ ֆոնդեր: Անշուշտ, մեր գտածոն խթան հանդիսացավ, որպեսզի աշխատանքներ տարվեն հայկական մենաստանի եւ Մատթեոս առաքյալի մասունքները պեղելու համար:
Մշակեց ԼԻԼԻԹ ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԸ