«ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԻԱՅՆ ՄԵԿ ՄԱՐԴՈՒ ԽՆԴԻՐ ՉԷ»

«ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԻԱՅՆ ՄԵԿ ՄԱՐԴՈՒ ԽՆԴԻՐ ՉԷ»

Մեծամորի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանում օրերս բացվեց համալրված նոր ցուցադրություն, որը նվիրված է արգելոց-թանգարանի հիմնադրման 45-ամյակին: Այս տարիների ընթացքում թանգարանը հարստացել է տարբեր ցուցանմուշներով, որոնք իրենց եզակիությամբ մեծ հետաքրքրություն են առաջացնում ինչպես տեղի, այնպես էլ արտասահմանցի այցելուների համար: Այսօր թանգարանում պահվում է մոտ 28 հազար ցուցանմուշ, որից միայն 18 հազարն է ներառված ցուցադրության մեջ: Թանգարանում բացառապես ցուցադրվում են այն գտածոները, որոնք պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են Մեծամորի հնավայրից:

Արգելոց-թանգարանի համալրված նոր ցուցադրությունում ներկայացված են 1960-ական թվականներից մինչեւ նախորդ տարի Մեծամորի հնավայրում  պեղումների արդյունքում հայտնաբերված գտածոներ: «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների եւ պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի գիտական աշխատանքների գծով տնօրենի տեղակալ,  հնագետ ԱՇՈՏ ՓԻԼԻՊՈՍՅԱՆԻ խոսքով` ցանկացած հնագիտական արժեք, կրկնակի արժեք է ձեռք բերում, երբ ներկայացվում է իր տարածքում` հուշարձանի սահմաններում:

«Մ.Թ.Ա. 5-ՐԴ ՀԱԶԱՐԱՄՅԱԿԻՑ ՍԿՍԱԾ` ՄԵԾԱՄՈՐԸ ՊԱՐԲԵՐԱԲԱՐ ԲՆԱԿԵՑՎԱԾ Է ԵՂԵԼ»

Մեծամորի հնավայրում հյուրերին հուշարձանի տարածքին ծանոթացնելուց զատ, հնագետը ներկայացրեց նաեւ այն բացառիկ ցուցանմուշները, որոնք հայտնաբերվել են հնավայրից եւ ցուցադրվում են արգելոց-թանգարանում:
- Այսօրվա ցուցադրությունում տեղ է գտել հայտնաբերված գտածոների լավագույն ընտրանին: Ցուցադրված են ոչ բոլոր նմուշները, որոնք հայտնաբերվել են նախորդ տարիներին, քանի որ դրանց մի մասը դեռեւս մշակման փուլ են անցնում: Այստեղ տեղ են գտել նմուշներ, որոնք հայտնաբերվել են 70-80-ական թվականներին, դրանք ամբողջացնում են այն բոլոր շրջափուլերն ու պարբերաշրջանները, որոնք վերաբերում են Մեծամորին, որը մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակից սկսած` պարբերաբար բնակեցված է եղել: Կարող ենք ասել, որ մոտավորապես վեց հազար հինգ հարյուր տարի հնավայրի բլուրների վրա կյանքը պարբերաբար գործել է: Համալրված ցուցադրությունը պատմում է այս ամենի մասին: Փորձել ենք զերծ մնալ առասպելաբանելուց եւ ավելի շատ նյութի մակարդակում ու դրա օգնությամբ ներկայացնել այն պատմական ու մշակութային գործընթացները, որոնք տեղի են ունեցել հուշարձանի տարածքում:

«ՄԵԾԱՄՈՐԸ ՄԵՐՁԱՎՈՐ ԱՐԵՎԵԼՔԻ ԱՄԵՆԱԷՏԱԼՈՆԱՅԻՆ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻՑ ՄԵԿՆ Է»

-Միանշանակ կարող եմ ասել, որ Մեծամորը Մերձավոր Արեւելքի ամենաէտալոնային հուշարձաններից մեկն է: Այստեղ հայտնաբերված ցուցանմուշներն իրենց տեսակի մեջ բացառիկ են, կառանձնացնեմ բոլոր անագե իրերը, որոնք միայն իրենց քաշով եզակի են ողջ Արեւելքի համար: Անագի նման քանակ ու քաշ չի հայտնաբերվել որեւէ հուշարձանում, դրանց թիվը հասնում է մի քանի հարյուրի: Ամենակարեւոր գտածոներից մեկն էլ` իհարկե, գորտակերպ կնիք-կշռաքարն է, որի մի օրինակը գտնվում է Բրիտանական թանգարանում: Եզակի է նաեւ թանգարանում պահվող եգիպտական փարավոն Թութմոս 3-րդի կնիքը եւ Բաբելոնի տիրակալներից մեկի անագե կնիքը: Այս ամենը ցույց է տալիս, որ մոտավորապես երեք հազար հինգ հարյուր տարի առաջ Մեծամորի այս բնակավայրի կառավարիչները կարողացել են հավասարը հավասարի հետ խոսել ե՛ւ խեթական պետության, ե՛ւ Բաբելոնի ու Եգիպտոսի տիրակալների հետ:

«ՏԵՂԻ ՎԱՃԱՌԱԿԱՆՆԵՐԸ ՀԱՍԵԼ ԵՆ ՄԻՆՉԵՎ ՄԻՋԵՐԿՐԱԿԱՆ ԾՈՎ»

-Մեծամորում հայնաբերված գտածոները խոսում են տեղի բարձր քաղաքակրթության մասին: Իզուր չէ, որ եգիպտական ու բաբելոնական տիրակալներն անընդհատ փորձել են կապեր հաստատել տարածքի կառավարիչների հետ եւ ներգրավել իրենց քաղաքական գործընթացների մեջ: Հայտնաբերված անագե իրերի մեծ քանակությունն ապացուցում է, որ այստեղ զբաղվել են անագե առարկաների առեւտրով: Հայտնաբերվել է նաեւ մեծ քանակությամբ ծովախեցիներ, որոնք Հայաստանի լճերում չկան, դրանք գոյություն են ունեցել Միջերկրական ծովում եւ Պարսից ծոցում: Սա նշանակում է, որ տեղի վաճառականները հասել են մինչեւ Միջերկրական ծով եւ այնտեղից բերված ծովախեցիներն օգտագործել որոշակի նպատակների համար: Դրանք` որպես պերճանքի առարկաներ եւ խորհրդանշաններ եղել են այն քրմուհիների համար, որոնք մասնակցել են սիրո եւ պտղաբերության համար կատարվող արարողություններին: Թվում է, թե արտաքուստ դրանք շատ պարզ իրեր են, սակայն պարունակում են մեծ տեղեկատվություն:

«ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ, ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԻՄԱՑՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐ ԿԱ»

-Այս պահին կան բոլոր պայմանները` հայնաբերված իրերը մշակելու եւ ցուցադրելու համար: Չկան դժգոհություններ, քանի որ ամեն ինչ արվում է մեկ նպատակով` պահպանել պեղված տարածքը, ուսումնասիրել եւ հանրահռչակել գտածոները: Ինչ վերաբերում է թանգարան եկող ճանապարհի վերանորոգմանը, ապա այդ ուղղությամբ խոսակցություններ գնում են: Ենթադրում եմ, որ, այնուամենայնիվ, մեր պատկան մարմինները իսկապես կգնահատեն Մեծամորի արժեքը եւ կզբաղվեն նաեւ այս խնդրով: Հուշարձանների պահպանությունը միայն մեկ մարդու խնդիր չէ, եթե հուշարձանը չենք ընկալում որպես արժեք, այլ միայն ընդունում որպես գովերգելու աղբյուր, ապա անընդհատ այն կկորցնենք: Այսինքն` դաստիարակության, կրթության եւ իմացության խնդիր կա, որը ժամանակի ընթացքում պետք է լուծվի:

«ՀՈՒՇԱՐՁԱՆԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՄԻՇՏ ԷԼ ՀԵՏԱՔՐՔՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԵԾ Է ԵՂԵԼ»

Մոտ 20 տարի Մեծամորի թանգարանը ղեկավարած ԱԶԱՏ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ, ով այսօր արդեն անցել է թոշակի, նկատեց, որ տարիների ընթացքում թանգարանում շատ աշխատանքներ են տարվել, եւ շատ բան է փոխվել: Ըստ նրա` սկիզբ է դրվել հզոր մի մշակույթի, որը տարածաշրջանի համար մեծ դեր ունի.
- Կան շատ արժեքներ, որ այս պահին կարող է եւ չգնահատվել, ժամանակի ընթացքում մարդը կկարողանա` ամեն ինչ ի մի բերել եւ ներկայացնել ամբողջ աշխարհին ցույց տալով, որ Հայաստանը հզոր մշակույթ ունի: Այս հուշարձանի նկատմամբ միշտ էլ հետաքրքրությունը մեծ է եղել, մանավանդ այժմ, որ  աշխատանքներ են տարվում այն հետաքրքիր դարձնելու համար: Բոլորն էլ թանգարանում ներդրել են իրենց լուման: Քսան տարի անց, երբ հետեւում եմ թանգարանի գործունեությանը, տեսնում եմ, որ կատարած աշխատանքը զուր չի անցել, այն գնահատվել է եւ ունի շարունակող: Ամեն անգամ այստեղ գալիս եմ հուզմունքով եւ հպարտությամբ: Միակ բանը, որ կցանկանայի, այն է, որ թանգարանի տարածքում տեղադրվեն նստարաններ, որպեսզի մարդիկ հնարավորություն ունենան մի փոքր էլ դրսում նստեն եւ քննարկեն թանգարանում տեսածը:

ԶՎԱՐԹ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ