ՀԱՇՄԱՆԴԱՄՈՒԹՅԱՆ ԹՈՇԱԿԻ ՎՐԱ ԷԼ ԵՆ ԱՉՔ ՏՆԿՈՒՄ

ՀԱՇՄԱՆԴԱՄՈՒԹՅԱՆ ԹՈՇԱԿԻ ՎՐԱ ԷԼ ԵՆ ԱՉՔ ՏՆԿՈՒՄ

Այն, որ մեր օրերում ողջ Հայաստանը ճռռում է վարկերի տակ, նոր բան չէ: Գաղտնիք չէ նաեւ, որ հանուն այդ գերթանկարժեք վարկերի` բանկերում գրավ է դրվում ամեն ինչ՝ սկսած տուն-տեղից, վերջացրած բիզնեսներով: Եվ ահա պարզվում է, որ վարկառուները բացի այդ ամենը կորցնելու միանգամայն ռեալ հեռանկարից, վարկի պատճառով կարող են զրկվել նաեւ թոշակից, այն էլ՝ հաշմանդամության: Իսկ թե տուբերկուլոզով տառապող հաշմանդամի մեղմ ասած՝ ոչ բարեկեցիկ կյանքով ապրող ընտանիքի համար ինչ է այդ թոշակը... Բայց այս ամենի մասին հերթով:

Օրերս «Իրավունքը» դիմում-բողոք էր ստացել Կոտայքի մարզի Չարենցավան քաղաքի բնակիչ Կարեն Արշակյանից, ով իր բողոքում մասնավորապես նշում է. «Երկրորդ կարգի հաշմանդամ եմ, ունեմ երեք անչափահաս երեխա: Հիվանդ եմ տուբերկուլոզով: Ապրում եմ վարձով, ծայրահեղ ծանր պայմաններում, աշխատանք չունեմ, ապրուստիս միակ միջոցը հաշմանդամության թոշակս էր ու նպաստը: Արդեն քանի ամիս է, չեմ կարողանում թոշակս ստանալ, քանի որ բանկային հաշվիս վրա կալանք է դրված: Իսկ կալանքը դրվել է նրա համար, որ ընկերներիս հետ վարկ եմ վերցրել, բայց կեսը` տոկոսների հետ չեմ կարողացել մարել: Խնդրում եմ Ձեր միջամտությունը, որ երեք անչափահասներս օրվա հացը գոնե ունենան, գոնե թոշակիս հույսով մի բան կարողանում էի անել»:
Իհարկե՝ ոմանք կարող են հեգնել. եթե անապահով է, ինչո՞ւ է վարկ վերցրել: Բացատրենք. վարկ վերցրել են երեք ընկերներով: Նպատակը կարծես թե ինչ-ինչ գործունեություն ծավալելու համար ավտոմեքենայի ձեռքբերումն էր: Համենայնդեպս՝ այդ ընդհանուր վարկը համապատասխանում է բավական մատչելի ավտոմեքենայի գնին՝ 1,25 միլիոն դրամ, որից մեզ դիմած Կ. Արշակյանի մասնաբաժինը, իր ներկայացրածով, 500 հազարն է: Բայց՝ նա արդեն վճարել է 600 հազար եւ դեռ 117 հազար էլ պետք է մուծի: Սակայն՝ մյուս երկու ընկերները միասին պետք է իրենց հերթին դեռ 300 հազար վճարեն, մինչդեռ նրանք նույնպես էլ ճար չունեն, եւ ընդհանուր 417 հազար դրամ պարտքը դրվել է Կ. Արշակյանի ուսերին` շատ պարզ պատճառով: «Թոշակ ստացողը միայն ես եմ»,- բացատրում է Կարենը, եւ ստացվում է, որ մյուս երկուսին ճնշելու տեղ չգտնելով՝ պատկան պետական այրերը միայն Կարենի թոշակն են թիրախ դարձրել:

ԹՈՇԱԿԸ ԱՐԳԵԼԱՆՔԻ ԵՆԹԱԿԱ ՉԷ

Բայց ահա ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության Կենսաթոշակային ապահովության վարչության պետ ԱՆԱՀԻՏ ԳԱԼՍՏՅԱՆԸ բացատրեց, որ թոշակի հետ նման «խաղերն» ապօրինություն է: Համենայնդեպս՝ մեզ հետ զրույցում նա տեղեկացրեց.
- Օրենքի համաձայն՝ կենսաթոշակի վրա դրված արգելանքի չափը չի կարող գերազանցել ամսվա համար կենսաթոշակի առավելագույնը երեսուն տոկոսը: Ընդ որում, եթե նույնիսկ մի քանի տեղերից է տվյալ անձնավորության հաշիվների վրա արգելանք դրված, միեւնույն է՝ բռնագանձվող գումարը չի կարող գերազանցել 30 տոկոսը: Կարճ ասած՝ կենսաթոշակի 30 տոկոսից ավելի պահումներ չեն կարող անել. մարդը կենսաթոշակի 70 տոկոսը պետք է դնի գրպանը, անկախ նրանից, թե քանի կալանք կա դրված իր հաշվին:
- Այդ դեպքում ի՞նչ անի քաղաքացին:
- Պետք է առաջին հերթին պարզաբանումներ անի ԴԱՀԿ-ի հետ, քանի որ օրենքով արգելված Է կենսաթոշակի հարյուր տոկոս բռնագանձումը: Եվ եթե արդյունքում՝ չկարողանա, այսպես ասած, խաղաղ դաշտում խնդիրը լուծել,  կարող է դատարան դիմել:
- Իսկ նախարարությունը որեւէ լծակ չունի՞ խնդիրը կարգավորելու:
- Ցավոք՝ ոչ, նախարարությունը գումարը փոխանցում է բանկային հաշվին եւ դրանից հետո չի կարող հետեւել, թե այդ գումարը ո՞վ եւ ինչպե՞ս է տնօրինում:
Պարզաբանում խնդրեցինք նաեւ ՀՀ Կենտրոնական բանկից, որտեղից եւս մեզ առաջարկեցին դիմել ԴԱՀԿ, քանի որ արգելանքը դնում է հենց ԴԱՀԿ ծառայությունը: Բայց չէ՞ որ կենսաթոշակը, կոպիտ ասած, որպես բանկային երաշխիք է վերցրել հենց բանկը: Հակառակ դեպքում, եթե լիներ ավելի առարկայական երաշխիք ¥տուն, ավտոմեքենա, ոսկեղեն¤, այդ դեպքում այն միանգամից կբռնագանձվեր եւ մարդու հաշմանդամության թոշակի վրա դատարաններով աչք տնկելու առիթ էլ չէր կլինի: Ուրեմն՝ հասել ենք նրան, որ հանուն վարկ տալու` արդեն թոշակների գլխի՞ն են խաղեր խաղում. այս հարցի հետ կապված դեռ ԿԲ-ից պարզաբանումներ կստանանք: Իսկ մինչ այդ, հետեւելով նաեւ Ա. Գալստյանի խորհրդին, գրավոր հարցումով դիմեցինք ԴԱՀԿ ծառայությանը՝ արդյոք հաշմանդամության թոշակի վրա թույլատրվո՞ւմ է արգելանք դնել, թե` ոչ: Պատասխանը հետեւյալն էր.
- Հարկադիր կատարման ծառայությունը  արգելանքներ է  կիրառում եւ բռնագանձում տարածում անբողոքարկելի դարձած  վարչական  ակտով պարտապանի  դրամական միջոցների վրա եւ ոչ թե հաշմանդամության թոշակի:  «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքի 60-րդ հոդվածի 8-րդ մասի համաձայն՝ «Կատարողական թերթով բռնագանձում չի կարող տարածվել այն դրամական գումարների վրա, որոնք վճարվում են հաշմանդամներին»: Եթե կատարողական գործողությունների ընթացքում հավաստի տեղեկություններ են տրամադրվում Հարկադիր կատարման ծառայությանը, որ արգելանք է դրվել պարտապանի վերոնշյալ հոդվածով նախատեսված դրամական գումարների վրա, ապա հարկադիր կատարողը  որոշում է կայացնում այդ դրամական միջոցները արգելանքից հանելու մասին:
Այսպիսով, եթե իրականությանը համապատասխանում է ¥գոնե մենք կասկածելու առիթ չունենք¤ Կ. Արշակյանի պատմածը, թե իր թոշակի վրա արգելանք է կիրառվել, ապա ԴԱՀԿ-ն էլ է խոստովանում, որ դա ապօրինություն էր: Քաղաքացի՞ն պետք է տեղեկացներ, որ հաշվի վրա իր թոշակն է փոխանցվում, թե ԴԱՀԿ-ն էր պարտավոր պարզել. համենայնդեպս, ԴԱՀԿ համապատասխան աշխատակիցը գոնե պետք է ստուգեր, թե տվյալ հաշվի արգելանքը բավարա՞ր էր քաղաքացու պարտքը մարելու համար, այսինքն՝ պետք է ճշտեր, թե դա ինչ հաշվեհամար է, որտեղից են գումարներ գալիս, ինչ պարբերականությամբ եւ այլն:
Ամեն դեպքում, ԴԱՀԿ մամուլի քարտուղար ՌԻՄԱ ԵԳԱՆՅԱՆԻՑ նաեւ պարզաբանում խնդրեցինք, թե ստեղծված իրավիճակում ի՞նչ պետք է անի քաղաքացին, որպեսզի հաշմանդամության թոշակից արգելանքը հանվի: Պատասխանը հետեւյալն էր.
- ԴԱՀԿ-ն արգելանք է դնում քաղաքացու հաշիվների վրա եւ չգիտի, թե տվյալ գումարը թոշակ է կամ այլ եկամուտ: Խնդիրը կարգավորելու համար քաղաքացին պետք է դիմի իր տարածքի ԴԱՀԿ ծառայությանը, տեղեկանք տանի, որ նա հաշմանդամության թոշակ է ստանում, որի վրա արգելանք է դրված: Որից հետո ԴԱՀԿ ծառայությունն արգելանքը հաշմանդամության թոշակից կվերացնի օրենքով սահմանված կարգով:

ԻԼՈՆԱ ԱԶԱՐՅԱՆ