ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱԿԱՌԱԿՈՐԴՆԵՐԸ ԵՎ «27-Ի» ԴԱՍԵՐԸ

ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱԿԱՌԱԿՈՐԴՆԵՐԸ ԵՎ «27-Ի» ԴԱՍԵՐԸ

16 տարի առաջ`  1999-ի հոկտեմբերի 27-ին մեր երկիրը ցնցվեց Ազգային ժողովի տարածքում իրականացրած մասշտաբային ահաբեկչությունից: Սակայն այժմ չենք անդրադառնա ո՛չ վարկածներին, ո՛չ էլ այն հարցին, թե ում էր ձեռնտու: Այլ 16-ամյա վաղեմության ողբերգությունը կդիտարկենք քաղաքական համակարգի կայունության դիտակետից:

ՆԱԽԱԳԱՀ-ԱԺ ՄԵԾԱՄԱՍՆՈՒԹՅՈՒՆ ԿՈՆՖԼԻԿՏԸ ԱՆԹՈՒՅԼԱՏՐԵԼԻ ՇՔԵՂՈՒԹՅՈՒՆ Է

16 տարի առաջ Վազգեն Սարգսյանի եւ Կարեն Դեմիրճյանի գլխավորած «Միասնություն» դաշինքի հաղթանակը խորհրդարանական ընտրություններում ստեղծել էր մի իրավիճակ, երբ երկրի նախագահն ու ԱԺ մեծամասնությունը տարբեր ճամբարներ էին ներկայացնում: «Միասնություն» դաշինքը երկու կուսակցությունների դասական եւ շատ արդյունավետ դաշինք էր, իսկ անկուսակցական Ռոբերտ Քոչարյանը հիմնականում ներկայացնում էր օլիգարխիկ կապիտալի շահերը: Մինչ հոկտեմբերի 27-ի ողբերգությունը, քաղաքական ալեկոծումներ չկային` բացառապես Վազգեն Սարգսյան անձի հզորության շնորհիվ, քանզի Քոչարյանը իրեն չէր կարող թույլ տալ դուրս գալ այդպիսի զորեղ ֆիգուրի դեմ, եւ վերլուծաբանները նրան նույնիսկ համարում էին «անգլիական թագուհու» կարգավիճակ ունեցող: Սակայն հենց տեղի ունեցավ ահաբեկչությունը ու «Միասնություն» դաշինքը գլխատվեց, միանգամից գոյացավ կոնֆլիկտ նախագահի եւ ԱԺ մեծամասնության միջեւ:
Երկու կողմերն էլ իրար հանդեպ բավականին անհաշտ էին, մի քանի ամիս շարունակ պետական կյանքը պարալիզացված էր, ու կարող ենք մեզ բախտավոր համարել, որ քաղաքացիական պատերազմի բանը չէր հասել: Ի դեպ, կիսանախագահական համակարգով պայմանավորված ուժի երկու կենտրոնի առկայությունը հանգեցրել էր նաեւ առողջ տրամաբանությունից դուրս քայլերի: Այսպես, Ռոբերտ Քոչարյանը պաշտոնանկ էր արել պաշտպանության նախարար Վաղարշակ Հարությունյանին զուտ այն բանի համար, որ այդ նախարարը հստակ կատարել էր իր պարտականությունը այդպիսի արտակարգ իրավիճակում` ահաբեկչությունից հետո շատ արագ փակել էր մայրաքաղաքի մուտքերն ու ելքերը... Եվ ոչ թե պետական շահով, այլ ԱԺ մեծամասնություն-նախագահ կոնֆլիկտով պայմանավորված դրվագներ բավականին շատ կարելի է ներկայացնել:
Իսկ նոր Սահմանադրության նախագիծը գործնականում անհնարին է դարձնում այդպիսի կոնֆլիկտները, անգամ այդպիսի ծայրահեղ իրավիճակներում: Եվ եթե հաշվի առնենք լայնածավալ պատերազմի մշտական վտանգը, ապա պետք է արձանագրենք, որ այդպիսի կոնֆլիկտները անթույլատրելի շռայլություն են, քանզի միանգամից հարցականի տակ կհայտնվի երկրի ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը:
Այսինքն` սահմանադրական բարեփոխումներին դեմ արտահայտվողներին այդպիսի ներպետական կոնֆլիկտային իրավիճակ ստեղծելու հնարավորությունը ձեռնտու է` կա՛մ ելնելով սեփական նեղ շահերից, կա՛մ 5-րդ շարասյուների պարագայում, դա պետք է արտաքին տերերին:

ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ, ՔՈՉԱՐՅԱՆԸ, ԱՐԱ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ ԵՎ ԳՐԱՆՏԱԿԵՐ ԽԱԺԱՄՈՒԺԸ

Անմիջապես «Ոչ»-ի ուղղությամբ հրապարակավ գործող ուժերի մեջ երեւում են Տեր-Պետրոսյանի ճամբարը, Ժիրայր Սէֆիլյանի «Նոր Հայաստանի» խայտաբղետ ծայրահեղականները եւ գրանտակեր հանրույթը:

Դավիթ Սանասարյանի եւ Անդրեաս Ղուկասյանի «Ոտքի՛ Հայաստանը» կարող ենք առհասարակ հաշվի չառնել, քանզի, օրինակ, ԱԺ այս քառօրյայի սկսվելուն պես, նախաձեռնած բողոքի ակցիային լրագրողները էապես ավելի շատ էին, քան ակցիայի մասնակիցները: Ինչ վերաբերում է տերպետրոսյանական ճամբարին եւ գրանտակերներին, ապա հոկտեմբերի 30-ին նրանք պատրաստվում են համատեղ հանրահավաքի, ու այդ «Ոչ»-ը ունի շտաբ բավականին թույլ ղեկավարով` Լյովիկ Զուրաբյանով, բայց միաժամանակ ամերիկյան գրանտային աղբյուրներով ապահովվում է մեծաքանակ քարոզչական նյութ, ընդհուպ «Ոչ» անունով թերթի ժամանակավոր լույսընծայումը: Սակայն ամերիկյան գրասենյակների կնիքը հաճախ զրոյացնում է  նրանց քարոզչական «կրեատիվ» նյութերի արդյունավետությունը: Եվ, օրինակ, նրանց պատրաստած «կրեատիվ» տեսահոլովակների մի մասը «Այո»-ի կողմնակիցները «Ֆեյսբուքում» հաջողությամբ օգտագործում էին «այո» քարոզելու համար, եւ այդ տեսահոլովակներն արդեն անհետացել են:   
Սակայն ռեալ փողոցային անկարգություններով ավելի շուտ հղի է «Նոր Հայաստանը», որի կնքահայր Ժիրայր Սէֆիլյանը դեկտեմբերին ցանկանում է անել այն, ինչը նրան չթողեցին անել ապրիլի 24-ին: Այնուամենայնիվ, կարծում ենք, որ իրավապահները ժամանակին կկանխեն փողոցային անկարգությունների փորձերը, ու նույնը վերաբերում է եւ նոյեմբերի 5-ին նախատեսված «Անոնիմուսների երթին»:
Առավել հետաքրքրական է, թե ինչ են անում ստվեր սիրող Ռոբերտ Քոչարյանը եւ ստվերից դուրս եկած Արա Աբրահամյանը: Հետաքրքրական է, որ քոչարյանական քարոզչամիջոցները այժմ փաստորեն չեն էլ թաքցնում այդ երկու ֆիգուրների հնարավոր ալյանսը: Սակայն զգացվում է նաեւ քոչարյանականների նյարդային վիճակը` քարոզչական նյութերն այնքան են հագեցած վիրավորանքներով, պիտակներով եւ ատելությամբ, որ դրա համեմատ տերպետրոսյանական քարոզչությունը անմեղ խաղ է թվում: Քարոզիչները հասել են ցինիզմի, եւ, օրինակ, նրանցից մեկը (կամ մի խումբը) ստորագրում է Խաչագողյան ծածկանունով, ինչը լիովին համապատասխանում է իրենց  տերերի խաչագող էությանը... Ու եւս մի դետալ` քոչարյանականները շարունակում են քարոզել նաեւ ընդդեմ տերպետրոսյանականների, թերեւս համարելով, որ այդ քաղաքական աուտսայդերները` որպես մրցակից, իրենց պետք չեն: Իսկ, օրինակ, գրանտակեր «քաղաքացիականներին» առայժմ չեն դիպչում, թերեւս համարելով օգտակար կատարող:
Իսկ Արա Աբրահամյանի պարագայում հետաքրքիր բան է զգացվում: Հայաստանում բախվելով հանրության բացասական վերաբերմունքին` լրատվամիջոցներում եւ սոցիալական ցանցերում ենթարկվելով լիաթոք ծաղրի, այնուամենայնիվ, վերադառնալով Մոսկվա` նա այդպես էլ դեռեւս չի հաշտվել այն իրողությունների հետ, որոնք իրեն բացատրել են: Որ, նախ` օրենքով նա չի կարող մասնակցել քաղաքական կյանքին, եւ երկրորդ` անգամ եթե ոչ ֆորմալ առաջնորդի ձեւաչափով մասնակցի, դժվար թե երկու տկոսից ավել քվե հավաքի, ու նրա մեծ փողերը (որոնք թեկուզ PR-ի վրա օգտագործելու առումով նա ահավոր ժլատ է) նրան չեն օգնի:
Բայց Մոսկվայում նա շտապեց հարցազրույց տալ «Ազատություն» ռադիոկայանին, որի ընթացքում բավականին նյարդային տեսք ուներ: Նա առաջին անգամ բացասական արտահայտվեց սահմանադրական բարեփոխման մասին, իսկ ինչ վերաբերում է իրեն քննադատողներին, լինեն դրանք քաղաքական գործիչները կամ լրատվամիջոցները, հայտարարեց, որ բոլորը վախենում են իրենց ունեցածը կորցնել, այդ պատճառով քննադատում են: Այսինքն` եթե դիտարկենք զուտ տեսական հնարավորությունը, որ նրան հաջողվել է գալ իշխանության, պետք է սպասենք ամենազանգվածային ռեպրեսիաների:
Գումարած դրան, Արա Աբրահամյանը թեեւ հայտարարեց, որ այժմ դեմ է փողոցային իշխանափոխության, սակայն սպառնաց, որ եթե 2017-ին փորձեն իր քվեներին դիպչել, ապա ժողովրդին փողոց էլ կհանի: Այսինքն` նրա խոսքում արդեն հնչում են մայդանային նրբերանգներ:
Ի դեպ, չար լեզուներն ասում են, որ հիմիկվա մայդանչիների ակտիվացումը կարող է եւ Արա Արշավիրիչի թաքուն հովանավորության հետ կապ ունենալ: Չէ՞ որ ամերիկացիներն ամենուրեք կրճատում են գրանտային հատկացումները, սակայն նման է, որ «Ոչ»-իստները փող ունեն ոչ միայն ակցիաների ու քարոզչական նյութերի համար, այլ նաեւ կարողանում են ձրիակերների որոշ կոնտինգենտ պահել:
Իսկ ինչ վերաբերում է, թե ինչպես են նոր Սահմանադրությանը վերաբերվում դրսում, ապա Սերժ Սարգսյանի արտերկրյա այցերը ցույց են տալիս, որ սահմանադրական բարեփոխումների նկատմամբ ֆոնը դրական է ե՛ւ Ռուսաստանում, ե՛ւ ԱՄՆ-ում, ե՛ւ Եվրոպայում:

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳԱԼԱՋՅԱՆ