«ԹՈՒՐՔԵՐԸ ԿԱՄԱՎՈՐ ՈՉ ՄԻ ԹԻԶ ՀՈՂ ՀԵՏ ՉԵՆ ՏԱ»

«ԹՈՒՐՔԵՐԸ ԿԱՄԱՎՈՐ ՈՉ ՄԻ ԹԻԶ ՀՈՂ ՀԵՏ ՉԵՆ ՏԱ»

Վերջերս ՌԴ Պետդումայի կոմունիստական խմբակցության պատգամավորները դիմել էին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինին եւ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովին` առաջարկելով չեղարկել Մոսկվայի 1921 թվականի մարտի 16-ի ռուս-թուրքական եղբայրության եւ բարեկամության ընդգծված հակահայկական պայմանագիրը: Սակայն, այս ամենն անհասկանալի պատճառներով որեւէ արձագանք չունեցավ ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորների կողմից, ինչի պատճառը «Իրավունքը» պարզեց ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ, ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր ՀԱՄԼԵՏ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻՑ: Ըստ պատմագիտական հարցերից քաջատեղյակ պատգամավորի` այս նախաձեռնության առթիվ բոլորովին կարիք չկա ոգեւորվելու.

–Այս գործընթացը սկսվեց միայն այն ժամանակ, երբ բարդացան հարաբերությունները Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ: 1921 թվականի մարտի 16-ի պայմանագիրն ամենախայտառակ պայմանագիրն է, որից տեսեք, թե քանի տարի է անցել, ուրեմն` ինչո՞ւ են հիմա հիշում, սա էլ է անհայտ: Հետեւապես պետք է շատ զգույշ մոտենալ այդ հարցերին եւ նորից կուլ չգնալ ռուսական դիվանագիտական հնարքներին: Մոսկվայի պայմանագիրը դե ֆակտո ռուսների եւ թուրքերի միջեւ է կնքվել` առանց հաշվի առնելու Հայաստանի, հայ ժողովրդի շահերը: Եվ ցանկալի կլինի, որ Ռուսաստանը չեղյալ հայտարարի այդ պայմանագիրը` առանց Հայաստանին ներքաշելու այդ գործընթացի մեջ: Սա իրենց գործն է եւ իրենք կարող են այն չեղյալ հայտարարել կամ ինչ-որ մի ուրիշ դիվանագիտական քայլ կիրառել: Ամեն դեպքում, ռուս-թուրքական հարաբերությունների պատասխանատվությունն ընկնում է ռուսների վրա, եւ իրենք էլ կարող են, ելնելով իրենց երկրի ներքին եւ արտաքին շահերից, ընտրել համապատասխան ճանապարհը:

– Այնուամենայնիվ, եթե չեղարկվի վերոնշյալ պայմանագիրը, Հայաստանը կարո՞ղ է դրանից ելնելով` ակնկալիքներ ունենալ Կարսի նահանգն ու Արարատը վերադարձնելու հարցում:

– Խաղաղ պայմաններում` ոչ: Ուրիշ բան է, որ նոր ռուս-թուրքական պատերազմ լինի, ինչն իմ խորին համոզմամբ` չի լինի, եւ սա մեզ համար շատ վտանգավոր կլիներ: Այնպես որ, այսօրվա պայմաններում անհնարին երեւույթ է, որ թուրքերը կամավոր ընդունեն այդ պայմանագրի չեղյալ հայտարարելը եւ հողերը վերադարձնեն: Թուրքերը կամավոր ոչ մի թիզ հող հետ չեն տա, հետեւաբար ավելորդ ոգեւորությունը ընդամենը զգացմունքայնության արտահայտություն է:

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ