ՍԱ­ՏԱ­ՆԻՍ­ՏԱ­ԿԱՆ ԽՐԱԽ­ՃԱՆՔ ԲԶԿՏՎԱԾ ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆՈՒՄ

Ա­սում են, որ թյու­րի­մա­ցա­բար կա­ռա­վա­րու­թյուն կոչ­վող գա­ղու­թա­տի­րա­կան-օկու­պա­ցի­ոն ադ­մի­նիստ­րա­ցի­ան ո­րո­շել է պայ­քա­րել ՀՀ տար­բեր տե­ղանք­նե­րում և ճամ­փեզ­րե­րի մո­տա­կայ­քում տե­ղադր­ված և տե­ղադր­վե­լիք խա­չե­րի դեմ: Խա­չե­րի դեմ չեն պայ­քա­րում ոչ ո­րև­է կրո­նի/հա­վատ­քի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը, խա­չե­րի դեմ չեն պայ­քա­րում նա­և ա­թե­իս­տնե­րը: Խա­չե­րի դեմ պայ­քա­րը ստույգ նշան է, որ իշ­խա­նու­թյան ղե­կին սա­տա­նիստ­ներ են: Ի դեպ, մեկ դար ա­ռաջ էլ, երբ բոլ­շև­իկ­նե­րը հա­վա­սա­րու­թյան նշան է­ին դրել պաշ­տո­նա­պես դա­վան­վող ա­թե­իզ­մի և ա­նաստ­վա­ծու­թյան մի­ջև, ի­րենք ի­րենց հպար­տո­րեն կո­չում է­ին «կար­միր սա­տա­նա­յի ճտեր»:

ՄԱ­ՀՈՎ ՑՈՒ­ՑԱԴ­ՐԱ­ԲԱՐ ՀՐՃՎՈՂ­ՆԵ­ՐԸ

Թե ինչ գույ­նի են ՔՊ-ական «սա­տա­նի ճտե­րը»` մի­ան­գա­մից ա­սել չի լի­նի: Մի­գու­ցե ծի­ա­ծա­նա­գույն, մի­գու­ցե` ինչ-որ չտեսն­ված զզվե­լի գույ­նի: Բայց մի բան ակն­հայտ է` նրանք սոց­ցան­ցե­րում, այդ թվում և քչից-շա­տից հայտ­նի­նե­րը, ցու­ցադ­րա­բար հրճվում են պրո­դյու­սեր Ար­մեն Գրի­գո­րյա­նի մա­հով: Եվ երբ ընդ­դի­մա­դիր գոր­ծիչ­ներն ու մտա­վո­րա­կան­ներն ա­սում են, որ Ար­մեն Գրի­գո­րյա­նը ոչ թե մա­հա­ցել է, այլ նրան սպա­նե­ցին, այդ­տեղ չա­փա­զան­ցու­թյուն չկա: Նրա փաս­տա­բան Ռու­բեն Մե­լի­քյա­նը մեջ­բե­րում է Մխի­թար Գո­շի Դա­տաս­տա­նագր­քից, ո­րը մինչ օրս ու­նի կա­տա­րյալ ի­րա­վա­կան մտքի կար­գա­վի­ճակ. «…Իսկ թէ ա­կա­մայ եւ թշնա­մի պա­տա­հի սպա­նե­ալն, յո­րոյ վե­րայ խնդայ, իբր զկա­մա­ւոր դա­տես­ցի…» («…ե­թե կա­տար­վածն այն ան­ձի ա­կա­մա սպա­նու­թյուն է, ո­րի նկատ­մամբ սպա­նո­ղը թշնա­մանք է ու­նե­ցել, և դա ու­րա­խու­թյուն է նրան պար­գև­ել, ա­պա թող դատ­վի՝ որ­պես դի­տա­վո­րյալ սպա­նու­թյուն կա­տա­րած…»):

Այ­սինքն` այն բո­լոր թափթ­փուկ­նե­րը, որ ցի­նի­կա­բար չա­րախն­դում են ընդ­դի­մա­դիր գործ­չի մահ­վան կա­պակ­ցու­թյամբ, ան­թա­քույց և ցու­ցադ­րա­բար հրճվում են նրա մա­հով, հին Հա­յաս­տա­նում ռե­ալ դատ­վե­լու է­ին որ­պես մար­դաս­պան­ներ: Քա­ղա­քա­գետ Անդ­րա­նիկ Հով­հան­նի­սյանն էլ փաս­տում է. «Արմեն Գրի­գո­րյա­նը ճիշտ էր. դուք ձեր է­ու­թյամբ թուրք եք»: Քա­ղա­քա­գետ Ա­լեն Ղև­ոն­դյանն էլ է հիմ­նա­վո­րում, որ կա­տար­վա­ծը քա­ղա­քա­կան սպա­նու­թյուն էր. «Այո՛, Գրի­գո­րյան Ար­մե­նին այ­սօր սպա­նել են, քա­նի որ, երբ 4000-ից ա­վել տղու մա­տաղ ա­րեց նի­կո­լը, հե­տո էլ ա­սեց, թե բա կա­րող է­ի չա­նել, բայց էդ­պես էր պետք, մենք ո­չինչ չա­րե­ցինք ստա­տուս գրե­լուց բա­ցի: Ար­մե­նի կա­լան­քի ռե­ժի­մը նրա ա­ռող­ջա­կան վի­ճա­կի պայ­ման­նե­րում տրա­մա­բա­նո­րեն հան­գեց­նե­լու էր մահ­վան, քա­նի որ էդ­պես էր պետք կոնկ­րետ մե­կին»: Ի դեպ, դա կա­լան­քը որ­պես դան­դաղ մա­հա­պա­տիժ գոր­ծադ­րե­լու ա­մե­նև­ին էլ ա­ռա­ջին դեպ­քը չէ: Կա­լա­նա­վայ­րում մա­հա­ցավ լրագ­րող Մհեր Ե­ղի­ա­զա­րյա­նը, կա­լան­քը դար­ձավ բա­զում ան­բու­ժե­լի հի­վան­դու­թյուն­նե­րով տա­ռա­պող գե­նե­րալ Ման­վել Գրի­գո­րյա­նի մահ­վան պատ­ճառ, իսկ հի­մա մա­հը սպառ­նում է քաղ­բան­տար­կյալ Նա­րեկ Ման­թա­շյա­նին: Սա­կայն Ա­լեն Ղև­ոն­դյա­նը նա­և մատ­նան­շում է այն­պի­սի հան­ցակ­ցի, ինչ­պի­սին է հան­րա­յին ան­տար­բե­րու­թյու­նը և պայ­քա­րի վճռա­կա­նու­թյան պա­կա­սը. «Երբ խա­չատ­րյան վի­գե­նի նման ոչն­չու­թյու­նը ա­սեց ա­յո՛ Ար­ցա­խը Ադր­բե­ջա­նի կա­զում ին­քը տես­նում է, դա ո­րև­է ար­ձա­գան­քի չհան­գեց­րեց, որ հե­տո ծպտուն չհա­ներ սույն մի­աբ­ջի­ջը: Երբ նմա­նօ­րի­նակ միտք հնչեց­րեց երկ­րի գոր­ծող վար­չա­պե­տը, դա աղ­մու­կից ա­վել ո­րև­է ի­րա­կան ար­ձա­գան­քի չբե­րեց... Էս է ի­րա­կա­նու­թյու­նը, Ար­մե­նին սպա­նե­ցին, քա­նի որ մինչ Ար­մե­նը սպա­նել է­ին մեր ինք­նա­սի­րու­թյու­նը, մեր տե­սա­կի հա­մար պայ­քա­րե­լու կամ­քը, մեր տղա­մարդ տե­սա­կի լի­նե­լի­ու­թյու­նը, մեր մի­ջի ԵՍ-ին: Ար­մենն էլ իր՝ շատ կո­լո­րի­տա­յին ու հա­կա­սա­կան տե­սա­կով իր պայ­քարն էր տա­նում, բաց, ա­ռանց կեղ­ծա­վո­րու­թյան, ա­ռանց կոմպ­րո­միս, շի­տակ... Իսկ հի­մա հիմ­նա­կան հար­ցը. ար­դյո՞ք էս թրքհպա­տակ­նե­րը սպա­նե­ցին Ար­մե­նին, թե մենք մեր չգոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րով, մեր խի­զա­խու­թյան ու սկզբուն­քայ­նու­թյան պա­կա­սով, մեր քայլ չա­նե­լու վար­քով»:

Քա­ղա­քա­գե­տը 100 տո­կո­ս ի­րա­վա­ցի է, սպա­նու­թյուն­ներ է­լի են լի­նե­լու, քա­նի որ «կամ դու ես խնդրին լու­ծում, կամ՝ խնդի­րը քեզ»:

ՍԱ­ՏԱ­ՆԻՍ­ՏԱ­ԿԱՆ ՏԵԽ­ՆՈ­ԼՈ­ԳԻ­Ա­ՆԵՐ

Իսկ 2018-ից սկսած ինչ­պես է սպան­վել հան­րա­յին ինք­նա­սի­րու­թյունն ու ար­ժա­նա­պատ­վու­թյու­նը, ինչ­պես են բուծ­վել ստվա­րա­թիվ զոմ­բի­ներ` դա էլ հստակ գոր­ծադր­վող տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րի հարց է: Տեխ­նո­լո­գի­ա­ներ, ո­րոնք մշակ­վել են սա­տա­նիստ­նե­րի կող­մից, քան­զի մի­այն սա­տա­նիս­տը հո­գե­բա­նա­կան-քա­րոզ­չա­կան մար­տա­կան տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րը, որ կի­րառ­վում են ար­տա­քին թշնա­մու դեմ, բե­րե­ցին ներ­քին կի­րառ­ման դաշտ, այն էլ` հասց­նե­լով կա­տա­րե­լու­թյան: Եվ այն, որ Նի­կո­լը հան­րու­թյա­նը ներ­կա­յա­նում է որ­պես սա­կա­վա­միտ, նույ­նիսկ գիժ ծաղ­րա­ծու, նույն­պես սա­տա­նա­յա­կան, նեն­գա­միտ տեխ­նո­լո­գի­ա է: Վե­նե­սո­ւե­լա­յի մա­հա­ցած բռնա­պետ Ու­գո Չա­վե­սի մա­սին պատ­մել է իր հին բա­նա­կա­յին ըն­կե­րը, և այդ նյու­թը մա­մու­լում հրա­պա­րակ­վել է դեռ 2006-ին. «Չա­վեսն ա­ռաջ­նա­կարգ ստրա­տեգ է: Երբ մենք բա­նա­կում է­ինք, նա Սալ­վա­դո­րում հո­գե­բա­նա­կան պա­տե­րազ­մի դա­սըն­թաց ան­ցավ: Նա մեծ ջա­տա­գով դար­ձավ «հա­կա­դարձ հո­գե­բա­նու­թյան». երբ հա­կա­ռա­կորդ­նե­րիդ կտում ես, որ թե­րագ­նա­հա­տեն քո ու­ժը: Չա­վեսն ա­նընդ­հատ է այդ­պես ա­նում: Հե­ռուս­տա­հա­ղորդ­ման ժա­մա­նակ] կա­րող է գա­զա­րը վերց­նել և ա­սել, որ բա­զուկ է: Իր հա­կա­ռա­կորդ­նե­րը կսկսեն ծաղ­րել ի­րեն. «Ինչ ա­պուշ է, նա նույ­նիսկ չի կա­րո­ղա­նում գա­զա­րը բա­զու­կից տար­բե­րել»: Բայց ես ե­րաշ­խա­վո­րում եմ, որ հա­ղոր­դու­մից հե­տո Չա­վեսն է լի­նե­լու ծի­ծա­ղո­ղը: Նա մտքում ա­սե­լու է. «Անհա­վա­տա­լի է, որ ես ֆռաց­րի սրանց, որ ամ­բողջ շա­բաթ խո­սեն բա­զու­կից ու գա­զա­րից»:

Անվ­տան­գու­թյան փոր­ձա­գետ Կա­րեն Վրթա­նե­սյանն էլ փաս­տում է. «Մի քա­նի ա­միս հա­մա­պա­տաս­խան գրա­կա­նու­թյուն ու­սում­նա­սի­րե­լուց հե­տո տես­նում եմ, որ Նի­կո­լի բո­լոր «կա­խար­դա­կան տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րը», մար­տա­վա­րա­կան հնարք­նե­րը ման­րա­մասն նկա­րագր­ված են: Ոչ մի միս­տիկ, խորհր­դա­վոր կամ գաղտ­նի բան չկա: Ընդ­հան­րա­պես այն, ինչ կա­տա­րար­վում է հի­մա մեր երկ­րում, բազ­միցս ան­ցել է այլ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի գլուխ­նե­րով ու բա­վա­կա­նին լավ նկա­րագր­ված է վեր­ջին 60 տար­վա գի­տա­կան աշ­խա­տու­թյուն­նե­րում: Քա­ղա­քա­գի­տու­թյուն, պատ­մա­գի­տու­թյուն, սո­ցի­ո­լո­գի­ա, communication theory, սո­ցի­ա­լա­կան հո­գե­բա­նու­թյուն... Կան ո­րոշ թե­թև ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­ներ այլ օ­րի­նակ­նե­րից տար­բե­րող, բայց հաս­տատ ար­տա­սո­վոր ու գերբ­նա­կան չեն այդ տար­բե­րու­թյուն­նե­րը»:

60 տար­վա հո­գե­բա­նա­կան պա­տե­րազմ­նե­րի գի­տա­կան փորձ` ա­հա՜ ինչ է կի­րա­ռում կա­պի­տու­լյան­տը հայ ժո­ղովր­դի դեմ, կի­րա­ռում սա­տա­նիս­տին բնո­րոշ ցի­նիզ­մով ու սառ­նասր­տու­թյամբ: Եվ, ի դեպ, խուն­տա­յի քա­րոզ­չա­մե­քե­նան հի­մա էլ Ար­մեն Գրի­գո­րյա­նի մահն ու­զում է գցել ընդ­դի­մու­թյան գրպա­նը, տա­րա­ծե­լով այն հրե­շա­վոր սու­տը, իբր լրագ­րող Ան­ժե­լա Թով­մա­սյանն ինչ-որ դեղ էր խառ­նել թե­յին կամ հյու­թին, որ­պես­զի Ար­մեն Գրի­գո­րյա­նը ե­թե­րում ա­սի այն­պի­սի բա­ներ, ին­չի պատր­վա­կով հե­տո կա­լա­նա­վո­րե­ցին: Եվ նույ­նիսկ լու­րեր են տի­րա­ժա­վո­րում, իբր Ար­մեն Գրի­գո­րյա­նը ցուց­մունք է տվել, իբր Ան­ժե­լա Թով­մա­սյանն ի­րեն թու­նա­վո­րել է: Ցուց­մունք­նե­րի մա­սին մա­նի­պու­լյա­տիվ կամ կեղծ լու­րեր տա­րա­ծե­լով հի­շենք, թե ով էր 1999-2000 թվա­կան­նե­րին քա­ղա­քա­կան խնդիր­ներ լու­ծում «Հոկ­տեմ­բե­րի 27-ի» ա­հա­բեկ­չա­կան ակ­տից հե­տո` Գա­գիկ Ջհան­գի­րյանն իր ամ­բողջ կոդ­լով և սպա­սար­կող քա­րոզ­չա­մե­քե­նա­յով, ո­րի հմուտ ուղ­ղոր­դող­նե­րից մե­կը հենց տխրահռ­չակ Անդ­րա­նիկ Քո­չա­րյանն էր, գոր­ծըն­թա­ցին այն­քան էլ ան­մասն չէր և Գռզո­յի մոտ ՀՀ նա­խա­գահ աշ­խա­տող Վա­հագն Խա­չա­տու­րյա­նը, պե­ղե­լու դեպ­քում այն ժա­մա­նակ­վա դա­վա­դիր­նե­րի մեջ ներ­կա­յիս խուն­տա­յի գոր­ծող ան­ձինք է­լի կհայտ­նա­բեր­վեն: Եվ պա­տա­հա­կան չէ, որ հենց հի­մա 1999-ի դա­վա­դիր­նե­րի «գորշ կար­դի­նալ» և Նի­կո­լի հո­գև­որ-գա­ղա­փա­րա­կան պա­պա Լև­ոն Տեր-Պետ­րո­սյա­նի «սև դղյա­կում» տե­ղադր­ված ռում­բի մա­սին կեղծ ա­հա­զանգ ծլեց:

Հո­գե­զա­վա­կը հո չի խոր­շի իր հո­գե­հայ­րի­կի ա­նունն օգ­տա­գոր­ծել, ան­գամ ե­թե վեր­ջինս դեմ լի­նի: Չէ՞ որ սա­տա­նիս­տը ա­մեն ին­չի վրա­յով տրո­րե­լով կանց­նի, և չզար­մա­նաք, ե­թե մի օր սե­փա­կան ըն­տա­նի­քի և զա­վակ­նե­րի վրա­յով անց­նի: Ի դեպ, հո պա­տա­հա­կան չէ, որ Հին կտա­կա­րա­նում կա հոր կող­մից սե­փա­կան զա­վա­կի ծի­սա­կան զո­հա­բե­րու­թյան տե­սա­րան... Կա­պի­տու­լյան­տը գրե­թե բաց տեքս­տով խոս­տո­վա­նել է, որ 2020-ի 5000 զո­հե­րը յու­րա­հա­տուկ ծի­սա­կան զո­հեր է­ին վասն «խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կար­գի», և սրանց ի՞նչը պետք է կանգ­նեց­նի, որ մի օր էլ ման­կանց չզո­հա­բե­րեն:

Ե­թե ի­հար­կե մեր մեջ ուժ չգտնենք կանգ­նեցնել սրանց:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ