ՓՐԿԵԼ ՇԱՐՔԱՅԻՆ ՄԵՆԵՋԵՐ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻՆ

Ղրղզա­կան Չոլ­պոն Ա­թա քա­ղա­քում տե­ղի ու­նե­ցող թուր­քա­լե­զու երկր­նե­րի անվ­տան­գու­թյան ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րի XXIV նիս­տի ժա­մա­նակ Ադր­բե­ջա­նի պե­տա­կան անվ­տան­գու­թյան ծա­ռա­յու­թյան ղե­կա­վար Ա­լի Նա­գի­և­ը հայ­տա­րա­րել է. «Հա­յաս­տա­նի և Ադր­բե­ջա­նի մի­ջև հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը կար­գա­վո­րե­լու դեմ Հա­յաս­տա­նի ռև­ան­շիստ ընդ­դի­մա­դիր­նե­րի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը վճռա­կա­նո­րեն կանխ­վե­լու են»:

ԲԱ­ՑԱ­ՀԱՅՏ ԹՈՒՐ­ՔԱ­ԿԱՆ Ա­ՋԱԿ­ՑՈՒ­ԹՅՈՒՆ ՀՈ­ՂԱ­ՏՈ­ՒԻՆ

Ո՛չ, հար­գե­լի՛ ըն­թեր­ցող­ներ, ան­նախ­ա­դեպ շո­գե­րը կապ չու­նեն և ձեր աչ­քին չի ե­րև­ա­ցել: Մեջ­բե­րումն էլ ճշգրիտ է, Ադր­բե­ջա­նի գլխա­վոր КГБ-ականն ի­րոք այդ­պի­սի բան հրա­պա­րա­կավ ա­սել է: Եվ թուրքն ի­րոք այդ աս­տի­ճա­նի լկտի ու բա­ցա­հայտ ձև­ով մի­ջամ­տում է մեր երկ­րի ներ­քին գոր­ծե­րին: Ինչ վե­րա­բե­րում է Նի­կո­լին, ա­պա նա մեր երկ­րի ղե­կա­վա­րը չէ, թե­կու­զև լրիվ աղ­բա­նո­ցա­յին ո­րա­կի: Սերժ Սարգ­սյա­նը տվել է ճշմա­րիտ տեր­մի­նա­բա­նու­թյու­նը` իր հար­ցազ­րույց­նե­րում այդ հո­ղա­տո­ւին ո­րա­կե­լով «կա­պի­տու­լյանտ» և «Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րիչ»: Այ­սինքն` նա վար­չա­պետ չէ, ան­գամ ոչ լե­գի­տիմ և ու­զուր­պա­տոր, նա սոսկ կա­ռա­վա­րիչ է` մե­նե­ջեր, go­u­ver­ne­ur, уп­рав­ля­ю­щий... իսկ թուր­քե­րեն այդ կար­գա­վի­ճակն ինչ­պես է կոչ­վում` ըն­թեր­ցո­ղը կա­րող է ինք­նու­րույն նա­յել Գուգլ թարգ­մա­նի­չով: Սոսկ օ­կու­պա­ցի­ոն վար­չա­կար­գի գլուխ, ո­րը ոչ մի կապ չու­նի երկ­րի ու ազ­գի հետ:

Լպիրշ ա­զե­րի ու­ժա­յի­նի հայ­տա­րա­րու­թյան առն­չու­թյամբ քա­ղա­քա­գետ Գա­գիկ Համ­բա­րյա­նը նկա­տում է. «Ահա և վե՛րջ. Ադր­բե­ջա­նի թիվ մեկ չե­կիս­տը՝ Նա­գի­և­ը շատ պարզ ա­սել է, որ Հա­յաս­տա­նում Նի­կոլ Ար­ցա­խա­տո­ւի իշ­խա­նու­թյան պահ­պան­ման ե­րաշ­խա­վո­րը թուրք-ադրբե­ջա­նա­կան տան­դեմն է, և ի­րենք բո­լոր մի­ջոց­նե­րով պաշտ­պա­նե­լու են ի­րենց դրա­ծո­յի՝ Նի­կոլ Ան­հո­ղի իշ­խա­նու­թյու­նը Հա­յաս­տա­նում: Էլ ի՞նչ պետք է ա­նի Նի­կոլ Ան­հողն ու ի՞նչ պետք է ա­սեն թուր­քե­րը, որ վեր­ջա­պես հա­յաս­տա­նյան հա­սա­րա­կու­թյու­նը հաս­կա­նա, որ քայ­լիստ­նե­րի և նրանց ֆյու­րե­րի իշ­խա­նու­թյու­նը Հա­յաս­տա­նում հա­կա­պե­տա­կան և հա­կա­հայ­կա­կան են: Տես­նե­լով հա­յաս­տա­նյան հա­սա­րա­կու­թյան, հիմ­նա­կա­նում անգ­րա­գետ և ստա­մոք­սով մտա­ծող զանգ­վա­ծի նի­կո­լա­պաշ­տու­թյու­նը` թուր­քերն այն աս­տի­ճա­նի են ա­պա­հով ի­րենց զգում, որ ար­դեն չեն էլ թաքց­նում, որ հենց ի­րենք են Նի­կո­լին իշ­խա­նու­թյան բե­րել Հա­յաս­տա­նում՝ հա­մոզ­ված լի­նե­լով, որ նի­կո­լա­պաշտ­նե­րը, ժեխն ու փթի­րը, մի­և­նույնն է, կերկր­պա­գեն ի­րենց կուռ­քին»:

Այս ֆե­նո­մե­նին անդ­րա­դառ­նում է և քա­ղա­քա­գետ Հրանտ Մե­լիք-Շահ­նա­զա­րյա­նը, որ մատ­նան­շե­լով, որ ո­րոշ ժա­մա­նակ անց էլ Չա­վու­շօղ­լուն էր երկ­րոր­դում Նա­գի­և­ին` նման մե­ղադ­րանք­ներ ներ­կա­յաց­նում Հա­յաս­տա­նի ընդ­դի­մու­թյա­նը, եզ­րա­կաց­նում է. «Հե­տև­ու­թյու­նը մեկն է՝ Թուր­քի­ա­յի ու Ադր­բե­ջա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը շատ ա­վե­լի լավ են հաս­կա­նում Ե­րև­ա­նում ապ­րի­լից սկիզբ ա­ռած բո­ղո­քի ակ­ցի­ա­նե­րի ու Դի­մադ­րու­թյան շարժ­ման ար­ժե­քը, քան նույ­նիսկ շատ ընդ­դի­մա­դիր հայ գոր­ծիչ­ներ: Նրանք տես­նում են, որ փո­ղոց դուրս ե­կած ժո­ղո­վուր­դը ռե­ալ ի­րա­վի­ճակ է փո­խում տա­րա­ծաշր­ջա­նում: Ու նա­և հաս­կա­նում են, որ ի­րա­վի­ճա­կը կա­րող է ի հա­կա­ռակ ի­րենց շա­հե­րի շրջվել»:

Եվ այդ ա­մե­նը` ընդ­դի­մա­թյան այ­սօր­վա հան­րա­նա­վա­քին ըն­դա­ռաջ: Այդ­քան ճոխ ու այդ­քան բա­ցե­ի­բաց: Ժո­ղովր­դա­կան խոս­քով ա­սած` «թա­մամ խոս­քը է­շին են ա­սում», տվյալ դեպ­քում թշնա­մին ա­սում է ա­յդ «թա­մամ խոս­քը», բայց պարզ­վում է, որ ու­նենք է­շից էլ ան­հաս­կա­ցող­ներ կամ այդ­պի­սին ձև­ա­ցող­ներ: Քա­ղա­քա­գե­տը նա­և այս­պի­սի հետգ­րու­թյուն է ա­նում. «Գի­տեմ՝ շա­տե­րին կա­րող է դա ծի­ծա­ղե­լի թվալ, բայց մեր պե­տու­թյու­նը պար­զա­պես պար­տա­վոր է ա­պա­հո­վել բո­ղո­քի ա­լի­քը ա­ռաջ­նոր­դող գոր­ծիչ­նե­րի անվ­տան­գու­թյու­նը: Ի վեր­ջո, նրանց սպառ­նում են թշնա­մի երկր­նե­րի հա­տուկ ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը»: Պե­տու­թյու­նը... բայց պե­տու­թյուն այ­սօր ներ­կա­յաց­նող կա՞, ու­ժա­յին կա­ռույց­նե­րում դեռ պահ­պան­վե՞լ են երդ­մանն ու կա­նո­նադ­րու­թյա­նը հա­վա­տա­րիմ սպա­ներ:

Խուն­տան այն­քան բա­ցա­հայտ ներ­կա­յաց­նում է թուրք օ­կու­պանտ­նե­րի շա­հե­րը, որ անվ­տան­գու­թյան փոր­ձա­գետ Կա­րեն Վրթա­նե­սյա­նը քաղ­բան­տար­կյալ Չա­լա­բյա­նի` կա­լան­քից ա­զատ­վե­լը ո­րա­կում է. «Ազատ­վեց գե­րու­թյու­նից»: Իսկ ընդ­հան­րա­պես օ­կու­պա­ցի­ոն վար­չա­կար­գի կող­մից ար­գե­լան­քի տակ վերց­ված ցան­կա­ցած ընդ­դի­մա­դի­րի ա­ռա­վ­ել կո­ռեկտ կլի­նի ո­րա­կել «քաղ­բան­տար­կյալ ռազ­մա­գե­րի»: Զի ներ­քին ճա­կա­տը ար­տա­քի­նին ոչն­չով չի զի­ջում:

ՄԱ­ՀԱ­ԲԵՐ Ի­ՐԱ­ՎԻ­ՃԱ­ԿԻ ՄԵ­ԽԱ­ՆԻ­ԿԱՆ

Ղրղզա­կան Չոլ­պոն Ա­թա քա­ղա­քում հնչած հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րի հի­ման վրա կա­րև­որ եզ­րա­հան­գում է ա­նում քա­ղա­քա­գետ, ի­րա­վա­գետ Ար­թուր Ղա­զի­նյա­նը. «Փաս­տո­րեն Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նի իշ­խա­նու­թյան անվ­տան­գու­թյան հար­ցե­րով զբաղ­վում է Ադր­բե­ջա­նի հե­տա­խու­զու­թյու­նը, ո­րի հա­մար գերխն­դիր է Հա­յաս­տա­նում թույլ չտալ իշ­խա­նա­փո­խու­թյուն, վճռա­կա­նո­րեն կան­խել «ռև­ան­շիստ­նե­րի» գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը:

Ա­մե­նա­կա­րև­որ հար­ցը հե­տև­յալն է. ինչ­պե՞ս և ի՞նչ մե­խա­նիզմ­նե­րի մի­ջո­ցով է կանխ­վում «ռև­ան­շիստ­նե­րի» գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը:

Հա­յաս­տա­նի ընդ­դի­մա­դիր­նե­րի դեմ կի­րառ­վում են ռեպ­րե­սիվ մե­թոդ­ներ. ոս­տի­կա­նա­կան բիրտ ուժ, ձեր­բա­կա­լու­թյուն­ներ, կա­լանք­ներ, բայց դրանք ձև­ա­կան ա­ռու­մով ի­րա­գործ­վում են ՀՀ ոս­տի­կան­նե­րի, քննիչ­նե­րի, դա­տա­խազ­նե­րի ու դա­տա­վոր­նե­րի կող­մից:

Ե­թե հաշ­վի առ­նենք այն հան­գա­ման­քը, որ Հա­յաս­տա­նի հա­մար թշնա­մի հա­մար­վող պե­տու­թյան հե­տա­խու­զու­թյան ղե­կա­վա­րը ի­րեն ի­րա­վունք է վե­րա­պա­հում հայ­տա­րա­րել, որ պատ­րաստ են «վճռա­կա­նո­րեն կան­խել ընդ­դի­մա­դիր ռև­ան­շիստ­նե­րի» գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը, ա­պա դա նշա­նա­կում է, որ Հա­յաս­տա­նից նրան տվել են այդ ի­րա­վուն­քը, իսկ իշ­խա­նա­կան ռեպ­րե­սիվ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը ղե­կա­վար­վում և հա­մա­կարգ­վում են Ադր­բե­ջա­նի պե­տա­կան անվ­տան­գու­թյան ծա­ռա­յու­թյան կող­մից»:

Ա­յո՛, ի­զուր տե­ղը չէր, որ տա­կան­քա­յին վար­քա­գիծ դրսև­ո­րած ոս­տի­կան­նե­րին ակ­տի­վիստ­ներն ան­վա­նում է­ին ե­նի­չե­րի­ներ կամ կար­միր­ֆե­սա­վոր­ներ: Դա խոս­քի գե­ղար­վես­տա­կա­նա­ցում չէ, այլ` կո­պիտ փաս­տի ար­ձա­նագ­րում, որ ռեպ­րե­սիվ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի հրա­ման­նե­րը գա­լիս են Բաք­վից ու Ան­կա­րա­յից: Իսկ ա­հա­վո­րը ոչ թե այդ ռեպ­րե­սի­ա­ներն են, այլ հան­րու­թյան կրա­վո­րա­կան կեցված­քը: Ե­թե ա­զա­տու­թյուն և ան­կա­խու­թյուն կեր­տած հրա­պա­րա­կում պե­տա­կա­նու­թյու­նը կորց­նե­լուց հինգ պա­կաս ի­րա­վի­ճա­կում ինչ-որ հա­մեր­գի հա­վաք­վում է ա­վե­լի շատ մարդ, քան այդ նույն հրա­պա­րա­կը գա­լիս է պայ­քա­րի մաս­նակ­ցե­լու հա­մար, ա­պա դա ար­դեն ախ­տո­րո­շում է: Շատ մտա­հո­գիչ է և ժո­ղովր­դի` բարձ­րա­գույն կրթու­թյուն ստա­նա­լու հան­դեպ հե­տաքրք­րու­թյան ուղ­ղա­կի գա­հա­վի­ժու­մը: Այդ վի­ճակ­նե­րից նոր ցե­ղաս­պա­նու­թյան հոտ է գա­լիս: Հենց այդ բա­րո­յա­հո­գե­բա­նա­կան վի­ճակ­նե­րից, այլ ոչ թե մին­չև ա­տամ­նե­րը զին­ված թուր­քա­կան հոր­դա­նե­րից... Եվ հի­մա հաս­կա­նա­լի է դառ­նում, թե ին­չու 1915-ից հե­տո խե­լա­գար­վել էր Կո­մի­տա­սը` ոչ թե թուր­քա­կան վայ­րա­գու­թյու­նից, այլ ժո­ղովր­դի` հնա­զան­դա­բար ցե­ղաս­պան­վե­լուց:

Սա­կայն վե­րա­դառ­նանք Նի­կո­լին պա­հող­ներ­նե­րի հար­ցին: Քա­ղա­քա­գետ Ա­ղա­սի Ե­նո­քյա­նը հան­դես է ե­կել վեր­լու­ծա­կա­նով` «Ինչո՞ւ են ռու­սը, ա­մե­րի­կա­ցին, թուր­քը և պար­սի­կը սի­րում Նի­կո­լին» վեր­նագ­րով: Եվ այդ հզոր­նե­րի սերն ա­թա­րին կպնե­լու պատ­ճառ­ները, ըստ քա­ղա­քա­գե­տի, բա­վա­կա­նին պրի­մի­տիվ են. «Նի­կո­լի վա­րած ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյունն այն է, որ նա ոչ ոքի չի մեր­ժում: Հի­շո՞ւմ եք, որ դե­ռևս իշ­խա­նու­թյու­նը զավ­թե­լու ճա­նա­պար­հին էր նա հայ­տա­րա­րել, որ ին­քը վա­րե­լու է ա­ռանց գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն, չի ու­նե­նա­լու ո­րե­ւէ մե­կին խոս­տում­ներ տա­լու սահ­մա­նա­փա­կում­ներ:

...Ակնհայտ է, որ ոչ ծանր բար­քի կա­նանց նման ոչ ո­քի չմեր­ժե­լու այս պրո­ցե­սում բո­լորն էլ հաս­կա­նում են, որ Նի­կո­լը սուտ է խո­սում, իսկ բո­լո­րին տրվող խոս­տում­նե­րը շատ հա­ճախ հա­կա­սում են ի­րար: Ու­րեմն, ին­չո՞ւ են շա­րու­նա­կում Նի­կո­լի հետ աշ­խա­տել, նրա վրա ժա­մա­նակ ծախ­սել ու խոս­տում­ներ ստա­նալ, այն դեպ­քում, երբ շատ լավ գի­տեն, որ ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ Նի­կո­լը կդրժի իր խոս­քը: Խնդիրն այն է, որ Նի­կո­լի հետ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը շատ է­ժան են, իր տված խոս­տում­նե­րի դի­մաց նա մի­այն մի բան է պա­հան­ջում՝ պահ­պա­նել իր կյան­քը, ո­րը քա­ղա­քա­կան ա­ռու­մով ձև­ա­կերպ­վում է որ­պես իր իշ­խա­նու­թյան պահ­պա­նում: Ե­թե «նախ­կին­նե­րը» օ­տար­նե­րի պա­հանջ­նե­րի դի­մաց դնում է­ին Ար­ցա­խի կար­գա­վի­ճա­կի, Հա­յաս­տա­նի անվ­տան­գու­թյան, զեն­քե­րի, փո­ղե­րի, վար­կե­րի, ա­ռևտ­րա­կան պրե­ֆե­րեն­ցի­ա­նե­րի ու այլ հար­ցեր, ա­պա Նի­կո­լը զուտ իր էք­զիս­տեն­ցի­ալ խնդիրն է լու­ծում: Պար­զից էլ պարզ է, որ իշ­խա­նու­թյու­նը կորց­նե­լու դեպ­քում Նի­կոլն իր կյան­քից կզրկվի: Բո­լո­րը կար­ծում են, որ սա ու­ժեղ մո­տի­վա­ցի­ա է, և ել­նե­լով հենց դրա­նից` Նի­կո­լը կաշ­խա­տի իր խոս­տու­մը պա­հել»:

Այ­սինքն` ե­թե Հա­յաս­տանի դե­օ­կու­պա­ցի­ա ազ­գա­յին-ազա­տագ­րա­կան պայ­քա­րի գոր­ծի­քա­կազ­մով չի­րա­գործ­վի, Նի­կո­լի մա­հա­շունչ կա­ռա­վա­րու­մը կհա­վեր­ժա­նա, կտև­ի մին­չև վեր­ջին հա­յը և մին­չև Հա­յոց հո­ղի վեր­ջին կտո­րը: Վա­ղուց ժա­մա­նակն է սթափ­վել հրեշ­ներ ծնող մա­հա­բեր քնից, «Զար­թիր լա­ո» կար­գա­խո­սը ա­ռա­վել քան ա­դեկ­վատ է: Եվ հենց այդ գի­տակ­ցու­մով ՀՀԿ մեծ պատ­վի­րա­կու­թյու­նը գտնվում է Ար­ցա­խում և ին­տեն­սի­վո­րեն աշ­խա­տում է Ար­ցա­խի ընդդ­մի­մա­դիր կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի հետ: Ընդ ո­րում, և՛ ե­րի­տասար­դա­կան կա­ռու­ցի մա­կար­դա­կով (որը հե­ղի­նա­կել է #ՀՀԿԵ­ԿԱՐ­ՑԱԽ դի­պուկ հեշ­թե­գը), այլ նա­և մի­ջին սերն­դի գոր­ծիչ­նե­րի` ի դեմս Տիգ­րան Աբ­րա­հա­մյա­նի և Տա­րոն Մար­գա­րյա­նի:

Քան­զի ե­թե չարթ­նա­նանք, ա­պա ստույգ կմեռ­նենք: Ազ­գո­վի:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ