«ԽԱ­ՂԱ­ՂՈՒ­ԹՅԱՆ» ԿԱ­ՑԻ­ՆԸ ԹԱ­ՂԵ­ԼՈՒ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԸ

Ինչ­պես բո­լոր ող­ջա­միտ հա­յե­րը, միշտ զզվել եմ պա­ցի­ֆիստ­նե­րից` «Make love, not war» բար­բա­ջող­նե­րից, քան­զի այդ բար­բա­ջան­քը մա­հա­ցու է մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում: Իսկ կա­պի­տու­լյանտ հո­ղա­տու Նի­կո­լի, նրա բո­լու­կի և նրա տե­րե­րի «խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կար­գի» և «խա­ղա­ղու­թյան դա­րաշր­ջա­նի» շնոր­հիվ ա­կա­մա զզվանք է ա­ռա­ջաց­նում «խա­ղա­ղու­թյուն» բա­ռը, զի նի­կո­լա­խա­ղա­ղու­թյու­նը նշա­նա­կում է ան­վերջ պար­տու­թյուն, նվաս­տա­ցում, մահ և ա­վեր:

ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆԻՆ RIP Ա­ՍՈՂ­ՆԵ­ՐԸ

Սրանց «խա­ղա­ղու­թյու­նը» գե­րեզ­մա­նա­յին է, այլ ոչ թե ար­ժա­նա­պա­տիվ: Այն լի­ո­վին հա­մա­պա­տաս­խա­նում է անգ­լե­րեն RIP հա­պաղ­մա­նը, որն ամ­բող­ջա­կան տես­քով «Rest in peace» բա­նա­ձևն է` «ննջիր խա­ղա­ղու­թյամբ»: Հենց դա է թուր­քա­կան օ­կու­պա­ցի­ոն վար­չա­կար­գի գլխա­վոր մե­նե­ջեր Նի­կո­լի «խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կար­գը», ո­րի լա­վա­գույն խորհր­դա­նի­շը Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վի կա­ցինն է: Ե­թե ա­մե­րի­կյան հնդիկ­նե­րը խա­ղա­ղու­թյուն կնքե­լիս թա­ղում է­ին «պա­տե­րազ­մի կա­ցի­նը»` տո­մա­գավ­կը, ա­պա շուռ տված ի­մաստ­նե­րի ի­րա­կա­նու­թյան պայ­ման­նե­րում ա­վե­լի շուտ տե­ղին է խո­սել «խա­ղա­ղու­թյան կա­ցի­նը» թա­ղե­լու մա­սին:

Զի հա­կա­ռակ դեպ­քում խա­ղա­ղու­թյուն եր­բեք ու ոչ մի տեղ չենք տես­նի, բա­ցի գե­րեզ­մա­նից: Իսկ Նի­կո­լի «կիրթ ու կա­ռու­ցո­ղա­կան» քար­դաշ-յոլ­դաշ­նե­րը` ա­նա­տո­լի­ա­կան և ապ­շե­րո­նյան թուր­քե­րը, նույ­նիսկ գե­րեզ­ման­նե­րի ան­դոր­րը ոչն­չաց­նե­լու վար­պետ են, ին­չը տե­սանք նա­և 44-օրյա պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ: Եվ պա­տե­րազ­մը կրկին թա­կեց մեր դու­ռը Բեր­ձո­րի մի­ջանց­քի շրջա­կայ­քում և այ­լուր, թուր­քը պա­հան­ջեց ան­հա­պաղ դա­տար­կել գոր­ծող մի­ջանց­քը և եր­թև­ե­կել դե­ռևս կի­սա­կա­ռույց «նոր» ճա­նա­պար­հով: ՀՀ քա­ղա­քա­ցի հա­րյու­րա­վոր զին­ծա­ռա­յող­նե­րին էլ հենց թուր­քի ներ­խուժ­ման նա­խօ­րե­ին շտապ հա­նե­ցին Ար­ցա­խի զո­րա­մա­սե­րից և մար­տա­կան դիր­քե­րից, բե­րե­ցին Ե­րև­ան` նախ­կին Բան­վո­րի ար­ձա­նի մո­տա­կայք, և ժամ­կե­տից շուտ, օ­րեն­քի խախ­տու­մով զո­րաց­րե­ցին: Բնա­կա­նա­բար, դա ար­վել է մի­տում­նա­վոր, և հաս­կա­նա­լի է, որ այդ­պես են Նի­կո­լին հրա­մա­յել նրա թուրք տե­րե­րը: Իսկ Հա­յաս­տա­նը այդ ճի­վա­ղի ձե­ռամբ ար­դեն բա­ցա­հայտ ամ­բող­ջո­վին վե­րած­վում է թուր­քա­կան մի­ջանց­քի... Կա­ռա­վա­րու­թյան վեր­ջին նիս­տը վկա:

Ինչ­պես ար­ձա­նագ­րում է քա­ղա­քա­գետ Հրանտ Մե­լիք-Շահ­նա­զա­րյա­նը. «Ադրբե­ջանն իր առ­ջև դրած խնդիր­նե­րը հեր­թա­կան ան­գամ լու­ծեց: Տա­րած­քա­յին կա­ռա­վար­ման և են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի նա­խա­րար Գնել Սա­նո­սյա­նը հրա­պա­րա­կավ զե­կու­ցեց Ա­լի­և­ին, որ «Լա­չի­նի այ­լընտ­րան­քա­յին ճա­նա­պար­հի կա­ռու­ցու­մը կա­վարտ­վի մին­չև գա­րուն», իսկ Նի­կոլն էլ, թե­րևս կրկին Ա­լի­և­ի ա­նու­նից, հանձ­նա­րա­րեց ՀՀ Ա­ԱԾ և Ոս­տի­կա­նու­թյան ղե­կա­վար­նե­րին ա­պա­հո­վել ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի՝ ՀՀ տա­րած­քով ե­լու­մու­տը դե­պի Նա­խի­ջև­ան: Որ­տե­ղով ու­զեն. Ա­ռա­ջին ան­գամ խոսք գնաց նա­և Ի­ջև­ա­նով ու Նո­յեմ­բե­րյա­նով ադր­բե­ջան­ցի­նե­րին ճա­նա­պարհ­ներ տա­լու մա­սին: Վստահ եմ՝ այս սցե­նա­րը սկզբից մին­չև վերջ հա­մա­ձայ­նեց­ված էր կող­մե­րի մի­ջև: Պար­զա­պես այն պետք էր այն­պես կյան­քի կո­չել, որ դրա ար­դյուն­քում Նի­կո­լին ուղղ­ված քննա­դա­տու­թյուն­նե­րը մի­նի­մալ լի­նեն: Որ հան­կարծ ոչ ոք ի­րան դա­վա­ճան չկո­չի: Դե իսկ դրա գի­նը վա­ղուց է ար­դեն հայտ­նի՝ հայ զին­վոր­նե­րի կյանք, տա­րած­քա­յին կո­րուստ­ներ ու զին­տեխ­նի­կա­յի լիկ­վի­դա­ցում: Հի­մա Բաք­վում նստած հա­ջորդ խնդիր­ներն են մշա­կում: Կանց­նի ո­րոշ ժա­մա­նակ, ան­պայ­ման կլսենք դրանց մա­սին: Չնա­յած ակ­նարկ­ներ ար­դեն կան՝ Ար­ցա­խի ամ­բող­ջա­կան զի­նա­թա­փու­մը: Նի­կոլն էլ թե­մա­յի մեջ է»:

Իսկ ընդ­դի­մա­դիր դաշ­տը ցու­ցադ­րա­բար ռեպ­րե­սի­ա­նե­րի է են­թարկ­վում: Օ­րի­նակ` Ա­վե­տիք Չա­լա­բյա­նին կրկին կա­լա­նա­վո­րե­լը դա­տա­րա­նի կող­մից, թե­և դա­տա­խազն ա­ռա­ջար­կում էր խա­փան­ման մի­ջոց գրա­վի տես­քով, պարզ ազ­դան­շան էր բո­լո­րին` քա­ղա­քա­կան դաշ­տում չի հան­դուրժ­վե­լու ո­րև­է նոր դեմք կամ քա­ղա­քա­կան ուժ, ո­րը Նի­կո­լի գրպա­նի «տու­զի­կը» չի: Դե, սա ի գի­տու­թյուն բո­լոր նրանց, ով­քեր չեն ու­զում ո՛չ նախ­կին, ո՛չ ներ­կա, այլ ու­զում են բա­ցա­ռա­պես նոր, եր­րորդ ուժ: Անվ­տան­գու­թյան փոր­ձա­գետ Կա­րեն Վրթա­նե­սյանն էլ տե­ղին անդ­րա­դարձ է կա­տա­րում ընդ­դի­մա­դիր դաշ­տը խառ­նակ­չու­թյամբ ա­վե­րե­լու գոր­ծըն­թա­ցին: Նա մատ­նան­շում է, որ նոր­մալ է քննա­­դա­տել ընդ­դի­մա­դիր ու­ժե­րին, նույ­նիսկ պետք է, բայց. «Աննոր­մալ ու ա­հա­վոր վնա­սա­կար է սա­կայն, երբ ընդ­դի­մա­դիր այս կամ այն ու­ժի հետ կապ­ված մար­դը սկսում է, կնե­րեք ար­տա­հայ­տու­թյանս հա­մար, «կռի­սա­կա­նով» խփել ընդ­դի­մա­դիր մյուս ու­ժե­րին, խան­դի տե­սա­րան­ներ սար­քել ևն: Սա այն պահն է, երբ Նի­կոլը կա­րող է այ­լևս ոչ մի բան չա­նել, ուղ­ղա­կի կող­քից նա­յել ու հրճվել, թե ոնց եք ի­րար միս ու­տում և ինք­ներդ ձեզ փչաց­նում ոչ կու­սակ­ցա­կան մարդ­կանց աչ­քե­րում: Ինչ­պես ա­սում են. «Թուր­քը նա­յում է և ու­րա­խա­նում», իսկ հայ­րե­նա­սեր՝ ազ­գա­յին գա­ղա­փար­ներ կրող, շար­քա­յին քա­ղա­քա­ցի­նե­րը նա­յում են այդ գզվռտոց­նե­րին ու սկսում զզվել»:

ԹՈՒՐ­ՔԻ ՏԵՂ­Ը ՌՍԻՆ ԵՆ Օ­ԿՈՒ­ՊԱՆՏ ԿԱՐ­ԳՈՒՄ

Եվ ա­հա թուր­քա­կան նոր ագ­րե­սի­ա­յի պա­հին հրա­պա­րակ­վում է ԱՄՆ Պետ­դե­պի կա­րև­ո­րա­գույն փաս­տա­թուղթ` «Integrated Country Strategy. Armenia», ուր մատ­նանշ­վում է Հա­յաս­տա­նի ին­տեգր­ման ռազ­մա­վա­րու­թյու­նը: Փաս­տա­թուղթն ըն­դուն­վել է դեռ մա­յի­սի 4-ին, սա­կայն հրա­պա­րակ­վել հի­մա, ու զար­մա­նա­լի­ո­րեն չի նկատ­վել ան­գամ ա­րևմ­տա­մետ փոր­ձա­գետ­նե­րի մե­ծա­մաս­նու­թյան կող­մից: 18 է­ջով շա­րադ­րան­քը «թավ­շյա հե­ղա­փո­խու­թյան» և «ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան ռե­ֆորմ­նե­րի», ինչ­պես նա­և 2021-ի գար­շե­լի ընտ­րու­թյուն­նե­րի գով­քի մեծ դո­զա է պա­րու­նա­կում, և տպա­վո­րու­թյուն է ստեղծ­վում, որ կար­դում ես ՔՊ-ական փաս­տա­թուղթ, բայց անգ­լե­րեն: Նի­կո­լի խուն­տա­յի խո­շո­րա­գույն թե­րա­ցում է ան­վան­ված մի­այն «որո­շա­կի խո­ցե­լի խմբե­րի» (իմա` պե­դե­րաստ­նե­րի) ի­րա­վունք­նե­րի ան­բա­վա­րար պաշտ­պա­նու­թյու­նը: Իսկ մնա­ցած ա­մեն ին­չում մե­ղա­վոր է ոչ թե խուն­տան, այլ «ռուս օ­կու­պանտ­նե­րը»: Եվ ստաց­վում է, որ ե­թե նի­կո­լա­կան­նե­րը ա­մեն ինչ գցում են «նախ­կին­նե­րի» գրպա­նը, ա­մե­րի­կա­ցի­ներն ա­նում են նույ­նը` գցե­լով «ռուս օ­կու­պանտ­նե­րի» վրա: Ա­յո՛, չսխալ­վե­ցիք, փաս­տաթղ­թում ռուս­նե­րը Հա­յաս­տա­նում ու­ղիղ տեքս­տով օ­կու­պանտ են ան­վան­ված: Թուր­քերի փո­խա­րեն: Եվ գո­վա­բան­վում է «խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կարգ» կո­չե­ցյա­լը:

Սա­կայն ա­ռանց հու­յզե­րին տուրք տա­լու, փոր­ձենք մի փոքր ըստ է­ու­թյան նա­յել, թե ինչ են ա­նում ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը: Քա­ղա­քա­գետ Հրա­չյա Ար­զու­մա­նյա­նի խոս­քով. «Մի նա­խա­դա­սու­թյամբ` ԱՄՆ-ը մտնում է Հա­յաս­տան կյան­քի գրե­թե բո­լոր կա­րե­ւոր ո­լորտ­նե­րում՝ անվ­տան­գու­թյուն, տնտե­սու­թյուն, հա­սա­րա­կու­թյուն, ԼՂ կար­գա­վոր­ման խնդիր: Նպա­տակ­նե­րից մեկն է աս­տի­ճա­նա­բար դուրս մղել «Ռու­սաս­տա­նի չա­րա­բաս­տիկ ազ­դե­ցու­թյու­նը» հա­սա­րա­կա­կան եւ պե­տա­կան կյան­քի բո­լոր ո­լորտ­նե­րից, օգ­նել ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան ճա­նա­պար­հին եւ այլն: Հա­տուկ ու­շադ­րու­թյուն է դարձ­վում «Հա­յաս­տա­նի դեմ ՌԴ-ի տե­ղե­կատ­վա­կան եւ փսի­խո-պա­տե­րազ­մին»:

Իսկ Ար­ցա­խի հար­ցով փաս­տաթղ­թում ար­ձա­նագր­ված է հե­տև­յա­լը. «Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հա­կա­մար­տու­թյու­նը մնում է չլուծ­ված, եւ էս­կա­լա­ցի­ան շա­րու­նակ­վում է Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ նոր փաս­տա­ցի մի­ջազ­գա­յին սահ­մա­նի եր­կայն­քով՝ չնա­յած 2020 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի հրա­դա­դա­րի հա­մա­ձայ­նագ­րին: Չնա­յած փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյան մեր հիմ­նա­կան մի­ջա­կայ­քը Ե­ԱՀԿ Մինս­կի խմբի հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի գոր­ծըն­թացն էր, հու­մա­նի­տար հար­ցե­րի հե­տա­գա ա­ռա­ջըն­թա­ցը հա­վա­նա­բար անհ­րա­ժեշտ կլի­նի նախ­քան խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի կամ կար­գա­վի­ճա­կի բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի ո­րե­ւէ քննար­կու­մը»:

Կարճ ա­սած` պո­զի­տիվ բա­ներ չհայտ­նա­բե­րե­ցինք...

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ