Ա­ՄԵՆ ԻՆՉ ԿՈ­ՐԱԾ ՉԷ. «ՑԱՆ­ՑԱ­ՅԻՆ ՊԵ­ՏՈՒ­ԹՅԱՆ» Ա­ՌԱ­ՋԻՆ ՍԱՂ­ՄԵ­ՐԸ

Ա­ՄԵՆ ԻՆՉ ԿՈ­ՐԱԾ ՉԷ. «ՑԱՆ­ՑԱ­ՅԻՆ ՊԵ­ՏՈՒ­ԹՅԱՆ» Ա­ՌԱ­ՋԻՆ ՍԱՂ­ՄԵ­ՐԸ

Քա­ղա­քա­գետ Հրանտ Մե­լիք-Շահ­նա­զա­րյա­նը տե­լեգ­րա­մի իր ա­լի­քում դառ­նու­թյամբ գրել է. «Բեր­ձո­րի հանձ­նու­մով ա­մեն ինչ ա­վարտ­վեց: Նի­կո­լի «առա­քե­լու­թյունն» էլ ա­վարտ­վեց: Հի­մա ար­դեն փրկե­լու ո­չինչ չկա: Այս պա­հից բո­լոր հնա­րա­վոր գոր­ծըն­թաց­ներն այ­լևս ոչ այլ ինչ կլի­նեն, քան ե­ղա­ծը փա­թե­թա­վո­րե­լու, կրքե­րը հան­դար­տեց­նե­լու, նոր ի­րո­ղու­թյուն­նե­րին հար­մար­վե­լու պարզ տեխ­նի­կա­կան քայ­լեր: Ու մի­այն ա­մե­նա­ան­հույս օպ­տի­միստ­նե­րը կմտա­ծեն վե­րա­կանգն­վե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րի մա­սին: Բայց, ինչ­պես միշտ, նրանց ա­ռա­ջարկ­ներն ու ջան­քե­րը գրե­թե ոչ ո­քի պետք չեն լի­նի: Բա­րև ի­րա­կա­նու­թյուն…»:

Մեր գոր­ծըն­կե­րը լա­վա­տե­սո­րեն սխալ­վում է` Նի­կո­լի «առա­քե­լու­թյունն» ա­մե­նև­ին չի ա­վարտ­վել: Դեռ զի­ջե­լու բան շատ ու­նի` ա­մեն զիջ­ման դի­մաց իր իշ­խա­նա­վա­րու­մը, հե­տև­ա­բար նա­և իր գար­շե­լի կյան­քը մի քիչ էլ եր­կա­րաձ­գե­լու: Թուր­քին դեռ չի տվել «էքստե­րի­տո­րի­ալ» մի­ջանցք Սյու­նի­քի վրա­յով: Ար­ցա­խի մնա­ցորդ­նե­րը դեռ չի հանձ­նել թշնա­մուն` ձե­ռի հետ էլ հրա­ժար­վե­լով Ե­ԱՀԿ Մինս­կի խմբից, որ­պես­զի մի­ջազ­գայ­նո­րեն այ­լևս գո­յու­թյուն չու­նե­նա Ար­ցա­խի հարց: Դեռ հա­յե­րը ՀՀ բնակ­չու­թյան մե­ծա­մաս­նու­թյունն են: Եվ վեր­ջա­պես, Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը դե­ռևս ու­նի ա­ռան­ձին պե­տու­թյան կար­գա­վի­ճակ, և գա­ղու­թա­րար­նե­րի լե­զուն դե­ռև չու­նի գե­րիշ­խող լեզ­վի կար­գա­վի­ճակ:

Իսկ ըն­թա­ցիկ խայ­տա­ռա­կու­թյու­նը` Ե­ԱՏՄ վար­չա­պետ­նե­րի ընդ­լայն­ված նիս­տին մա­ա­նակ­ցել է նա­եւ Ադր­բե­ջա­նի վար­չա­պե­տը: ՀՀԿ փոխ­նա­խա­գահ Ար­մեն Ա­շո­տյա­նի փո­խանց­մամբ. «Քա­նիցս նշել եմ, որ Հա­յաս­տա­նի դի­վա­նա­գի­տա­կան դիր­քերն այն­քան են թու­լա­ցել, որ ան­գամ այն մի­ջազ­գա­յին կա­ռույց­նե­րում, որ­տեղ ան­դամ ենք մի­այն մենք, Ադր­բե­ջա­նը գնա­լով «տնա­վոր­վում» է: Եւ Ղրղզստա­նում կա­յա­ցած նիս­տը ա­ռա­ջի­նը չէր: Ի խայ­տա­ռակ մեզ բո­լո­րիս Հա­յաս­տա­նը դե­ռեւս ներ­կա­յաց­նող անլ­վան, ինչ­պես եւ կռա­հե­լի էր, ոչ մի ծպտուն չհա­նեց իր ե­լույ­թում տա­րա­ծաշր­ջա­նում ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կի մա­սին»:

Մի­ջա­վայ­րը մեր դաշ­նակ­ցի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում գնա­լով վատ­թա­րա­նում է: Քա­ղա­քա­գի­տու­թյան դոկ­տոր Վա­հե Դավ­թյանն ար­ձա­նագ­րում է. «Ռու­սա­կան տե­ղե­կատ­վա­կան-փոր­ձա­գի­տա­կան դաշ­տում Հա­յաս­տանն այ­լևս չու­նի ազ­դե­ցիկ սիմ­պա­տի­զանտ­ներ ու ա­ջա­կից­ներ: Հա­կա­ռա­կը՝ ա­ճում է ազ­դե­ցիկ օ­պո­նենտ­նե­րի թի­վը: Ու սա լուրջ մար­տահ­րա­վեր է՝ հաշ­վի առ­նե­լով ռու­սա­կան մե­դի­ա­դաշ­տի և ու­ղե­ղա­յին կենտ­րոն­նե­րի փոխ­կա­պակց­վա­ծու­թյու­նը քա­ղա­քա­կան ու տնտե­սա­կան է­լի­տա­նե­րի հետ»: Այ­սինքն` նի­կո­լիզ­մի հե­տև­ան­քով ՌԴ-ում ամ­բող­ջո­վին դեգ­րա­դաց­վել է հայ­կա­կան շա­հե­րի լոբ­բին­գը: Իսկ այդ լոբ­բին­գը որ­պես հա­մա­կարգ գոր­ծում էր ՀՀԿ-ական իշ­խա­նու­թյան ջան­քե­րով, և 2018-ի իշ­խա­նա­զավ­թու­մից հե­տո զրո­յաց­վեց: Հի­մա մատ­նե­րի վրա կա­րե­լի է հաշ­վել ՌԴ այն ազ­դե­ցիկ հան­րա­յին դեմ­քե­րին, ով­քեր դե­ռևս հե­տա­մուտ են մեր շա­հե­րին, սա­կայն ՀՀ-ից պե­տա­կան ազ­դակ­ներ չստա­նա­լով, մե­կու­սաց­վում են: Դրա մա­սին բա­ցե­ի­բաց ա­հա­զան­գում է, օ­րի­նակ, Դե­նիս Դվոր­նի­կո­վը: ԱՄՆ-ում թե­և հայ­կա­կան լոբ­բին­գի աղ­բյու­րը ոչ թե ՀՀ իշ­խա­նու­թյունն է, այլ սփյուռ­քը, սա­կայն «պե­տա­կան ա­ռա­ջադ­րանք­նե­րի» բա­ցա­կա­յու­թյան պատ­ճա­ռով այդ­տեղ էլ ար­դեն զգաց­վում է հե­տըն­թա­ցը:

Իսկ ՌԴ-ում մեր շա­հե­րի տե­սան­կյու­նից վի­ճա­կը վատ­թա­րա­նում է նա­և դու­գի­նիզ­մի սրըն­թաց և ճոխ ծաղկ­ման հե­տև­ան­քով: Ռուս ա­մե­նա­քա­ջա­տե­ղյակ փոր­ձա­գետ­նե­րից Վլա­դի­միր Լե­պե­խի­նը պնդում է, որ  Ռու­սաս­տա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը ո­րո­շե­ցին ի­րա­կա­նաց­նել կայ­սե­րա­կան-մի­ա­պե­տա­կան-պահ­պա­նո­ղա­կան գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյան շուրջ է­լի­տա­յի հա­մախմ­բում. «Երեք ա­միս ա­ռաջ Դու­գի­նին չկա­րո­ղա­ցավ կար­գել ОРТ-ի ղե­կա­վա­րը, բայց այժմ է­լի­տա­նե­րը ցան­կա­նում են նրան դարձ­նել Ռու­սաս­տա­նի Գի­տու­թյուն­նե­րի ա­կա­դե­մի­ա­յի Փի­լի­սո­փա­յու­թյան ինս­տի­տու­տի ղե­կա­վար, որ­պես­զի ռու­սա­կան փի­լի­սո­փա­յու­թյու­նը լի­բե­րալ նից­շե­ա­կա­նու­թյու­նից անց­նի պահ­պա­նո­ղա­կան վար­կա­ծի նույն նից­շե­ա­կա­նու­թյա­նը»: Ըստ է­ու­թյան Լե­պե­խի­նը փաս­տում է, որ պան­թուր­քիզ­մի մո­լի պաշտ­պան Ա­լեք­սանդր Դու­գի­նի ձեռ­քում ա­վե­լի ու ա­վե­լի է կենտ­րո­նա­նում կոն­ցեպ­տո­ւալ իշ­խա­նու­թյու­նը, ո­րը թե­և ան­տե­սա­նե­լի է լայն զանգ­ված­նե­րի հա­մար, բայց չա­փա­զանց կա­րև­որ է:

Այ­սինքն` այն պայ­ման­նե­րում, երբ մեր թշնա­մի­նե­րը կտրուկ ու­ժե­ղա­ցել են, նա­և քա­ո­սա­յին վի­ճա­կի է հասց­րած մեր գոր­ծակ­ցու­թյու­նը դաշ­նա­կից­նե­րի հետ: Ան­շուշտ, ի­րա­վի­ճա­կը պա­հան­ջում է վի­րա­հա­տա­կան մի­ջամ­տու­թյուն, ընդ ո­րում հե­ռաց­ման է են­թա­կա ոչ մի­այն կա­պի­տու­լյան­տը, այ­լև նրա խուն­տա­յում ի­րար գլխի հա­վաք­ված մի քա­նի հա­զար ա­մե­նա­հո­ռի դեգ­րա­դանտ­նե­րը: Եվ վե­րա­ձև­ա­կեր­պե­լով Խա­չա­տուր Ա­բո­վյա­նի հայտ­նի խոս­քը, կա­րե­լի է ա­սել` օրհն­վի էն սհա­թը, երբ կկա­տար­վի Ա­վե­տիք Ի­սա­հա­կյա­նի մար­գա­րե­ու­թյու­նը:

Սա­կայն մին­չև կուլ­մի­նա­ցի­ա ին­չո՞վ կա­րե­լի է կաշ­կան­դել խուն­տա­յին և նրա տե­րե­րին, գո­նե մա­սամբ չե­զո­քաց­նել այդ ճի­վաղ­նե­րի բո­լու­կի ռե­սուր­սը: Ար­դեն մի քա­նի տա­րի է, որ շրջա­նառ­վում է Հայ­կա­կան ցան­ցա­յին պե­տու­թյան գա­ղա­փա­րը: Մի­ան­գա­մից նշենք, որ դա Տիգ­րան Սարգ­սյա­նի ա­ռա­ջար­կած «Հայ­կա­կան աշ­խար­հի» մո­դե­լը չէ, այլ նոր կոն­ցեպտ: Սա­կայն վտան­գա­վոր մո­լո­րու­թյուն կլի­նի կար­ծել, թե ցան­ցա­յին պե­տու­թյու­նը կա­րող է փո­խա­րի­նել ֆի­զի­կա­կան պե­տու­թյա­նը: Այն կա­րող է մի­այն լրաց­նել Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան կա­րո­ղու­թյու­նը և ա­վե­լին, կա­րող է գոր­ծել մի­մի­այն Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան գո­յու­թյան պայ­ման­նե­րում:

Ցան­ցա­յին պե­տու­թյան սաղ­մե­րից մե­կը տե­սանք բա­ռա­ցի­ո­րեն օ­րեր ա­ռաջ: Հոկ­տեմ­բե­րի 23-ին մար­զա­հա­մեր­գա­յին հա­մա­լի­րում նա­խա­տես­ված էր հա­մերգ, ընդ ո­րում` խմբի, ո­րը և՛ պե­դե­րաստ է, և՛ թուրք. Andro&The Limba-ն, ադր­բե­ջա­նա­կան «Ատլան­տիկ Ռե­քորդս Ռա­շա» լեյբ­լի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը, ո­րի ղե­կա­վարն է Է­մին Ա­գա­լա­րո­վը` Ա­լի­և­ի նախ­կին փե­սան: 24 ժա­մից էլ քիչ պա­հանջ­վեց այդ պղծու­թյան չե­ղարկ­մա­նը հաս­նե­լու հա­մար` սկզբում հա­յե­րին պատ­կա­նող հա­զա­րա­վոր Տե­լեգ­րամ ա­լիք­ներ, ան­կախ քա­ղա­քա­կան կողմ­նո­րո­շու­մից, հա­մե­րաշ­խա­բար տա­րա­ծե­ցին չե­ղարկ­ման պա­հան­ջը, այ­նու­հե­տև դա ան­ցավ Ֆեյս­բուք և Ինս­թագ­րամ, հայտն­վեց կայ­քե­րում, իսկ հա­րյու­րա­վոր հա­յեր սկսե­ցին զան­գա­հա­րել կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րին...

Ցան­ցա­յին սկզբուն­քով գոր­ծել է ՀՀԿ-ն` Դի­մադ­րու­թյան շարժ­ման անհ­նա­զան­դու­թյան ակ­ցի­ա­նե­րին, և դա ցույց տվեց բա­ևձր ար­դյու­նա­վե­տու­թյուն: Իսկ Սերժ Սարգ­սյա­նի ստեղ­ծած քա­ղա­քա­կան կրթու­թյան ցան­ցը, ո­րը մեկ­նար­կել էր տա­րի­ներ ա­ռաջ Անդ­րա­նիկ Մար­գա­րյան քա­ղա­քա­կան դպրո­ցով, ա­նընդ­հատ գե­նե­րաց­նում է քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­ներ և ակ­տի­վիստ­ներ: ՀՀԿ Ու­սա­նո­ղա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան հա­մար Ծաղ­կա­ձո­րում կազ­մա­կերպ­ված ե­ռօ­րյա դա­սըն­թաց­ներն էլ դրա ա­մե­նա­թարմ ա­կորդն է­ին, որ ընդգր­կե­ցին ար­դեն 2000-ական­նե­րին ծնված ե­րի­տա­սար­դու­թյա­նը:

Ցան­ցա­յին կա­ռույց­ներ կան, դրանք կա­րո՛ղ են և պե՛տք է կի­րառ­վեն նի­կո­լիզմ կոչ­վող չա­րո­րակ ու­ռուց­քը հե­ռաց­նե­լու հա­մար:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ