Նիկոլը պատրաստվում է ստորագրել ամերիկյան մոդելի «խաղաղության պայմանագիրը»

ՍՏՈ­ՐԱԳՐ­ՄԱՆ ԵՆ ՊԱՏ­ՐԱՍ­ՏՈՒՄ Ա­ՄԵ­ՐԻ­ԿՅԱՆ ՄՈ­ԴԵ­ԼԻ «ԽԱ­ՂԱ­ՂՈՒ­ԹՅԱՆ ՊԱՅ­ՄԱ­ՆԱ­ԳԻ­ՐԸ»

«Պաշ­տո­նա­պես ար­ձա­նագ­րում եմ, որ եր­կու օ­րից Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի ԱԳ նա­խա­րար­նե­րը պաշ­տո­նա­պես կսկսեն ՀՀ-ի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի տեքս­տի քննար­կում­նե­րը»,- իր վեր­ջին հար­ցազ­րույ­ցում հայ­տա­րա­րեց Նի­կո­լը: Նույն ե­լույ­թով նա նա­եւ հայ­տա­րա­րեց, թե, ըստ ներ­կա քննար­կում­նե­րի, Ար­ցախն ու Ադր­բե­ջա­նը կսկսեն ա­ռան­ձին-առան­ձին բա­նակ­ցել Ադր­բե­ջա­նի հետ:

ՆԻ­ԿՈԼԸ ՆՈ­ՐԻՑ ՊԱՐԶ Ա­ՍԱՑ՝ ՍՏՈ­ՐԱԳ­ՐՈՒՄ Է

Թե «երկու օ­րից» ինչ քննար­կե­ցին Բայ­րա­մովը եւ Միր­զո­յա­նը, դեռ կհաս­նենք: Մինչ այդ, տես­նենք, թե ինչ կար Նի­կո­լի այդ հայ­տա­րա­րու­թյան տակ: Նախ, ե­թե ի­րոք Հա­յաս­տանն ու Ար­ցա­խը սկսեն ա­ռան­ձին բա­նակ­ցել կամ ինչ-որ գոր­ծըն­թաց տա­նել Ադր­բե­ջա­նի հետ, ա­պա դա կա­րող է հան­գեց­նել հե­տե­ւյալ պատ­կե­րին: Նի­կո­լյան բան­ակ­ցող­նե­րը պար­զա­պես կա­րող են Ադր­բե­ջա­նի հետ այդ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րում մի կողմ թող­նել Ար­ցա­խի մա­սին ա­մեն մի հի­շա­տա­կում՝ պատ­ճա­ռա­բա­նե­լով, թե դա ար­դեն մեր գոր­ծա­ռույթ­նե­րի մեջ չի մտնում, Ար­ցախն ինք­նու­րույն է խո­սում Ադր­բե­ջա­նի հետ: Եվ, չմո­ռա­նանք, որ Ադր­բե­ջա­նի հետ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի գա­գաթ­նա­կե­տը հենց «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր» կոչ­վածն է: Ար­դյուն­քում, ա­մե­նա­հա­վա­նա­կան տար­բե­րակն է, որ այս պար­զու­նակ մա­նի­պու­լյա­ցի­ա­յի հաշ­վին նա­եւ այդ փաս­տաթղ­թում Նի­կո­լը ո­րե­ւէ կերպ չի անդ­րա­դառ­նա Ար­ցա­խին՝ հի­շա­տակ­ված պար­զա­բան­մամբ: Եվ երբ Ար­ցա­խի մա­սին ա­մեն մի հի­շա­տա­կում մի կողմ թող­նե­լով, Նի­կո­լը ստո­րագ­րի նման պայ­մա­նա­գիր, ո­րով ճա­նա­չի Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյու­նը, ա­պա դա մեկ բան է են­թադ­րում՝ ճա­նա­չել Ար­ցա­խով հան­դերձ: Մնա­ցած հար­ցե­րը, թե Արդ­բե­ջանն ու Ար­ցա­խը բա­նակ­ցում են, թե՝ ոչ, ինչ են բա­նակ­ցում, ինչ ար­դյունք­նե­րով, ար­դեն հար­ցի չոր­րոր­դա­կան կողմն է:

Ու, մի­ա­ժա­մա­նակ, ե­թե Ար­ցա­խի եւ Ադր­բե­ջա­նի բա­նակ­ցել-չբա­նակ­ցե­լու թե­ման, ինչ­պես Նի­կոլն է ա­սում, դեռ ո­րո­շե­լու փու­լում է, ա­պա այս­տեղ պարզ հարց կա՝ այդ ինչ­պե՞ս են այդ կա­րե­ւո­րա­գույն խնդի­րը մի կողմ թո­ղած, «երկու օ­րից Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի ԱԳ նա­խա­րար­նե­րը պաշ­տո­նա­պես կսկսեն ՀՀ-ի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի տեքս­տի քննար­կում­նե­րը»:

Չնա­յած, կար­ծես ա­մեն բան հաս­կա­նա­լի է: Նի­կոլն այս հայ­տա­րա­րու­թյամբ պարզ ցույց տվեց, որ ի­րա­կա­նու­թյու­նը հենց ԱԺ ամ­բիո­նից հնչեց­րած այն հայ­տա­րա­րու­թյունն էր, թե՝ «ստո­րագ­րե­լու եմ», ո­րից եր­կու ժամ հե­տո հրա­ժար­վեց: Ա­վե­լի կոնկ­րետ, ստո­րագ­րե­լու է «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» ա­րեւմ­տյան տար­բե­րա­կը, ո­րով Հա­յաս­տա­նը վերջ­նա­կա­նա­պես է խաչ քա­շում Ար­ցա­խի վրա: Եվ դա այն դեպ­քում, երբ, հի­շեց­նենք, կա նա­եւ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» ռու­սա­կան տար­բե­րա­կը, ո­րով, ըստ շրջա­նառ­վող գնա­հա­տում­նե­րի, Ար­ցա­խի հետ կապ­ված կա հստակ կետ, ո­րով կար­գա­վի­ճա­կի հար­ցը թողն­վում է ա­պա­գա­յին:

Ա­մեն դեպ­քում, որ «երկու օ­րից», Ժնե­ւում նա­խօ­րե­ին կա­յա­ցած Բայ­րա­մով-Միր­զո­յան հան­դիպ­ման հիմ­քում հենց ա­րեւմ­տյան մո­դե­լի «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիրն» է, պարզ հու­շում է նա­եւ հե­տե­ւյալ փաս­տը: Մինչ Բայ­րա­մո­վի հետ բա­նակ­ցե­լը՝ Միր­զո­յա­նը հան­դի­պեց Ե­ԱՀԿ Մինս­կի խմբի ԱՄՆ հա­մա­նա­խա­գահ, Կով­կա­սյան բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի հար­ցե­րով ա­վագ խորհր­դա­կան Ֆի­լիպ Ռի­քե­րի, Ե­ԱՀԿ Մինս­կի խմբի Ֆրան­սի­ա­յի հա­մա­նա­խա­գահ Բրիս Ռոք­ֆո­յի, Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի եւ Վրաս­տա­նում ճգնա­ժա­մի հար­ցե­րով ԵՄ հա­տուկ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Տոյ­վո Կլա­ա­րի հետ: Այ­սինքն, ե­թե ըն­դու­նենք, թե Շառլ Մի­շե­լին մի կողմ են դրել, որ «ոչ մե­կը գլխի չընկ­նի», եւ նրա փո­խա­րեն ա­ռա­ջին պլան են բե­րել Մինս­կի խմբին, ա­պա ո՞ւր է Ռու­սաս­տա­նի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը: Ար­դյուն­քում, սա ար­դեն ոչ թե ՄԽ-ի, այլ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի հո­վա­նու ներ­քո գոր­ծըն­թաց է ստաց­վում, իսկ ֆրան­սի­ա­կան հա­մա­նա­խա­գա­հին էլ մեյ­դան են բե­րել ՄԽ-ի միջ­նոր­դու­թյամբ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի տպա­վո­րու­թյուն ստեղ­ծե­լու հա­մար:

Թե կոնկ­րետ ինչ են խո­սել Բայ­րա­մովն ու Միր­զո­յա­նը, ար­դեն ան­գամ ի­մաստ չու­նի փոր­ձել պաշ­տո­նա­կան խղճուկ հա­ղոր­դագ­րու­թյու­ննե­րից կռա­հել: Նի­կոլն ար­դեն ա­մեն բան ա­սել էր՝ «պաշ­տո­նա­պես կսկսեն ՀՀ-ի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի տեքս­տի քննար­կում­նե­րը»: Իսկ երբ տեքստ են քննար­կում, ա­պա, բնա­կա­նա­բար, հայտ­նի ու հա­մա­ձայ­նեց­ված են այն հիմ­նադ­րույթ­նե­րը, ո­րոնց շրջա­նակ­նե­րում էլ պետք է տեքստ պատ­րաս­տեն:

Այս հա­մա­տեքս­տում բան հաս­կա­նալ չի լի­նում նա­եւ հա­յաս­տա­նյան թիվ 1 ընդ­դի­մու­թյու­նից: Մի կող­մից, տար­բեր ընդ­դի­մա­դիր­ներ քա­նիցս նման գոր­ծար­քը հա­մա­րել են «Արցա­խի վա­ճառք»: Մյուս կող­մից, օ­րերս ընդդի­մու­թյան ա­ռաջ­նոդ Քո­չա­րյա­նի խոս­քում այն են­թա­տեքստն էր, որ ստո­րագ­րել-չստո­րագ­րելը Նի­կո­լի ո­րո­շե­լիքն է՝ հա­մա­պա­տաս­խան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյամբ հան­դերձ: Ար­դյուն­քում, այն դեպ­քում, երբ ԱԺ-ում Նի­կո­լի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, թե՝ «ստո­րագ­րե­լու եմ», հան­րա­յին բուռն ռե­ակ­ցի­ա ա­ռաջ բե­րեց, սա­կայն հի­մա, երբ բա­ցա­հայտ խոս­վում է փաս­տաթղ­թի նա­խա­պատ­րաստ­ման մա­սին, թե­րեւս ընդ­դի­մու­թյան նման պա­սի­վու­թյու­նը զրո­յաց­նում է հան­րա­յին ռե­ակ­ցի­ա­յի ա­մեն մի փորձ: Իսկ դա Նի­կո­լի հա­մար «կա­նաչ լույս» է ստո­րագ­րե­լու տար­բե­րա­կի հա­մար, բայց դեռ հարց է՝ դրա­նից նա գո՞հ է, հաշ­վի առ­նե­լով, որ ռու­սա­կան ռե­ակ­ցի­ան, ըստ ա­մե­նայ­նի, կլի­նի:

ԻՆՉ ՍՊԱ­ՍԵԼ ՄՈՍԿ­ՎԱ­ՅԻՑ

Այս­պես, ընդ­հա­նուր խա­ղը կար­ծես թե սա է: Սեպ­տեմ­բե­րի կե­սե­րին կռիվ են սար­քում՝ Հա­յաս­տա­նի բնակ­չու­թյա­նը հեր­թա­կան պա­տե­րազ­մով վա­խեց­նե­լու հա­մար, հե­տո Հա­յաս­տա­նում ՌԴ-ին եւ ՀԱՊԿ-ին վար­կա­բե­կե­լու եւ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րին գո­վեր­գե­լու է­ժա­նա­գին ար­շավ են կազ­մա­կեր­պում ու դրան հա­ջոր­դած մի քա­նի հա­մե­մա­տա­բար մանր խա­ղե­րից հե­տո վա­զում են ա­մե­րի­կյան պատ­վե­րով «խա­ղա­ղու­թյան հա­մա­ձայ­նա­գի­րը» ստո­րագ­րե­լու ուղ­ղու­թյամբ:

Նա­եւ նկա­տենք. սա ար­դեն մի­այն Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի մաս ճա­նա­չե­լու փորձ չէ, ին­չը, հի­շեց­նենք, ան­ցած ա­վե­լի քան 100 տա­րի­նե­րին չի ա­րել հա­յաս­տա­նյան եւ ոչ մի իշ­խա­նու­թյուն: Սա ար­դեն դառ­նում է հստակ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան դիր­քո­րո­շում՝ Ռու­սաս­տա­նից դե­պի ԱՄՆ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վեկ­տո­րի ուղ­ղոր­դում: Այլ հարց է՝ կստաց­վի՞, թե՝ ոչ:

Թե ինչ է Ա­լի­ե­ւը շա­հե­լու այն բա­նից, որ իր ներ­կա «լե­գի­տի­մու­թյամբ» Նի­կոլն ինչ-որ բան կստո­րագ­րի՝ ու­նե­նա­լով մի­այն այն­պի­սի ան­փա­ռու­նակ կեր­պա­րի ա­ջակցու­թյու­նը, ինչ­պի­սին է ար­դեն բա­ցա­հայտ կա­պի­տու­լյա­ն­տի վե­րած­ված ԼՏՊ-ն, դժվար է ա­սել: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ ե­թե ան­գամ Նի­կո­լը ստո­րագ­րու­թյուն դնի մի փաս­տաթղ­թի տակ, ո­րը են­թադ­րում է Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում ճա­նա­չել, դա ա­մե­նե­ւին էլ դեռ չի նշա­նա­կում, որ ար­ցա­խյան հա­կա­մար­տու­թյուն աս­վա­ծը դրա­նով վե­րա­նում է: Այս­տեղ ա­մե­նագլ­խա­վոր հան­գա­մանքն այն է, որ Ար­ցա­խի բնակ­չու­թյունն այդ­պես էլ չի ըն­դու­նում Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում գտնվե­լու եւ ո­րե­ւէ տար­բե­րակ, եւ այդ դիր­քո­րոշ­ման թի­կուն­քին կանգ­նած է ոչ թե նի­կո­լյան վար­չա­խում­բը, այլ՝ ռու­սա­կան բա­նա­կը: Իսկ ՌԴ-ի պաշ­տո­նա­կան դիր­քո­րո­շումն այն է, որ նախ՝ իր բա­նա­կը պաշտ­պա­նում է մի ամ­բողջ ժո­ղովր­դի, եւ երկ­րոր­դը, որ հա­կա­մար­տու­թյունն ա­մե­նե­ւին էլ լուծ­ված չէ:

Ընդ ո­րում, ե­թե Նի­կոլը, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, նման փաս­տա­թուղթ ստո­րագ­րի, ա­պա դա մի­այն Մոսկ­վա­յի հա­մար հա­վե­լյալ խթան կդառ­նա՝ ոչ մի դեպ­քում Ար­ցա­խից, ա­սենք նա­եւ Հա­յաս­տա­նից իր ռազ­մա­կան կոն­տին­գեն­տը չհա­նել: Ի­մա­ստը դժվար չէ հաս­կա­նալ. ե­թե խա­ղը վա­րում են ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը, ո­րոնց խնդի­րը ոչ թե Ար­ցախն է, կամ նույ­նիսկ Հա­յաս­տանն ու Ադր­բե­ջա­նը, այլ այդ տա­րածք­նե­րը վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ առ­նելն ու ՌԴ-ին այս ուղ­ղու­թյամբ Ի­րա­նից կտրե­լը, ա­պա Մոսկ­վա­յին այլ բան չի մնում, քան «ատամ­նե­րով» իր դիր­քե­րը պա­հե­լ: Ընդ ո­րում, դրա ա­նա­լո­գը ռուս­ներն ու­նեն, Մերձդ­նեստ­րը, որ­տեղ եւս բա­նա­կը գտնվե­լով անկ­լա­վա­յին վի­ճա­կում, կա­տա­րում է իր գոր­ծա­ռույ­թը: Չնա­յած, Ար­ցա­խում գտնվող ռու­սա­կան ու­ժերն ա­վե­լի բա­րեն­պաստ վի­ճա­կում են: Այ­սինքն, ե­թե հան­կարծ Մոլ­դո­վան ո­րո­շի գրո­հել Մերձդ­նեստ­րը, ռուս­նե­րը կա­րող են մի­այն հույ­սը դնել ի­րենց ուժերի օ­դա­յին օ­ժան­դա­կու­թյան վրա: Ար­ցա­խի պա­րա­գա­յում, ե­թե Ա­լի­ե­ւը ո­րո­շի գրո­հել, ա­պա մի­ան­գա­մից Ադր­բե­ջանն է դառ­նում ու­ղիղ Ռու­սաս­տա­նից հա­կա­հար­վա­ծի օ­բյեկտ:

Ա­սենք, այդ դիր­քե­րը ռու­սա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ պա­հե­լու լրջա­գույն մո­տի­վա­ցի­ա ու­նի նա­եւ Ի­րա­նը, որն ա­մե­րի­կյան նշված սցե­նա­րի աշ­խա­տե­լու դեպ­քում մի­ան­գա­մից վե­րած­վե­լու է ռազ­մա­կան թի­րա­խի, եւ դա Թեհ­րա­նում շատ լավ են գի­տակ­ցում:

Ար­դյուն­քում, թե ինչ են ակն­կա­լում ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը՝ սար­քե­լով այս խա­ղը, դժվար է ա­սել: Մի­գու­ցե ա­մեն բան այն հաշ­վար­կով է, որ կկա­րո­ղա­նան Ար­ցա­խում եւս տրա­մադ­րու­թյուն­նե՞ր փո­խել. հա­մե­նայն­դեպս, պա­տա­հա­կան չէ, որ Ար­ցա­խի ԱԳ նա­խա­րար կոչ­վող Դա­վիթ Բա­բա­յանն ա­միս­նե­րով ԱՄՆ-ում չգի­տես ին­չե­րով է զբաղ­ված: Սա­կայն խնդիրն այն է, որ Բա­բա­յա­նով կամ նույ­նիսկ Ա­րա­յիկ Հա­րու­թյու­նյա­նով չէ, որ ո­րոշ­վում է Ար­ցա­խի կողմ­նո­րոշ­ման հար­ցը: Դրսի հա­յաց­քով նրանք ըն­դա­մե­նը չճա­նաչ­ված հան­րա­պե­տու­թյան ինչ-որ ինք­նահռ­չակ պաշ­տո­նյա­ներ են, եւ ա­մե­նա­ծայ­րա­հեղ դեպ­քում ռուս­նե­րը պար­զա­պես նրանց խոս­քը կհա­մա­րեն շար­քա­յին քա­ղա­քա­ցու անձ­նա­կան կար­ծիք:

ՈՐ­ՊԵՍ ՎԵՐ­ՋԱ­ԲԱՆ

Չնա­յած՝ Ա­լի­ե­ւը մա­նեւ­րե­լու բա­վա­րար տեղ ու­նի: Նա հան­գիստ կա­րող է ստա­նալ Նի­կո­լի ստո­րագ­րու­թյու­նը եւ, ռուս­նե­րի հետ գոր­ծըն­թացն էլ չզրո­յաց­նե­լով՝ «Տես­նում եք, չեմ հար­ձակ­վում, ես ձեր կող­մից եմ» տե­սու­թյան շրջա­նակ­նե­րում: Բայց ա­հա Նի­կոլն այդ մա­նեւ­րա­կա­նու­թյու­նը չու­նի: Բանն այն է, որ ան­գամ փոր­ձա­գի­տա­կան մա­կար­դա­կով մատ­նանշ­վեց, որ Հա­յաս­տա­նի հա­մար նման ի­րա­վի­ճա­կում ան­հա­մե­մատ ա­վե­լի ձեռն­տու է ռու­սա­կան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գի­րը»՝ Ար­ցա­խի հետ կապ­ված հա­տուկ դրույ­թով հան­դերձ: Եվ ե­թե Նի­կո­լը գնա ոչ ձեռն­տու ուղ­ղու­թյամբ, ա­պա հե­տա­գա­յում, ի տար­բե­րու­թյուն Ա­լի­ե­ւի, ո­րե­ւէ ար­դա­րա­ցում չի ու­նե­նա­լու. Մոսկ­վան դա կըն­կա­լի՝ որ­պես Ա­րեւ­մուտ­քի օգ­տին հստակ քայլ: Ար­դյուն­քում, ստո­րագ­րե­լու հար­ցում ներ­հա­յաս­տա­նյան հան­րա­յին ար­գե­լա­կու­մը Նի­կո­լը կա­րող էր օգ­տա­գոր­ծել, սա­կայն դրա դեմն էլ ԼՏՊ-ն ա­ռաջ, ու հաս­կա­նա­լի է, թե ինչ հրա­հան­գով:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ