Իրանն ու Թուրքիան ընդդեմ ամերիկյան Քուրդիստանի

Նկա­տենք, որ գնա­լով տե­սա­նե­լի է դառ­նում եւս մեկ գոր­ծըն­թաց (տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=241950&l=am), որն Ա­լի­ե­ւին կա­րող է բա­վա­կա­նին վտան­գա­վոր զար­գա­ցում­նե­րի տա­նել: Խոս­քը Ի­րա­նի շուրջ ծա­վալ­վող ի­րա­վի­ճա­կի մա­սին է, ո­րին բա­վա­կա­նին ու­շագ­րավ, բայց նա­եւ սպա­սե­լի տար­բե­րա­կով ներգ­րավ­վեց նա­եւ Թուր­քի­ան:

Նախ՝ Ի­րա­նի ի­րա­վի­ճա­կի մա­սին:

Ի­րա­նում ար­դեն եր­րորդ ա­միսն է բո­ղո­քի ցույ­ցերն շա­րու­նակ­վում են: Ո­րոշ շրջան­նե­րում բա­նը հա­սել է զին­ված բա­խում­նե­րի՝ ու­ժա­յին կա­ռույց­նե­րի հետ: Ա­վե­լա­ցել է հրա­զե­նի կի­րա­ռու­մը եւ ի­րա­վա­պահ մար­մին­նե­րի աշ­խա­տա­կից­նե­րի վրա նպա­տա­կա­յին հար­ձա­կում­նե­րը:

Հիմ­նա­կան սրու­թյու­նը Ի­րա­նի հյու­սիս-արեւմ­տյան եւ ա­րեւմ­տյան շրջան­նե­րում են, որ­տեղ քուրդ եւ ադր­բե­ջան­ցի բնակ­չու­թյունն է: Օ­րի­նակ՝ նա­խօ­րե­ին, այս­պես կոչ­ված, Ա­րեւմ­տյան Ադր­բե­ջան նա­հան­գի Մա­հա­բա­դում քրդա­կան «Խադ­կա» եւ «Կո­մա­լա» խմբա­վո­րում­նե­րի ար­մա­տա­կան­նե­րը հար­ձակ­վել են մի քա­նի ան­ցա­կե­տե­րի եւ կա­ռա­վա­րա­կան շեն­քե­րի վրա: Քա­ղա­քում դա­ժան բա­խում­ներ են սկսվել անվ­տան­գու­թյան ու­ժե­րի եւ ապս­տամբ­նե­րի մի­ջեւ: Մեկ այլ դեպ­քում՝ քրդա­կան «Իշտար» պար­տի­զա­նա­կան խմբա­վո­րու­մը ստանձ­նել է ե­րեք ի­րան­ցի զին­վոր­նե­րի սպա­նու­թյան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը: Ապս­տամբ­նե­րը թա­լա­նել են բան­կեր ու տե­ղի բնա­կիչ­նե­րի տներ, եւ այս­պես շա­րու­նակ:

Ար­դյուն­քում, Մա­հա­բա­դում ներ­քա­ղա­քա­կան ճգնա­ժա­մի ըն­թաց­քում ա­ռա­ջին ան­գամ տե­ղա­կայ­վեց «Իսլա­մա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սի» մի քա­նի ստո­րա­բա­ժա­նում­ներ, ԻՀՊԿ զին­ծա­ռա­յող­նե­րը ընդ­հուպ զրա­հա­մե­քե­նա­ներ եւ ուղ­ղա­թիռ­ներ են կի­րա­ռել:

Կարճ ա­սած, ի­րա­քյան Քուր­դիս­տա­նից սնվող եւ Ա­լի­ե­ւի ա­ջակ­ցու­թյունն ու­նե­ցող քրդա-ադրբե­ջա­նա­կան կոնկ­րետ խմբա­վո­րում­ներ, ակն­հայ­տո­րեն ոչ ա­ռանց Վա­շինգ­տո­նի եւ Իս­րա­յե­լի հրա­հան­գի, գնում են ի­րա­վի­ճա­կի կտրուկ սրաց­ման ուղ­ղու­թյամբ: Մի­ա­ժա­մա­նակ, եր­կու ա­միս դե ֆակ­տո ան­գոր­ծու­թյու­նից հե­տո Ի­րա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը գի­տակ­ցե­ցին ան­ջա­տո­ղա­կան­նե­րի եւ նրանց գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի ողջ սպառ­նա­լի­քը եւ վեր­ջա­պես ու­ղար­կե­ցին ԻՀՊԿ ստո­րա­բա­ժա­նում­ներ՝ ճնշե­լու ան­կար­գու­թյուն­նե­րը:

Ար­դյուն­քում, Ի­րա­նում անվ­տան­գու­թյան ա­պա­հով­ման հա­մար բա­նա­կի եւ Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սի ներգ­րա­վու­մը պետք է սպա­սել Ի­րա­նի մյուս շրջան­նե­րում, հատ­կա­պես՝ Քրդստա­նում, Ա­րե­ւե­լյան եւ Ա­րեւմ­տյան Ադր­բե­ջա­նում:

Բայց ա­մե­նա­կար­ե­ւո­րը. ներ­քին ապս­տամբ­նե­րից զատ, Ի­րա­նը ակ­տիվ գոր­ծո­ղությ­ուն­ներ է ի­րա­կա­նաց­նում նա­եւ ի­րա­քյան Քուր­դիս­տա­նի ուղ­ղու­թյամբ: Այս օ­րե­րին, դեռ հրթի­ռահ­րե­տա­նա­յին եւ օ­դա­յին հար­ված­նե­րի տես­քով, Այդ թվում՝ մայ­րա­քա­ղաք Էր­բի­լի հատ­վա­ծում, սա­կայն տե­ղի աղ­բյուր­նե­րը կար­ծում են, որ ի­րա­քյան Քուր­դիս­տա­նի՝ Ի­րա­նին սահ­մա­նա­մերձ շրջան­նե­րում եւս ի­րա­նա­կան ու­ժե­րը կա­րող են ցա­մա­քա­յին հա­կա­ա­հա­բեկ­չա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նել:

Եվ ա­հա ա­մե­նա­հե­տաքր­քի­րը: Զու­գա­հե­ռա­բար քրդե­րի դեմ ար­շավ սկսեց նա­եւ Թուր­քի­ան: Այս օ­րե­րին թուր­քա­կան ու­ժե­րը Սի­րի­ա­յի հյու­սի­սում եւ Ի­րա­քում ոչն­չաց­րել են PKK-ի քա­րան­ձավ­ներն ու պա­հեստ­նե­րը:

Այս­պի­սով, ու­նենք այս պատ­կե­րը: ԱՄՆ-ի թշնա­մի Ի­րանն ու ԱՄՆ-ի դաշ­նա­կից Թուր­քի­ան մի­աս­նա­բար հար­վա­ծում են նույն ԱՄՆ-ի հո­վա­նա­վո­րյալ քրդե­րին: Զու­գա­հե­ռա­բար, Ի­րա­նը հա­կա­ա­հա­բեկ­չա­կան օ­պե­րա­ցի­ա է սկսել նա­եւ իր տա­րած­քի ադր­բե­ջա­նաբ­նակ հատ­վա­ծում, ո­րի բնակ­չու­թյանն Ա­լի­եւն օ­րերս ան­վա­նում էր «ազգա­կից­ներ»: Չնա­յած դրան, Ա­լի­ե­ւի «մեծ եղ­բայր» Էր­դո­ղա­նը գրե­թե չտես­նե­լու է տա­լիս Ի­րա­նի այդ քայ­լե­րը, կրկնենք, նրա հետ մի­ա­սին հար­վա­ծե­լով քրդե­րին:

Թե որն է Ան­կա­րա­յի նման դիր­քո­րոշ­ման պատ­ճա­ռը, կա­րե­լի է հաս­կա­նալ, ա­վե­լին, գրե­լու ա­ռիթ­ներ ու­նե­ցել ենք. օ­րա­կար­գում է Մեծ Քուր­դիս­տան ստեղ­ծե­լու ծրա­գի­րը, եւ դա այն­քան կա­րե­ւոր է Թեհ­րա­նի ու Ան­կա­րա­յի հա­մար, որ մնա­ցած ա­մեն բան թո­ղած, դաշ­նակ­ցում են: Ա­վե­լին, Էր­դո­ղա­նը նա­եւ հայ­տա­րա­րեց, որ կա­րող է վե­րա­նա­յել հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը Ա­սա­դի հետ. «Հու­նի­սի ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո մենք կա­րող ենք զրո­յից սկսել»: Իսկ Ա­սա­դը, չմո­ռա­նանք, հա­կաքր­դա­կան եր­րորդ եր­կիրն է: Չմո­ռա­նանք նա­եւ, որ Ա­սա­դը ռուս­նե­րի հո­վա­նա­վո­րյալն է, եւ նրա հետ «զրո­յից սկսե­լով», Էր­դո­ղա­նը նա­եւ այս մեծ խա­ղում ռուս­նե­րի օգ­տին է դիր­քա­վոր­վում:

Մի­այն թե այս ամ­բողջ գոր­ծըն­թա­ցում նա իր «փոքր եղ­բոր» հետ հայտն­վել է բա­րի­կադ­նե­րի հա­կա­դիր կող­մում: Եվ դա էլ ա­վե­լի ցցուն դար­ձավ, երբ օ­րերս Ադր­բե­ջա­նը հայ­տա­րա­րեց Իս­րա­յե­լում դես­պա­նա­տուն բա­ցե­լու մա­սին:

Կարճ ա­սած, ե­թե ԱՄՆ-ն ո­րո­շի հետ քաշ­վել, բարդ վի­ճա­կում են հայտն­վում նախ՝ քրդե­րը: Իսկ ա­հա Ա­լի­եւն այս պա­հին պետք է մտա­ծի գո­նե Մոսկ­վա­յի հետ ներ­կա հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը պա­հե­լու մա­սին, հա­կա­ռակ դեպ­քում...

Քերոբ Սարգսյան