ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ԴԱՎԱՃԱՆԻԶՄ

Կա­պի­տու­լյանտ Նի­կոլը, ան­շուշտ, սուտ էր խո­սում, երբ հայ­տա­րա­րում էր, որ ոչ մի «իզմ» չի դա­վա­նում: Լավ էլ դա­վա­նում է, զի այն տա­կան­քու­թյու­նը, որ միշտ հե­տև­ո­ղա­կա­նո­րեն ա­ռաջ է տա­րել` «Հանձ­նենք Ար­ցա­խը, որ լավ ապ­րենք», շատ կոնկ­րետ գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյուն է: Տո­տալ դա­վա­ճա­նու­թյան գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյուն: Դա­վա­ճա­նիզմ: Ե­թե հան­գու­ցյալ КПСС-ը դա­վա­նում էր մարք­սիզմ-լե­նի­նիզմ, ա­պա սրանց ՔՊ-ի դա­վա­նան­քը պան­թուր­քիզմ-դա­վա­ճա­նիզմ է:

ԱՐ­ՑԱ­ԽԸ ՀԱՆՁ­ՆԵ­ԼԸ` ԳԵՐԽՆ­ԴԻՐ

Քա­ղա­քա­ցի­նե­րը (նկա­տի ու­նենք քա­ղա­քա­ցի­նե­րին, այլ ոչ թե ստա­մոք­սա­պաշտ եր­կո­տա­նի­նե­րին) զար­մա­ցած ու զայ­րա­ցած են, թե ինչ­պես Նի­կո­լի մանկ­լա­վիկ­նե­րը փայտ­փո­րի­կի պես ծակռ­տում են թա­մա­նյա­նա­կան շեն­քե­րը, ո­րոնք Ե­րև­ա­նի դեմքն են: Սա­կայն ե­թե բնու­թյան մեջ փայտ­փո­րի­կը ծա­ռի կե­ղև­ի տա­կից հա­նում է վնա­սա­տու մի­ջատ­նե­րին, ա­պա ՔՊ-ական փայտ­փո­րիկ­նե­րը զուտ քան­դում են և օգ­տա­կար ո­չինչ չեն ա­նում: Ի դեպ, ռու­սա­կան մշա­կույ­թում փայտ­փո­րիկ ա­սում են մատ­նիչ­նե­րին, «գործ տվող­նե­րին», իսկ ՔՊ-ում դա շատ հար­գի է հենց գլխանց: Հի­շում եմ, թե ինչ­պես է­ի զար­մա­ցել 2018-ի ար­տա­հերթ ընտ­րու­թյուն­նե­րին, երբ ընտ­րա­տե­ղա­մա­սում գտնվող եր­կու ՔՊ-ական­նե­րից լսե­ցի, որ ի­րենց հանձ­նա­րար­ված է ի­րար վրա «գործ տալ»: Խոս­տո­վա­նի­ցին ա­ռանց ա­մո­թի, ա­ռանց գե­տի­նը մտնե­լու... Այ­սինքն` հա­կա­բա­րո լի­նե­լը սրանց հիմ­քե­րի հիմքն է, իսկ ինչ­պես հայտ­նի է` մատ­նիչն ու դա­վա­ճա­նը գրե­թե հո­մա­նիշ են:

Քա­ղա­քա­գետ, մի­ջազ­գայ­նա­գետ Սու­րեն Սարգ­սյա­նը դի­պուկ ար­ձա­նագ­րում է. «Հարկ է նկա­տել, որ Ար­ցա­խը հանձ­նե­լու կոմ­բի­նա­ցի­ան մեր ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մի­ակ գոր­ծըն­թացն է, որ բազ­մա­քայլ է և ման­րա­մասն մշակ­ված: Մնա­ցա­ծը մեկ քայ­լից բաղ­կա­ցած տա­պա­լում­նե­րի շարք են»: Այ­սինքն` դա դա­վա­ճա­նա­պետ Նի­կո­լի և նրա խուն­տա­յի գլխա­վոր նպա­տակն է, գերխն­դի­րը, իսկ մնա­ցյա­լը սրանց հա­մար հե­տաքր­քիր չէ: Սրանց մի­ակ գոր­ծա­ռույ­թը ազ­գին և պե­տու­թյա­նը ա­ռա­վե­լա­գույն հնա­րա­վոր վնաս հասց­նելն էր: Հենց այդ պատ­ճա­ռով է, որ Ադր­բե­ջա­նը պատ­րաստ­վում է պա­տե­րազ­մի, իսկ սրանք` Նոր տա­րին ճոխ նշե­լուն, և հա­նուն ճոխ զար­դա­րան­քի, ծակռ­տում, փչաց­նում են այն շեն­քե­րը, ո­րոնց վրա դո­ղում է­ին Հա­յաս­տա­նի բո­լոր վար­չա­պետ­նե­րը, նա­խա­գահ­նե­րը, ա­ռա­ջին քար­տու­ղար­նե­րը: Ա­ռա­վե­լա­գույն վնաս հասց­նել` ա­հա՛ սրանց գե­րա­գույն սկզբուն­քը: Եվ սրանց հետ «կա­ռու­ցո­ղա­կան երկ­խո­սե­լը» մի­ամ­տու­թյուն է, ե­թե ոչ ծպտյալ նի­կո­լա­կա­նու­թյուն:

Սա­կայն վե­րա­դառ­նանք Սու­րեն Սարգ­սյա­նի դի­տար­կում­նե­րին. «Ակնհայտ է, որ Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թյան թիվ մեկ նպա­տա­կը ա­մեն գնով իշ­խա­նու­թյուն պա­հելն է: Սա նոր­մալ է ցան­կա­ցած իշ­խա­նու­թյան հա­մար, ո­րը հա­րյու­րա­վոր կար­միր գծեր է հա­տել: Ար­ցա­խի հար­ցում Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թյան դիր­քո­րո­շու­մը հե­տև­յալն է. «Մոսկ­վա ջան, ինձ Ար­ցա­խը պետք չէ, ե­թե քեզ պետք է, դու պա­հիր» (դրա հա­մար է խոս­վում Ար­ցա­խի հա­մար Ադր­բե­ջա­նի կազ­մից դուրս այլ կար­գա­վի­ճա­կի անհ­նա­րի­նու­թյան մա­սին)»: Քա­ղա­քա­գե­տը նա­և նշում է կա­պի­տու­լյանտ­նե­րի հա­մար կա­րև­ո­րա­գույն նրբու­թյուն` սրանց անհ­րա­ժեշտ է, որ ար­ցախ­ցի­նե­րը մնան Ար­ցա­խում, ինչն ա­պա­հո­վում է հե­տև­յալ խնդիր­նե­րի լու­ծու­մը.

1. Հիմ­քեր է տա­լիս Մոսկ­վա­յին Ար­ցա­խում խա­ղա­ղա­պահ պա­հե­լու հա­մար,

2. Չի վերց­նում իր վրա սո­ցի­ա­լա­կան լրա­ցու­ցիչ պար­տա­վո­րու­թյուն՝ 100.000 ար­ցախ­ցու Հա­յաս­տա­նում «տե­ղա­վո­րե­լու» տե­սան­կյու­նից:

3. Լրա­ցու­ցիչ 100.000-անոց ռիսկ չի ստեղ­ծում իր իշ­խա­նու­թյան անվ­տան­գու­թյան հա­մար:

Եր­րորդ կե­տը սրանց հա­մար շատ մեծ ռիսկ է` թե­և հա­յու­թյան հետ սրանց օր­գա­նա­կան կա­պը բա­ցա­կա­յում է, սա­կայն թե­րևս հի­շում են ոչ վաղ ան­ցյա­լի այն ի­րո­ղու­թյու­նը, թե ինչ­պես է­ին պատ­վախն­դիր ար­ցախ­ցի­նե­րը «նե­մե­զի­սի» են­թար­կել «Коль­цо» օ­պե­րա­ցի­ա­յի պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րից շա­տե­րին:

Իսկ սրանց բնա­կան հե­նա­րա­նը պո­պու­լիզ­մի կտե­րը հրճվան­քով ու­տող ժե­խա­զանգ­վածն է, կամ Վահ­րամ Սա­հա­կյա­նի ա­սած` չան­դա­լա­նե­րը: «Պա­տիվ ու­նեմ» խմբակ­ցու­թյան ղե­կա­վար Հայկ Մա­մի­ջա­նյանն ար­ձա­նագ­րել է, թե սրանց զզվե­լի խրախ­ճանքն ինչ­քան է վի­րա­վո­րում նոր­մալ մար­դու ին­տե­լեկ­տը. «Շատ բարդ է ԵԺԿ առ­ցանց քա­ղա­քա­կան ա­սամբ­լե­ա­յին մաս­նակ­ցող մեր գոր­ծըն­կեր­նե­րին հասց­նել Հա­յաս­տա­նի և Ար­ցա­խի շուրջ օր­հա­սա­կան անվ­տան­գա­յին խնդիր­նե­րը, Լա­չի­նի մի­ջանց­քի հնա­րա­վոր փա­կու­մը, գե­րի­նե­րի ող­բեր­գու­թյու­նը, ո­րով­հե­տև առ­ցանց հան­դիպ­մա­նը մի­ա­ցել եմ Մե­լիք Ա­դա­մյան փո­ղո­ցի ՀՀԿ գրա­սե­նյա­կի աշ­խա­տա­սե­նյա­կիցս, ու իմ ե­լույ­թից ա­ռաջ պարզ լսվում են հրա­վա­ռու­թյան ձայ­նե­րը»:

Ե՞ՐԲ ՔԱՆ­ԴԵ­ԼՈՒՑ ՀԵ­ՏՈ ՆՈ­ՐԵՆ ԿՊԱ­ՀԱՆՋ­ՎԵՆ ՇԻ­ՆԱ­ՐԱՐ­ՆԵ­ՐԸ

Ի­զուր տե­ղը չէ, որ ՔՊ հայ­րե­նա­պիղծ և ար­ցա­խա­տու ու­ղեգ­ծի հա­կա­թե­զը, ո­րը դա­վա­նում են բո­լոր հայ­րե­նա­սի­րա­կան ու­ժե­րը, բո­լոր պա­տեհ ա­ռիթ­նե­րով Սերժ Սարգ­սյա­նի կող­մից հնչեց­վող բա­նա­ձևն է` «Արցա­խը եր­բեք չի լի­նե­լու Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում»: Ու դա թե­րևս նա­և այն ջրբա­ժանն է, ո­րը թույլ է տա­լիս ի­րա­կան ազ­գա­յին ու­ժե­րին` ի­րենց բո­լոր թե­րու­թյուն­նե­րով հան­դերձ, զա­տել կեղծ հա­կա­նի­կո­լա­կան­նե­րից, տա­րա­տե­սակ ա­գեն­տու­րա­յից: Օ­րի­նակ, ԱԺԲ-ն աք­լո­րա­նում էր, խո­սում վար­չախմ­բին չհնա­զանդ­վե­լու ակ­ցի­ա­նե­րի, փո­ղոց­ներ փա­կե­լու մա­սին, բայց փո­ղո­ցա­յին պայ­քա­րի կադ­րե­րի փո­խա­րեն նրանց հար­թակ­նե­րը մա­տու­ցե­ցին սո­րո­սա­կան Գա­րե­գին Չու­գաս­զյա­նի կող­մից «2022-ի ամ­փո­փու­մը», մեկ էլ Ժի­րայր Սէ­ֆի­լյա­նի ան­համ ճա­մար­տա­կու­թյուն­նե­րը «Կրեմ­լի ստրուկ­նե­րի» դեմ պայ­քա­րե­լու մա­սին: Ե­րև­ի թե, ԱԺԲ-ական­նե­րը ան­սա­ցին խուն­տա­յի հոր­դոր­նե­րին` չհա­րա­մե­լու եվ­րա­տե­սի­լյան տո­նախմ­բու­թյուն­նե­րը: Ուս­տի` հենց ծռա­շեղ­ված­նե­րին տե­ղին է հղել ի­րենց կող­մից հա­ճախ շա­հարկ­վող պուշ­կի­նյան տո­ղե­րը` «Ты трус, ты раб, ты ар­мя­нин»:

Քա­ղա­քա­գետ, «Հա­յաս­տան» խմբակ­ցու­թյան պատ­գա­մա­վոր Անդ­րա­նիկ Թև­ա­նյանն էլ ներ­կա­յաց­նում է ՔՊ-ական «աշխար­հա­քա­ղա­քա­կա­նու­թյան» ողջ ան­բա­րո պրի­մի­տի­վիզ­մը. «Փա­շի­նյա­նը Պրա­հա­յում պաշ­տո­նա­պես հանձ­նել է Ղա­րա­բաղն Ադր­բե­ջա­նին և մտել հա­կա­ռու­սա­կան կո­ա­լի­ցի­ա­յի մեջ, բայց զու­գա­հե­ռա­բար Մոսկ­վա­յին էլ է «այո» ա­սում: Պարզ չէ՞, որ Ա­լի­և­ը չի հա­մա­ձայ­նե­լու Ղա­րա­բա­ղի հար­ցը հե­տո­յին թող­նե­լու մոս­կո­վյան ա­ռա­ջար­կին, քան­զի Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նից «նաղդ» ստա­ցել է Ղա­րա­բա­ղը: Հենց այդ «նաղդ» ստա­նալն է պատ­ճա­ռը, որ ադր­բե­ջան­ցի «բնա­պահ­պան­նե­րը» փա­կում են Ար­ցա­խից Հա­յաս­տան ե­կող մի­ակ ճա­նա­պար­հը, խոս­վում է ինչ-որ մաք­սա­կետ տե­ղադ­րե­լու մա­սին, պա­հան­ջում են այ­լևս հայ­կա­կան տե­ղա­նուն­ներ չօգ­տա­գոր­ծել: 1988-ի Ղա­րա­բա­ղյան շար­ժու­մը, շարժ­ման ձեռք­բե­րում­նե­րը Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նը զրո­յաց­նում է»: Քա­ղա­քա­գե­տը նա­և հի­շեց­նում է դա­վա­ճա­նիզ­մի ծա­գում­նա­բա­նու­թյու­նը. «Ղա­րա­բաղն ու Հա­յաս­տա­նը դառ­նում են ան­բա­րո­յա­կա­նու­թյան ու անգ­րա­գի­տու­թյան զո­հեր: ՀՀ օր­վա իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը այդ ան­բա­րո­յա­կան ու անգ­րա­գետ մի­ջա­վայ­րի ծնունդ են՝ ՀՀՇ-ի թեր­մաց­քը: Նրան­ցից այլ բան չէր էլ սպաս­վում»:

Քա­ղա­քա­գե­տը մատ­նան­շում է նա­և ել­քը. «Չա­րի­քի հաղ­թար­շա­վը կա­սեց­նե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ է, որ գի­տակ­ցու­թյուն ու­նե­ցող­նե­րը մեկ­տե­ղեն ի­րենց ջան­քե­րը. հեշտ ու մի­և­նույն ժա­մա­նակ դժվար խնդիր»: ՀՀԿ խոս­նակ Է­դո­ւարդ Շար­մա­զա­նովն էլ հի­շա­տա­կում է «ընդդի­մու­թյան ընդ­դի­մու­թյան» խե­լոք բազ­մո­ցա­յին փի­լո­յա­բա­նու­թյուն­նե­րի դեստ­րուկ­տիվ դե­րը. «Հե­րիք է խորհր­դա­րա­նա­կան ընդ­դի­մու­թյան վրա «բոչ­կա գլո­րեք», սկսեք Նի­կո­լին հե­ռաց­նե­լու գոր­ծըն­թա­ցը: Բայց ե­թե կար­ծում եք, որ ընդ­դի­մու­թյուն լի­նե­լը հերթ զի­ջե­լով է՝ սխալ­վում եք: Քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մեջ յու­րա­քան­չյուրս մեր տե­ղը նվա­ճում ենք պայ­քա­րով ու տա­րի­նե­րի աշ­խա­տան­քով, այլ ոչ թե ո­րե­ւէ մե­կի նշա­նա­կու­մով ու քմա­հա­ճույ­քով: Հե­ռաց­նել նի­կո­լիզ­մը, սա է մեր քա­ղա­քա­կան դաշ­տի ա­ռաջ­նա­յին խնդիր­նե­րից մե­կը»:

Շատ թա­փան­ցիկ ակ­նարկ էր «նշա­նա­կո­վի» կեղծ ընդ­դի­մա­դիր­նե­րի հաս­ցե­ին, ում դի­մակ­նե­րը հեր­թով պատռ­վում են:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ