ԱՐՑԱԽԱՍՊԱՆ ՀԱԿԱՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՋՂԱԿԾԿՈՒՄՆԵՐԸ

Ձմեռ պա­պը խա­նու­թի դա­տարկ դա­րակ­նե­րի ֆո­նին` հուն­վա­րի 6-ին այդ­պի­սի խորհր­դան­շա­կան նկա­րով է լույս տե­սել բրի­տա­նա­կան Byline Times ա­ռաջ­նոր­դո­ղը, ո­րը նվիր­ված է շրջա­փակ­ված Ար­ցա­խի սուրբծնն­դյան տո­նե­րին: Ներ­կա­յաց­ված է ինչ­պես ար­ցախ­ցի­նե­րի կյանքն ու կեն­ցա­ղը, այդ­պես էլ պա­շար­ման կեղ­տոտ խո­հա­նո­ցը... Եվ ցան­կա­ցած ող­ջա­միտ հայ, դի­տե­լով այդ խորհր­դան­շա­կան նկա­րը, դրա­նից հե­տո ա­ղավ­նի խեղ­դող «էկո­լոգ­լար»-նե­րի շար­քե­րում հա­յաց­քով փնտրում է Նի­կո­լին: Ա­յո՛, գլխա­վոր գե­րա­գույն կա­պի­տու­լյանտն այդ ոճ­րից, մեղմ ա­սած, ան­մասն չէ: Նոր տար­վա ու­ղեր­ձում էլ ևս մեկ ան­գամ ու­րա­ցավ Ար­ցա­խը, հա­տուկ շեշ­տե­լով 29,8 հա­զար քա­ռա­կու­սի կի­լո­մետ­րը:

ԽՈՒՆ­ՏԱ­ՅԻ ՎԱ­ԽԵ­ՐԻ Ա­ՆՈՒՆ­ՆԵ­ՐԸ` ՆԵ­ՄԵ­ՍԻՍ ԵՎ ԱՐ­ՏԱ­ՔԻՆ ՄԻ­ՋԱՄ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒՆ

Մեծն Լեռ Կամ­սա­րի մերձ ի մա­հու վեր­ջին խոս­քերն է­ին. «Ես խնդրում եմ ձեզ, ինձ թա­ղե­լիս բե­րանք­սի­վայր դնել հո­ղը... որ այս կա­ռա­վա­րու­թյան ե­րե­սը չտես­նեմ: Մի՛ երկմ­տեք, եր­բև­է ռե­ժի­մը փոխ­վե­լիս, ան­գամ ե­թե ամ­բող­ջո­վին փտած էլ լի­նեմ, դար­ձյալ շուռ պի­տի գամ մեջ­քիս վրա…»: Հա­կա­Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րիչ­նե­րի, ու հատ­կա­պես Նի­կո­լի ե­րե­սը չտես­նե­լու ու նրա նող­կա­լի ձայ­նը չլսե­լու հա­մար ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը Նոր տար­վա գի­շե­րը հե­ռուս­տա­ցույ­ցի պուլ­տը կա­զմու­պատ­րաստ է­ին պա­հում, և նրանց փոք­րիկ ու­րա­խու­թյուն­նե­րից մե­կը ե­ղավ այն, որ չորս հե­ռուս­տա­ըն­կե­րու­թյուն­ներ` Եր­կիր մե­դի­ան, 5-րդ ա­լի­քը, հ2-ը և Ար­ցա­խի հե­ռուս­տա­տե­սու­թյու­նը, հե­ռուս­տա­դի­տո­ղին զերծ պա­հե­ցին կա­պի­տու­լյան­տի «ուղեր­ձը» տես­նե­լու և լսե­լու տհա­ճու­թյու­նից:

Իսկ պաշ­տո­նա­թող նա­խա­գահ­նե­րի ու­ղերձ­նե­րը շատ կարճ է­ին: Ռո­բերտ Քո­չա­րյա­նը զգու­շաց­րեց, որ 2023-ը լի­նե­լու է ա­վե­լի ծանր ու դժվա­րին, իսկ Սերժ Սարգ­սյա­նի ու­ղեր­ձը փաս­տա­ցի մար­տա­կոչ էր. «Նոր տա­րում և հա­ջորդ տա­րի­նե­րին ևս մի­ակ մաղ­թանքս ու հոր­դորս մեր ժո­ղովր­դին ՊԱՅ­ՔԱՐՆ է, քա­նի դեռ մեր պե­տա­կա­նու­թյան խարխլ­ված հիմ­քե­րը կրկին չեն ամ­րա­ցել, մեր սահ­ման­նե­րը ա­նա­ռիկ չեն դար­ձել, քա­նի դեռ թշնա­մու ա­ռաջ ներ­սից մեր դար­պաս­նե­րը բա­ցող­նե­րը խստա­գույն պատ­ժի չեն ար­ժա­նա­ցել, և խա­ղա­ղու­թյուն մու­րա­լը չի դար­ձել խա­ղա­ղու­թյուն պար­տադ­րել: Սուրբ Ծննդյան հու­սա­բեր խոր­հուր­դը այս դժվա­րին ժա­մա­նակ­նե­րում թող նոր վճռա­կա­նու­թյուն, կամք ու կո­րով հա­ղոր­դի Հայ­րե­նի­քի բո­լոր նվի­րյալ­նե­րին՝ Ար­ցա­խում, մայր Հա­յաս­տա­նում և սփյուռ­քում՝ ՀՈՒՅ­ՍՈՎ, ՀԱ­ՎԱ­ՏՈՎ ու ՍԻ­ՐՈՎ տա­նե­լու ՊԱՅ­ՔԱ­ՐԻ ջա­հը մին­չև հաղ­թա­կան հանգր­վան»:

Սա­կայն 2022-ի վեր­ջին օ­րե­րին խուն­տան կա­մա թե ա­կա­մա բա­ցա­հայ­տեց սե­փա­կան վա­խե­րը: Ա­ռա­ջի­նը տխրահռ­չակ Ան­դոն Քո­չա­րյա­նը Հ1-ի ե­թե­րում կոչ ա­րեց պաշ­տո­նա­պես քննել Նե­մե­սի­սը` ի­րա­վա­կան և բա­րո­յա­կան տե­սա­կե­տից: Այն, ինչ ոչ մի հայ մար­դու մտքով չի անց­նի, սա մի­այն հա­կա­հա­յե­րի մտահ­ղա­ցու­մը կա­րող է լի­նել: Եվ այն­պի­սի հա­կա­հա­յե­րի, ով­քեր ի­րենք ի­րենց նույ­նա­կա­նաց­նում են ե­րիտ­թուրք ցե­ղաս­պան­նե­րի հետ: Այ­սինքն` սրանք նույնն են, ինչ թուրք ցե­ղաս­պան­նե­րը, և սրանց վա­խի ա­նու­նը Նե­մե­սիս է:

Երկ­րորդ ի­րա­դար­ձու­թյու­նը Նոր տար­վա շե­մին, կա­ռա­վա­րու­թյան վեր­ջին նիս­տին ինք­նիշ­խա­նու­թյան դեմ քա­րոզ­չու­թյան և գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի քրե­ա­կա­նաց­ման նա­խագ­ծին հա­վա­նու­թյուն տալն էր: Սրանք եր­բեք էլ «հին­գե­րորդ շա­րա­սյու­նե­րի», օ­տա­րերկ­րյա գոր­ծա­կալ­նե­րի, շպի­ո­նօ­նիկ­նե­րի դեմ պայ­քա­րե­լու ռահ­վի­րա չեն ե­ղել, ա­վե­լին, ա­մե­նա­մեծ և ա­մե­նավ­տան­գա­վոր օ­տա­րերկ­րյա գոր­ծա­կալ­նե­րը հենց ի­րենք են` ի­րենց թի­մով հան­դերձ... Ու­րեմն ո՞վ հան­կարծ սրանց «հին­գե­րորդ կե­տը» ա­ծուխ մտցրեց, որ տե­ղից վեր թռան: Պարզ է, որ հա­կա­Հա­յաս­տա­նը շտա­պում է գոր­ծել, երբ վտանգ և վախ է զգում: Իսկ սրանց պա­րագ­լուխ Նի­կո­լը գեր­տե­րու­թյուն­նե­րին այն­քան ի­րար տրա­մագ­ծո­րեն հա­կա­սող խոս­տում­ներ է տվել, որ ան­խու­սա­փե­լի­ո­րեն դրան­ցից առն­վազն մե­կին պետք է «քցի»: Ե­րև­ում է, «քցե­լու» ժա­մը շատ մոտ է, և սրանք վա­խե­նում են ար­տա­քին մի­ջամ­տու­թյամբ իշ­խա­նազրկ­վե­լուց: Մա­հու չափ վա­խե­նում են: Զի շատ լավ հաս­կա­նում են, որ ի­րենց դեմ պայ­քա­րող­ներն այդ ար­տա­քին մի­ջամ­տու­թյան դեպ­քում կստա­նան բազ­մա­պատկ­ված ռե­սուրս, և կա­րող են այդ­պի­սի ռե­սուր­սով օժտ­վել նա­և լրիվ նոր, ի­րենց գրե­թե ան­ծա­նոթ կամ ա­ռայժմ բա­վա­կա­նին թույլ խմբա­վո­րում­ներն ու գոր­ծիչ­նե­րը:

Նի­կոլն այդ ա­մե­նը սե­փա­կան փոր­ձով շատ լավ գի­տի: Ինչ­պես նշում է քաղ­տեխ­նո­լոգ Վա­հագն Մի­նա­սյա­նը. «2018-ին Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կա­նու­թյան դեմ կազ­մա­կերպ­ված դա­վադ­րու­թյան մեջ և՛ ար­տա­քին, և՛ ներ­քին խա­ղա­ցող­նե­րը շատ է­ին: Ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, Նի­կոլն այդ խա­ղում ի սկզբա­նե սու­բյեկտ չէր, և մյուս խա­ղա­ցող­նե­րը նրան որ­պես հար­մար գոր­ծիք է­ին ըն­կա­լում, բայց նա «դա­տարկ տե­ղում» կա­րո­ղա­ցավ հաշ­ված օ­րե­րում մյուս խա­ղա­ցող­նե­րին հա­վա­սար սու­բյեկ­տայ­նու­թյուն ձեռք բե­րել ու հաղ­թել նրանց՝ ի­րենց իսկ նա­խա­ձեռ­նած խա­ղում: Թե­պետ 2018-ին 60-հա­զա­րա­նոց հրա­պա­րա­կը լցնող­նե­րը տար­բեր (նա­և ի­րար հա­կա­սող) շա­հեր ու­նե­ին, Նի­կո­լը կա­րո­ղա­ցավ սան­ձել այդ հրա­պա­րա­կը և վե­րա­ձև­ել այն որ­պես իր սե­փա­կան ու­ժի աղ­բյուր. դրա­նով դար­ձավ սու­բյեկտ, ո­րի հետ ար­դեն ստիպ­ված ե­ղան հաշ­վի նստել ու հա­րա­բեր­վել հրա­պա­րա­կը լցրած բո­լոր այլ stake­hol­der-նե­րը»:

ԽՈ­ՇՈՐ ԽԱ­ՂԻ ՈՒ­ՇԱԳ­ՐԱՎ ԴԵ­ՏԱԼ­ՆԵ­ՐԸ

Նոր տար­վա շնոր­հա­վո­րանք­նե­րը նույն­պես գեր­տե­րու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րի` ո­րո­շա­կի ու­ղերձ­ներ տեղ հասց­նե­լու գոր­ծիք են: Այս­պես, Վլա­դի­միր Պու­տի­նը նախ­կին ղե­կա­վար­նե­րից շնոր­հա­վո­րեց Բեր­լուս­կո­նի­ին, Շրյո­դե­րին, Նա­զար­բա­և­ին, Ռո­բերտ Քո­չա­րյա­նին և Սերժ Սարգ­սյա­նին: Փոք­րիկ Հա­յաս­տա­նի եր­կու պաշ­տո­նա­թող ղե­կա­վար­նե­րի շնոր­հա­վո­րե­լը շատ լուրջ ու­ղերձ է: Ընդ ո­րում, հատ­կա­պես այն ղե­կա­վար­նե­րին, ում նվա­ճում­նե­րը, վե­րը հի­շա­տակ­ված փոր­ձա­գետ Վա­հագն Մի­նա­սյա­նի խոս­քով, այս­պի­սին են. «Ավագ սե­րունդն իր ե­րի­տա­սարդ տա­րի­նե­րին կա­րո­ղա­ցել է ի­րոք որ ան­հա­վա­տա­լի ար­դյունք­նե­րի հաս­նել: Բո­լոր հայտ­նի ու ան­հայտ, մեծ ու փոքր ձա­խո­ղում­նե­րով հան­դերձ, 2018 թվա­կա­նին կրած պար­տու­թյամբ հան­դերձ, մի­և­նույնն է՝ փաստ է, որ ա­վագ սե­րուն­դը կա­րո­ղա­ցել է շրջել «ութը դա­րու սուգ ու թա­խի­ծի» է­ջը և Ա­շոց­քից Հո­րա­դիզ ձգվող հաղ­թա­նա­կած և իր քա­շա­յին կար­գում գեր­սու­վե­րեն եր­կիր կա­ռու­ցել, ո­րը կան­գուն է մնա­ցել շուրջ քա­ռորդ դար, ու ո­րի Ան­կա­խու­թյան ռազ­մա­կան շքեր­թի ժա­մա­նակ ի­րար հե­տև­ից քայ­լում է­ին և՛ Ռու­սաս­տա­նի, և՛ ԱՄՆ-ի ռազ­մա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ները՝ ի­րենց դրոշ­նե­րով (այդպի­սի դեպ­քեր աշ­խար­հի մասշ­տա­բով հա­տու­կենտ են ե­ղել…): Վա­ղուց ժա­մա­նակն է, որ ներ­կա­յիս ե­րի­տա­սարդ սե­րուն­դը դա­դա­րի կախ­վել ա­վագ­նե­րի փե­շե­րից, ստանձ­նի ի­րեն բա­ժին հա­սած ժա­ռան­գու­թյու­նը և կրի այն պատ­վով»:

Ինչ վե­րա­բե­րում է ե­րի­տա­սարդ սերն­դի ակ­տի­վաց­մա­նը, ա­պա նոր սե­րունդ պատ­րաս­տե­լով վա­ղուց է զբաղ­ված ՀՀԿ-ն, և հատ­կա­պես Դի­մադ­րու­թյան շարժ­ման օ­րե­րին այդ գոր­ծըն­թացն ա­րա­գա­ցավ, և մեր աչ­քի ա­ռաջ ակ­տի­վիստ­ներն ա­ճում է­ին մին­չև քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ: Սա­կայն վե­րա­դառ­նանք Վլա­դի­միր Պու­տի­նի` ՀՀ երկ­րորդ և եր­րորդ նա­խա­գահ­նե­րին հղած մե­սի­ջին: Այդ ինչ­պե՞ս ե­ղավ, որ 2018-ին աշ­խար­հի հիմ­նա­կան ու­ժե­րի կոն­սեն­սու­սով պե­տա­կա­նա­քանդ նի­կո­լիզ­մի իշ­խա­նու­թյան հաս­տա­տու­մից գրե­թե 5 տա­րի անց Մոսկ­վան հան­կարծ ժեստ ա­րեց ՀՀ ա­մե­նա­պե­տա­կա­նա­կերտ նա­խա­գահ­նե­րի ուղ­ղու­թյամբ, ով­քեր թե­լադ­րան­քի են­թարկ­վե­լուն քիչ պի­տա­նի են: Նման է, որ «հար­մա­րա­վետ չուլ» Նի­կո­լը սկսել է շատ հե­ռուն գնալ ռուս­նե­րին «քցե­լու» ուղ­ղու­թյամբ: Զո­րօ­րի­նակ, քաղ­գոր­ծիչ­նե­րից շա­տե­րը ԱԺԲ-ի «շա­բա­շը» ՌԴ 102-րդ ռազ­մա­բա­զա­յի դեմ հա­մա­րում են Նի­կո­լի «պա­սե­րով խաղ» և պրոք­սի գոր­ծո­ղու­թյուն: Վեր­ջին շա­բաթ­նե­րին նա նա­և չա­փա­զանց հա­ճախ է ա­մեն ին­չի մե­ղա­վոր ան­վա­նում ռուս­նե­րին... Մինչ­դեռ Բեր­ձո­րի շրջա­փա­կու­մից հե­տո նույ­նիսկ չի բա­րե­հա­ճել փա­կել օ­դա­յին մի­ջանց­քը Նա­խի­ջև­ա­նից Ադր­բե­ջան գնա­ցող օ­դա­նա­վե­րի հա­մար: Եվ այդ­պի­սի «ման­րուք­նե­րը» շատ են և կաս­կա­ծե­լի:

Այ­սօր նա իր չա­սու­լի­սին բա­զում ստեր ու սադ­րիչ և խառ­նա­կիչ բա­ներ կա­սի: Եվ հան­րու­թյունն ու քա­ղա­քա­կան դաշ­տը մի ա­միս զբաղ­վե­լու են դրա հեր­քու­մով: Այ­սինքն` Նի­կո­լը փոր­ձե­լու է է­լի օ­րա­կարգ թե­լադ­րող լի­նել: Ռազ­մա­կան փոր­ձա­գետ Կա­րեն Վրթա­նե­սյա­նը սոց­ցան­ցա­յին նոր ի­րա­կա­նու­թյունն ար­դյու­նա­վետ շա­հա­գոր­ծող նոր տի­պի պո­պու­լիստ բռնա­պե­տե­րի մա­սին մի գրքից մեջ­բե­րում է. «Երբ ա­վան­դա­կան քա­ղա­քա­կան գոր­ծի­չը ո­րև­է կա­րև­որ նորմ է խախ­տում, նրա կողմ­նա­կից­նե­րը շրջվում են իր դեմ, և նրա քա­ղա­քա­կան հե­ղի­նա­կու­թյու­նը տու­ժում է: Բայց երբ «աստղա­յին» ա­ռաջ­նորդն (ce­leb­ri­ty le­a­der) է կա­րև­որ նոր­մե­րը խախ­տում, նրա երկր­պա­գու­նե­րը շրջվում են ոչ թե ա­ռաջ­նոր­դի, այլ նոր­մե­րի դեմ: Ա­վե­լին, նրանք ա­վե­լի են հա­մախմբ­վում ա­ռաջ­նոր­դի շուրջ, և նրա դիր­քը հա­ճախ բա­րե­լավ­վում է, առն­վազն երկր­պա­գու­նե­րի աչ­քում»:

Երբ Նի­կո­լի հա­ջորդ «անա­մո­թու­թյու­նից», «ապու­շու­թյու­նից», «անե­րև­ա­կա­յե­լի լկտի­ու­թյու­նից» հեր­թա­կան ան­գամ ապ­շեք, հի­շեք այս տո­ղե­րը: Այդ հա­ջորդ­նե­րի շա­րանն այ­սօր է:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ