ՉՃՇՏՎԱԾ ՍԵՌԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ա­պա­գա կա՛, կա՛ ա­պա­գա... Հա­մա­ցանց ար­տա­հո­սել է ման­կա­կան բժշկա­կան ան­կե­տա­յի հնա­րա­վոր նոր նմուշ, ըստ ո­րի` ե­րե­խա­յի սե­ռը կա­րող է լի­նել ի­գա­կան, ա­րա­կան կամ չճշտված (մինչ գե­նե­տիկ քննու­թյամբ սե­ռի ո­րո­շու­մը): Այ­սինքն` ՔՊ-ական չնա­խա­րար Ա­նա­հիտ Ա­վա­նե­սյա­նի գե­րա­տես­չու­թյու­նում, ըստ ա­մե­նայ­նի, սպա­սում են Ստամ­բու­լյան կոն­ֆեն­ցի­ա­յի վա­վե­րաց­մա­նը, թե­և ին­քը` Ստամ­բուլն ար­դեն հրա­ժար­վել է իր ա­նու­նը կրող կոն­վեն­ցի­ա­յից: Ի՞նչ Ար­ցախ, ի՞նչ անվ­տան­գու­թյուն, կա­րև­ո­րը տա­րա­տե­սակ գեն­դեր­ներն են:

ԼՐԻՎ ԼԳԲՏ ՎԻ­ՃԱԿ­ՆԵՐ

«Իշխա­նու­թյուն 2» ֆիլ­մում կա հե­րո­սու­հի Ա­լի­սա Դա­յա­նի ու­շագ­րավ խոս­քը. «Քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը պոռն­կու­թյուն է, երբ դրա­նով զբաղ­վում են պոռ­նիկ­նե­րը»: Սա­կայն ՔՊ-ական­նե­րի հա­մե­մա­տու­թյամբ պոռ­նիկ­նե­րը կթվան ամ­պոտ ոտ­քե­րով հրեշ­տակ­ներ, կա­պի­տու­լյանտ­նե­րի թի­մը գե­րա­զան­ցել է քա­ղա­քա­կան ան­բա­րո­յա­կա­նու­թյան բո­լոր ռե­կորդ­նե­րը, և նրանց ա­րա­ծը ա­վե­լի ճիշտ կլի­ներ բնու­թագ­րել քա­ղա­քա­կան պե­դե­րաս­տի­ա:

Ըն­թեր­ցո­ղը հա­վա­նա­բար կհի­շի, որ ժա­մա­նա­կին Վի­գեն Սարգ­սյա­նը, ով այդ ժա­մա­նակ ՀՀ նա­խա­գա­հի աշ­խա­տա­կազ­մի ղե­կա­վար էր, կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տին հանձ­նա­րա­րեց բո­լոր գե­րա­տես­չա­կան փաս­տաթղ­թե­րից դեն նե­տել «գեն­դեր» այ­լան­դակ բա­ռը, քան­զի դա հա­րու­ցում էր հայ մար­դու նող­կան­քը և ար­դեն հասց­րել էր դառ­նալ նոր հայ­հո­յանք­ներ գե­նե­րաց­նող բա­ռար­մատ: Իսկ հի­մա ու­նենք չճշտված սե­ռի քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն, ո­րը գե­նե­տիկ քննու­թյան կա­րիք էլ չու­նի թուր­քա­կան գե­նե­տի­կա հայտ­նա­բե­րե­լու հա­մար: Ի դեպ, Ստամ­բու­լյան կոն­վեն­ցի­ա­յին կար­ծես հա­մա­հունչ նա­խա­ձեռ­նու­թյուն­ներ են հայտն­վում նա­և ՔՊ-ական ման­դա­տա­վոր­նե­րի կող­մից, օ­րի­նակ տխրահռ­չակ Հո­վիկ Ա­ղա­զա­րյա­նը ա­ռա­ջար­կում է փո­փո­խել Ընտ­րա­կան օ­րենս­գիր­քը, շուռ տալ քվե­ախ­ցիկ­նե­րը, որ­պես­զի ընտ­րող­նե­րը քվե­ար­կե­լիս դե­պի հանձ­նա­ժո­ղով հե­տույ­քով շրջված լի­նեն: Դե, ե­րև­ի ի­րենց ընտ­րա­ժե­խին լավ է ճա­նա­չում:

«Հիմ­նա­վո­րե­լու» հա­մար իր այն տե­սա­կե­տը, թե իբր Հա­յաս­տա­նը չու­նի այ­լընտ­րանք, քան Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյան ճա­նա­չումն է, ին­չը, են­թադ­րում է Ար­ցա­խի՝ Ադր­բե­ջա­նի մաս լի­նե­լու վե­րա­բե­րյալ Բաք­վի պնդում­նե­րի ա­ներկ­բա ըն­դու­նում ու Ար­ցա­խից մե­կընդ­միշտ հրա­ժա­րում, Նի­կոլն ա­սու­լի­սում հայ­տա­րա­րել է. «Մենք պետք է մի հար­ցում կողմ­նո­րոշ­վենք… մենք տես­նում ենք՝ աշ­խար­հում ինչ է կա­տար­վում… նոր աշ­խար­հա­կար­գում մենք չենք կա­րող Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը դնել զո­հա­սե­ղա­նի վրա: Աշ­խար­հում չկա և չի ե­ղել մի եր­կիր, որ ԼՂ-ն չճա­նա­չի որ­պես Ադր­բե­ջա­նի մաս… մենք ընտ­րում ենք խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կար­գը, բայց դա չի նշա­նա­կում, որ մենք խաչ ենք քա­շում Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րի ի­րա­վունք­նե­րի և անվ­տան­գու­թյան հար­ցե­րի վրա, դրանք շատ կա­րև­որ հար­ցեր են և պետք է հաս­ցե­ագր­վեն: Բայց այդ հաս­ցե­ագր­ման հաս­ցե­ա­տե­րը պետք է լի­նի ԼՂ ժո­ղո­վուր­դը»:

Ե­րև­ի թե, Նի­կո­լի պատ­կե­րաց­րած «նոր աշ­խար­հա­կար­գը» մի մեծ և գար­շա­հոտ գյու­ղա­կան ար­տաք­նոց է, ո­րը ներ­կա­յաց­ված է հիմ­նա­կա­նում Բաք­վի և Ան­կա­րա­յի շա­հե­րով: Նույնն է Ա­լեն Սի­մո­նյա­նի պատ­կե­րա­ցու­մը` հա­կաբ­նա­կան, հա­կա­բա­նա­կան և հա­կա­բա­րո­յա­կան հոր­դո­րով, որ Ե­րև­ա­նը չպետք է զբաղ­վի «Լա­չի­նի հար­ցե­րով»: Ե­րև­ի Բեր­ձո­րը պատ­կե­րաց­նում է Ավստ­րա­լի­ա­յի պես մի հե­ռա­վոր տեղ, ար­ցախ­ցի­նե­րին էլ նույ­նաց­նում է Ավստ­րա­լի­ա­յի մա­ո­րի ցե­ղա­տե­սա­կի հետ: Կարճ ա­սած` տո­տալ ու­րա­ցում, և ի­րա­վա­ցի են ընդ­դի­մա­դիր այն գոր­ծիչ­նե­րը, ով­քեր պնդում են, որ Բեր­ձո­րի մի­ջանց­քը հնա­րա­վոր է բա­ցել մի­այն Ե­րև­ա­նի ա­զա­տագ­րու­մից հե­տո: Այ­լա­պես Նի­կո­լի և Իլ­հա­մի «պա­սե­րով» խա­ղը կտև­ի այն­քան, մին­չև Ար­ցա­խից, Սյու­նի­քից, իսկ այ­նու­հետ` ողջ Հա­յաս­տա­նից բան չի մնա: Սրանց խա­ղը հա­սավ ար­դեն նաև Ար­ցա­խի ին­տեր­նետ մա­լու­խը կտրե­լուն, լավ է Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նը հասց­րեց Ստե­փա­նա­կերտ-Երև­ան տե­սա­կա­մուրջն անց­կաց­նել: Կա­պի դեմ «էկո­լոգ­լար­նե­րի» փորձ­նա­կան դի­վեր­սի­ան 21-րդ դա­րի պայ­ման­նե­րում շատ ու­շագ­րավ է և զու­գա­հեռ­վում է ՔՊ-ական խուն­տա­յի նա­խա­ձեռ­նու­թյա­նը` ռազ­մա­կան դրու­թյան դեպ­քում ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րին հա­մա­ցան­ցից զրկե­լու: Իսկ հա­մա­ցան­ցի ան­հա­սա­նե­լի­ու­թյունը կստեղ­ծի ցե­ղաս­պա­նու­թյան հա­մար նույն­քան ի­դե­ա­լա­կան պայ­ման­ներ, որ­քան կա­յին 1915-ին:

ՇՐՋԱ­ՓԱ­ԿՈՒՄ` ՀԱ­ՆՈՒՆ Ա­ՊԱՇՐ­ՋԱ­ՓԱԿ­ՄԱ՞Ն

Ար­ցա­խի պետնա­խա­րար Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նը պարզ մատ­նան­շեց, որ Ե­րև­ա­նից Ստե­փա­նա­կեր­տի ստա­ցա­ծը հիմ­նա­կա­նում ֆի­նան­սա­կան բա­ղադ­րիչն է, իսկ մնա­ցյալ հար­ցե­րում հույս­նե­րը պի­տի դնեն ի­րենց վրա: Նա կա­րև­ո­րեց նա­և ռուս խա­ղա­ղա­պահ­նե­րին և Նի­կո­լին հռե­տո­րա­կան ա­ռա­ջարկ ա­րեց` գալ և սե­փա­կան աչ­քե­րով տես­նել: Ինչ վե­րա­բե­րում է ցե­ղաս­պան Բաք­վի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րին, ա­պա պետ­նա­խա­րա­րը բա­ցա­ռում է ինչ­պես Բաք­վին հնա­զանդ­վե­լը, այն­պես էլ ար­տա­գաղ­թը: Եվ մտա­դիր է ՀՀ-ում հա­մա­գոր­ծակ­ցել այն քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րին, ո­րոնք ա­ռա­վե­լա­գույնս զո­րակ­ցում են Ար­ցա­խին: Այ­սինքն` խոս­քը շատ ո­րո­շա­կի և հենց ա­րա­կան սե­ռին­ պատ­կա­նող քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րին, ո­րոնք ի­րենց ռե­սուր­սը ներդ­նում են կա­պի­տու­լյան­տի դեմ պայ­քա­րի մեջ: Ճիշտ մո­տե­ցում է, ինչ­քան հե­ռու քա­ղա­քա­կան տրանս­գեն­դեր­նե­րից, այն­քան լավ:

Ի դեպ, հե­տաքրք­րա­կան է Սերժ Սարգ­սյա­նի` կա­պի­տու­լյան­տի վա­րած քա­ղա­քա­կա­նու­թյա­նը տված գնա­հա­տա­կա­նը: Սա ան­միտ քա­ղա­քա­կա­նու­թյան շա­րու­նա­կու­թյուն է, ոչ թե վախ­վո­րած քա­ղա­քա­կա­նու­թյան: Այս մա­սին հուն­վա­րի 12-ին, Ե­րե­ւա­նի ընդ­հա­նուր ի­րա­վա­սու­թյան դա­տա­րա­նի Նոր Նոր­քի 4-րդ զանգ­վա­ծում գտնվող նստա­վայ­րի մոտ լրագ­րող­նե­րի հետ զրույ­ցում ա­սաց ՀՀ եր­րորդ նա­խա­գահ Սերժ Սարգ­սյա­նը՝ անդ­րա­դառ­նա­լով կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տում Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նի հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րին, ո­րը Ար­ցա­խի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին կոչ էր ա­նում խու­սա­փել ի­րա­վի­ճակն ա­վե­լի փա­կու­ղա­յին դարձ­նող քա­ղա­քա­կան հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րից: «Հա­մե­նայն­դեպս Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, ժո­ղո­վուր­դը հաս­տա­տա­կամ են ի­րենց ո­րոշ­ման մեջ»,- շեշ­տեց Սերժ Սարգ­սյա­նը, ըստ է­ու­թյան կի­սե­լով այն տե­սա­կե­տը, որ հա­յու­թյան վե­րա­զար­թոն­քը կրկին սկսվե­լու է Ար­ցա­խից:

Իսկ Նի­կո­լի թրքա­հարճ խուն­տան ռեպ­րե­սի­ա­ներ ծա­վա­լեց ՀՅԴ-ի դեմ` ճիշտ ու ճիշտ իր հո­գև­որ հայ­րիկ Լև­ոն Տեր-Պետ­րո­սյա­նի օ­րի­նա­կով: Ե­րև­ի թե, ե­րա­զում է գե­րա­զան­ցել ԼՏՊ-ին, զի, ինչ­պես նկա­տում է քա­ղա­քա­գետ Հրանտ Մե­լիք-Շահ­նա­զա­րյա­նը, կա­պի­տու­լյան­տը կա­տա­ղել է այն հան­գա­ման­քից, որ ՀՅԴ-ն Սո­ցԻն­տեր­նով անց­կաց­րել է հա­կա­ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նա­ձև և ամ­բողջ Ֆրան­սի­ա­յով մեկ կազ­մա­կեր­պել Ար­ցա­խին ա­ջակ­ցե­լու ա­լիք: Ու մի­ան­գա­մայն սպա­սե­լի էր, որ լի­նե­լու են խու­զար­կու­թյուն­ներ, ձեր­բա­կա­լու­թյուն­ներ, գաղտ­նալ­սում­ներ և այլն: Մի­ա­ժա­մա­նակ նա­և ՔՊ-ի թուր­քա­կան բո­լու­կը աշ­խա­տանք­ներ է ծա­վա­լել, որ­պես­զի փոր­ձի կոտ­րել ա­մե­նա­ընդ­դի­մա­դիր քա­ղա­քի` Ե­րև­ա­նի ո­գին: Հո հենց այն­պես չի Տիգ­րան Ա­վի­նյանն ան­պոչ գդա­լի պես հայտն­վում ա­մե­նու­րեք...

Այդ հա­մա­տեքս­տում է «Լույս» հիմ­նադ­րա­մի փոր­ձա­գետ Նա­րեկ Թա­դև­ո­սյա­նը մատ­նան­շում` Ե­րև­ա­նի ընտ­րու­թյուն­նե­րին պատ­րաստ­վե­լու փո­խա­րեն, հի­շե՛ք, որ Հա­յաս­տա­նը Ար­ցա­խին կա­պող մի­ակ «կյան­քի» ճա­նա­պարհն ար­դեն մեկ ամ­սից ա­վել է փակ է «հենց ձեր «եղբայր­նե­րի» շնոր­հիվ»: Նա նշում է. «Երև­ան քա­ղա­քի ա­վա­գա­նու ընտ­րու­թյուն­նե­րից ա­ռաջ կա­պի­տու­լյանտ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը ի­րենց սո­վո­րու­թյան հա­մա­ձայն փոր­ձում են հան­րու­թյան ու­շադ­րու­թյու­նը շե­ղել հեր­թա­կան շին­ծու քրե­ա­կան վա­րույ­թով, փոր­ձե­լով Ե­րև­ա­նի ա­մե­նա­սիր­ված քա­ղա­քա­պե­տին լռեց­նել ինչ-որ բռնա­գանձ­ման կեղծ օ­րա­կար­գով: Մեկ ան­գամ ևս ցան­կա­նում եմ հի­շեց­նել այս իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին. մեզ ո­րև­է քրե­ա­կան գոր­ծով կամ վա­րույ­թով չեք կա­րող լռեց­նել, ա­ռա­վել ևս շե­ղել մեզ՝ մեր գլխա­վոր օ­րա­կար­գից: Մենք պայ­քա­րել ենք դե­ռևս խորհր­դա­յին վար­չախմ­բի դեմ, մենք պայ­քա­րել ենք ա­զատ և ան­կախ հայ­րե­նիք ու­նե­նա­լու հա­մար, մեր պայ­քա­րը հա­նուն մեր հայ­րե­նի­քի է և մեր պայ­քա­րը հա­ջո­ղե­լու է»:

Իսկ հա­կա­ռու­սա­կան ու­ժե­րի ճամ­բա­րում իս­կա­կան կրկես է: Ո՛չ ա­վել, ո՛չ պա­կաս, Տիգ­րան Խզմա­լյա­նը ո­րո­շել է պաշտ­պա­նել ԱԺԲ-ից ՌԴ դես­պա­նա­տու­նը և 102-րդ ռազ­մա­բա­զան, ա­սե­լով, որ կա­ռա­վա­րու­թյան հետ չհա­մա­ձայ­նեց­ված «ապօ­րի­նի շրջա­փա­կու­մը» վնա­սում է Նի­կո­լի ջան­քե­րին` օգ­նու­թյուն ստա­նալ Ֆրան­սի­ա­յից և ԱՄՆ-ից: Ի դեպ, ՌԴ դես­պա­նա­տան և ՌԴ ռազ­մա­բա­զա­յի դեմ ի­րենց գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը ԱԺԲ-ական­նե­րը կո­չում են «Շրջա­փա­կում հա­նուն ա­պաշր­ջա­փակ­ման», պնդե­լով, որ դրա­նով կստի­պեն ռուս­նե­րին ա­պաշր­ջա­փա­կել Բեր­ձո­րը: Ան­հե­թե­թու­թյուն է ի­հար­կե, սա­կայն ի­րենց կար­գա­խո­սը կա­րե­լի է վերց­նել և շրջա­փա­կել Ա­րևմ­տյան տե­րու­թյուն­նե­րի դես­պա­նատ­նե­րը և մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի գրա­սե­նյակ­նե­րը: Թող ի­րենց մաշ­կի վրա զգան այն, ինչ ար­դեն 33-րդ օ­րը զգում են ար­ցախ­ցի­նե­րը, և ջհան­դա­մին թե չեն ա­սի, որ հա­յե­րը բար­բա­րոս են: Թող բար­բա­րոս լի­նենք, բայց ցե­ղաս­պան­վող մա­տա­ղա­ցու չլի­նենք:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ