ԺՈՂՈՎՐԴԻ ՀԱՄԲԵՐՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԱԿՆ ԱՆՀԱՏԱ՞Կ Է

Բե­լա­ռու­սի և Ի­րա­նի կա­ռա­վա­րու­թյուն­նե­րը ցա­վակ­ցել են մեր 15 զի­ծա­ռա­յող­նե­րի մահ­վան կա­պակ­ցու­թյամբ: Ե­րև­ի թե, ա­ռաջ­նորդ­վել են Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վար­չի պար­կեշ­տու­թյան կան­խա­վար­կա­ծով և են­թադ­րել, որ Հա­յաս­տա­նում սուգ է: Մինչ­դեռ գլխա­վոր գե­րա­գույն դա­վա­ճանն իր թի­մա­կից­նե­րով ջհան­դամ­վել էր Ի­ջև­ան` ու­րախ քեֆ ա­նե­լու: Հո ա­զե­րի­ներ կամ թուր­քեր չեն մա­հա­ցել, որ սրանք սգան:

ՀԱՆ­ՐՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ Ե՞ՐԲ Է ԸՆԴՎ­ԶԵ­ԼՈՒ

Լրիվ սյու­ռե­ա­լիզմ է, ան­պատ­կե­րաց­նե­լի մի բան... «Սպա­րա­պետ» Պիս­կեմ Սու­րոն հրդե­հի վայր բա­րե­հա­ճում է գալ ող­բեր­գու­թյու­նից (կամ հան­ցան­քից) ե­րեք օր անց, չի ներ­կա­յա­նում հա­տուկ այդ հար­ցով ԱԺ Մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի հանձ­նա­ժո­ղո­վի նիս­տի, տխրահռ­չակ Ա­լեն Սի­մո­նյա­նը զին­վոր­նե­րի խայ­տա­ռակ կա­ցա­րա­նի մա­սին ա­սում է` խրճիթ չէր, նոր­մալ տուն էր, գու­մա­րած դրան ՔՊ-ի զազ­րե­լի խնջույ­քը... Պի­տի որ հան­րու­թյու­նը ա­լիք­վեր, լցվեր փո­ղոց­նե­րը: Բայց ա­ռայժմ` ըն­դա­մե­նը եր­կու ցույց: Մե­կը` ՊՆ-ի մոտ` Պա­պի­կյա­նի հրա­ժա­րա­կա­նի պա­հան­ջով, մյու­սը` գե­րա­գույն կա­պի­տու­լյան­տի դեմ, Հան­րա­պե­տու­թյան հրա­պա­րա­կում:

Պաշտ­պա­նու­թյան նախ­կին փոխ­նա­խա­րար, ՀՀԿ ԳՄ ան­դամ Ար­տակ Զա­քա­րյա­նը, սա­կայն, հա­մոզ­մունք է հայտ­նում. «Այսպես շա­րու­նակ­վե­լու դեպ­քում` Ե­րև­ա­նում պայ­թե­լու է հա­մա­ժո­ղովր­դա­կան ցա­սու­մը: Ան­դառ­նա­լի զայ­րույ­թի են հասց­նում մարդ­կանց: Մի մասն ան­կա­րո­ղու­թյու­նից քիչ է մնում լաց լի­նի, մեծ մասն ան­թա­քույց հայ­հո­յում ու ա­նի­ծում է: Վե­րա­հաս վտան­գի, ա­նո­րո­շու­թյան ու ան­տե­րու­թյան զգա­ցո­ղու­թյուն է օ­դում կախ­ված: Խուլ ու բա­ղա­ձայն դժգո­հու­թյուն է հա­սու­նա­նում:

Նի­կո­լիզ­մի հան­րա­յին «հե­նա­րանն» այ­լևս ա­սե­լիք չու­նի և քայ­քայ­ման եզ­րին է: Նի­կո­լիզ­մին պաշտ­պա­նող ցնդա­բա­նու­թյուն­ներն ա­վե­լի են բար­կաց­նում մարդ­կանց` խո­րաց­նե­լով և սրե­լով դժգո­հու­թյուն­նե­րը: Լայն հա­սա­րա­կու­թյան հա­մար, նրանց խա­բե­ու­թյուն­ներն այ­լևս պատ­րանք­ներ չեն ստեղ­ծում:

Ու­ժա­յին կա­ռույց­նե­րում և պե­տա­կան ա­պա­րա­տում մար­դիկ մտո­վի կանգ­նել են եր­կու ընտ­րու­թյան առ­ջև` ամս­վա աշ­խա­տա­վա՞րձ, թե՞ ե­րաշ­խա­վոր­ված Հայ­րե­նիք: Մի կող­մից տես­նում են «իշխա­նու­թյուն­նե­րի» գոր­ծու­նե­ու­թյան հե­տև­ան­քով պե­տու­թյան ու ժո­ղովր­դի գլխին կու­տակ­ված փոր­ձանք­նե­րը, մյուս կող­մից` ստիպ­ված են լռել ու սպա­սել: Այ­նինչ այդ համ­բե­րու­թյան բա­ժակն էլ է լցվում»:

Ինչ վե­րա­բե­րում է նի­կո­լիզ­մի «հե­նա­րա­նի» քայ­քայ­մա­նը, ա­պա ՔՊ-ի ներ­քին հա­կա­սու­թյուն­նե­րը բա­վա­կա­նին ակ­նա­ռու են: Նույ­նիսկ Նի­կո­լի «սրտի օմ­բուդս­մեն» Քրիս­տի­նե Գրի­գո­րյա­նը հրա­ժա­րա­կան տվեց, իսկ ինչ վե­րա­բե­րում է Պա­պի­կյա­նին, ա­պա հա­մա­ցան­ցում նա­և վար­կած է պտտվում, որ Ա­զատ գյու­ղի զո­րա­նո­ցի դեպ­քե­րը կազ­մա­կերպ­վել են Սու­րեն Պա­պի­կյա­նից ա­զատվե­լու նպա­տա­կով: Եվ ընդ­հան­րա­պես, շատ կաս­կա­ծե­լի էր, որ Նի­կո­լը շտա­պեց հայ­տա­րա­րել կա­տար­ված «մի­ակ ճիշտ վար­կա­ծը»: Նա­և բա­զում` հար­ցա­կան­ներ ա­ռա­ջաց­նող հան­գա­մանք­ներ ու դե­տալ­ներ հայտ­նի են դար­ձել հրդե­հի գոր­ծով, ո­րոնք մե­կը մյու­սի հետ չի բռնում...

Ան­շուշտ, դրանց մի մա­սը դաշտ նե­տած տե­ղե­կատ­վա­կան աղբ է, ո­րի տակ խուն­տան թա­ղում է ինչ-որ բա­ներ, ո­րոնց բա­ցա­հայ­տումն ան­ցան­կա­լի է հա­մա­րում: Մի­ա­ժա­մա­նակ կաս­կա­ծա­հա­րույց է` ին­չու խուն­տա­յի քա­րոզ­չա­մե­քե­նան այդ­քան հիս­թե­րիկ հար­ձակ­վեց հրդե­հի տե­սա­նյու­թը ցու­ցադ­րած «5-րդ ա­լի­քի» վրա: Այդ տե­սա­նյու­թում պարզ ե­րև­ում է, որ կա­ցա­րա­նի քա­րե պա­տե­րը ԴՐՍԻՑ են այր­վում... Իսկ հե­ռուս­տա­ըն­կե­րու­թյա­նը մե­ղադ­րե­ցին գրե­թե ռազ­մա­կան գաղտ­նիք հրա­պա­րա­կե­լու, երկ­րի պաշտ­պա­նու­նա­կու­թյա­նը հար­ված հասց­նե­լու մեջ, հնչե­ցին պա­հանջ­ներ` այդ ընդ­դի­մա­դիր ա­լի­քը փա­կե­լու: Չէ, այս վիժ­վածք­նե­րը հաս­տատ թաքց­նե­լու կա­րև­որ բա­ներ ու­նեն:

Ի դեպ, դաշտ նետ­վեց նա­և աբ­սուրդ, թե այր­ված զին­կա­ցա­րա­նը «նախ­կին­նե­րից» ժա­ռան­գու­թյուն մնա­ցած էր: Մինչ­դեռ «նախ­կին­նե­րի» օ­րոք Գե­ղար­քու­նի­քի այդ հատ­վա­ծը խոր թի­կունք էր, իսկ սահ­մա­նա­պահ/դի­րքա­պահ զո­րա­մա­սը Քար­վա­ճա­ռում էր, ա­վե­լի քան 100 կի­լո­մետր հե­ռու: Բա­զում քա­ղա­քա­ցի­ներ էլ այդ ստե­րից վրդով­ված, սոց­ցան­ցե­րում հրա­պա­րա­կե­ցին այն բար­վոք, տե­ղը տե­ղին կա­ռուց­ված զո­րա­մա­սե­րը, ուր ծա­ռա­յել է­ին Սերժ Սարգ­սյա­նի օ­րոք: Այն զո­րա­մա­սե­րը, ո­րոնք այս թրքահ­պա­տակ­նե­րը հանձ­նե­ցին ո­սո­խին 2020-ի պայ­մա­նա­վոր­ված պա­տե­րազ­մի ըն­թաց­քում:

Օ­դում զանգ­վա­ծա­յին խուլ զայ­րույթ է կախ­ված, սա­կայն հար­ցա­կան է` այն որ­պես ընդվ­զո՞ւմ կպայ­թի, ո­րը սրանց սրբել-տա­նե­լու է, թե՞ «կլից­քա­թափ­վի» բա­զում կաթ­ված­նե­րի տես­քով: Պար­գև սրբա­զանն էլ հրա­պա­րա­կավ նզո­վեց կա­պի­տու­լյանտ­նե­րին...

Բայց Նի­կո­լը Նի­կոլ չի լի­նի, ե­թե հան­րա­յիրն ու­շադ­րու­թյու­նը վար­պե­տո­րեն չշե­ղի: Ար­դեն փաստ է` հան­րա­յին ու­շադ­րու­թյու­նը գրե­թե ամ­բող­ջո­վին շեղ­ված է ար­դեն 44 օր տև­ող Ար­ցա­խի պա­շա­րու­մից: Ի դեպ, հայտն­վեց շե­ղող մի ե­րև­ույթ ևս` հայտն­վեց ոմն վիժ­վածք ֆե­մի­նիս­տու­հի, ով հրա­պա­րա­կավ հայ­տա­րա­րեց, որ ու­րախ է, որ ա­տե­լի տղա­մար­դիկ 15-ով պա­կա­սե­ցին... Թվում է, թե ինչ-որ խե­լա­պա­կաս «պա­տա­հա­կա­նո­րեն» ինչ-որ բան բար­բա­ջել է, բայց այդ­պի­սին­նե­րը հայտն­վում են «ճիշտ ժա­մա­նա­կին»: Ժա­մա­նա­կին թուրք աս­կյար­նե­րի տակ պառ­կող հա­կա­հի­գի­ե­նիկ կապ­տա­մա­զի­կի շուրջ սկան­դա­լը դար­ձավ 2018-ի ազ­գա­կոր­ծան հե­ղաշրջ­ման նա­խեր­գանք... Իսկ ին­չի՞ նա­խեր­գանք է այս տղա­մար­դա­տյաց նող­կա­լի ֆե­մի­նիս­տու­հու սկան­դա­լա­յին հրե­շա­վոր ե­լույ­թը: Ե­րև­ա­կա­յելն իսկ վա­խեց­նող է:

ԳԵ­ՆԱՊՂԾ­ՎԱԾ­ՆԵ­ՐԻ ԽՐԱԽ­ՃԱՆ­ՔԸ

Կյան­քում թե­րևս ա­ռա­ջին ան­գամ Նի­կո­լը ճշմար­տու­թյուն ա­սաց. «Տե­ղի ու­նե­ցած դեպ­քե­րի ար­ձա­գանք­նե­րից ո­րոշ­ներն ի ցույց են դնում, որ մենք կա­րիք ու­նենք, բա­ցի մա­կե­րե­սին գտնվող փաս­տե­րից, խո­րա­նալ և հաս­կա­նալ պրոբ­լեմ­ներն ի­րենց խո­րու­թյան մեջ: Իսկ պրոբ­լեմ­ներն ի­րա­կա­նում ոչ թե մա­կե­րե­սին ե­րև­ա­ցող­ներն են, այլ նրանք, ո­րոնք ար­տա­հայտ­վում են ա­մե­նա­տար­բեր ո­լորտ­նե­րում, դրանք ե­թե կա­րե­լի է ա­սել, ԴՆԹ մա­կար­դա­կի պրոբ­լեմ­ներ են: Այդ խնդիր­նե­րը շատ հա­ճախ ծա­գում են կար­կա­տա­նի տրա­մա­բա­նու­թյու­նից դուրս գա­լու բա­վա­րար կամ­քի բա­ցա­կա­յու­թյան պատ­ճա­ռով»: Ա­վե­լի ճիշտ` ար­դեն երկ­րորդ ան­գամ է խո­սում «ԴՆԹ մա­կար­դա­կի պրոբ­լե­մի» մա­սին: Ճիշտ է ա­սում` պրոբ­լեմ­նե­րի աղ­բյու­րը Նի­կո­լի և փոքր նի­կոլ­նե­րի ԴՆԹ-ն է, չհայ, հա­կա­հայ գե­նե­տի­կան: Ինչ­պես նկա­տել է Ար­մեն Ա­շո­տյա­նը. «Նի­կո­լը, սե­փա­կան մա­հա­բե­րու­թյունն ու ան­բա­րո­յա­կա­նու­թյու­նը կոծ­կե­լու հա­մար այ­սօր կրկին ա­սել է, թե մեր հա­սա­րա­կու­թյան խնդիր­նե­րը «ԴՆԹ մա­կար­դա­կով են»: Հայ ժո­ղո­վուր­դը ԴՆԹ մա­կար­դա­կում ըն­դա­մե­նը եր­կու պրոբ­լեմ ու­նի: Մե­կը հին ազ­գե­րին բնո­րոշ «երե­ւա­նյան հի­վան­դու­թյունն» է: Մյու­սը՝ հա­յի ազ­գա­նու­նով քո նման գե­նե­տիկ մու­տան­տը»: Բայց խո­շոր հաշ­վով, ինչ­քա՞ն են այդ «գե­նե­տիկ մու­տանտ­նե­րը»: Կա­պի­տու­լյան­տա­կան ողջ վեր­նա­խա՞վն է... Թե՞ 2021-ի ար­տա­հերթ ընտ­րու­թյուն­նե­րի ԿԸՀ ար­ձա­նագ­րու­թյու­նում պետք է փնտրենք այդ թի­վը:

Բայց օ­րի­նակ Ար­տակ Զա­քա­րյա­նը լա­վա­տես է. «Հայն արթ­նա­նում է: Հա­յի գե­նը նո­րից գլուխ է բարձ­րաց­նում ընդ­դեմ ներ­քին ու ար­տա­քին թշնա­մի­նե­րի: Հա­յը կրկին իր մեջ ուժ է փնտրում, և գտնե­լու է ու բռունցք­վե­լու է` ինչ­պես Սար­դա­րա­պա­տում էր, Ար­ցա­խում էր, երկ­րա­շար­ժի պատ­ճա­ռած մեծ ա­ղե­տի օ­րե­րին էր...

Աստ­ծո ստեղ­ծած և պա­հած ժո­ղովր­դին բա­րո­յազր­կել, կոտ­րել, հայ­րե­նազր­կել ու վե­րաց­նե­լը հնա­րա­վոր չէ՛: Հա­րյուր Նի­կոլ էլ լի­նի` չի՛ ստաց­վե­լու:

Վե­րած­նունդ լի­նե­լու՛ է»: Մենք էլ ենք լա­վա­տես` սե­րուց­քը, ըն­տիր պա­սի­ո­նար փոք­րա­մաս­նու­թյու­նը բռունց­վե­լու է: Ճիշտ է, դրա մի մասն այր­վել է 44-օրյա պա­տե­րազ­մի բո­ցե­րում, բայց այդ սե­րուց­քը կա՛: Ա­պա­ցույ­ցը` չհանձն­վող Ար­ցա­խը: Բո­լորս լցվե­ցինք ա­նափ զայ­րու­թով, երբ տե­սանք այն կադ­րե­րը, թե ինչ­պես են ա­զե­րի է­կո­տե­ռո­րիստ­նե­րը խցկվում ե­րե­խա­նե­րին Ար­ցախ վե­րա­դաձ­նող ավ­տո­բու­սի մեջ և «զննում» այն: Բայց ին­քը` փաս­տը, որ ե­րե­խա­նե­րը վե­րա­դառ­նում են պա­շար­ված Ար­ցախ: Պա­շար­ված Ար­ցա­խում տե­ղի ուն­ցած հար­սա­նի­քի կադ­րերն էլ տե­սանք: Այ­սինքն` թշնա­մին սխալ­վել է իր հաշ­վարկ­նե­րում, և պա­շա­րու­մը չի լու­ծում Ար­ցա­խը հա­յա­թա­փե­լու խնդի­րը:

Ի դեպ, ԴՆԹ-ի մա­սին ար­տա­հայտ­վել է նա­և Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նը. «Ինձ չի հե­տաքրք­րում` ես կլի­նեմ պե­տա­կան նա­խա­րար, թե` ոչ, ես այս­տեղ եմ այն մարդ­կանց հետ, ով­քեր իմ ա­ջակ­ցու­թյան կա­րիքն ու­նեն, ոչ թե նրա հա­մար, որ ես հա­րուստ եմ, այլ ո­րով­հե­տև ու­զում ենք, որ Ար­ցա­խից դուրս մար­դիկ գի­տակ­ցեն, որ Ար­ցա­խը ողջ հայ ժո­ղովր­դի ինք­նու­թյան բա­նա­լին է, հայ ազ­գի ԴՆԹ-ի հա­զա­րա­մյա պա­հա­պա­նը»: Ճիշտ ձև­ա­կեր­պում է, ո­րը նա­և ցույց է տա­լիս, թե ին­չու թուր­քա­կան գոր­ծա­կալ­նե­րը միշտ փոր­ձել են ՀՀ մյուս քա­ղա­քա­ցի­նե­րին ար­ցախ­ցի­նե­րի դեմ տրա­մադ­րել: Ին­չու են այդ­քան ջանք ու ռե­սուրս գոր­ծադ­րել «արցա­խյան կլա­նին» իշ­խա­նու­թյու­նից զրկե­լու հա­մար: Որ­պես­զի իշ­խա­նու­թյան բե­րեն գե­նապղծ­ված­նե­րի «կլա­նին»:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ