Թուրք-ազերիները կհրաժարվե՞ն «Զանգեզուրի միջանցքի» գաղափարից

Թուր­քի­ա­յի սահ­մա­նի հետ կապ­ված ներ­կա­յաց­ված ընդ­հան­րա­կան ֆո­նին (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=248853&l=am), թե­րեւս պա­տա­հա­կան չէր, որ Թուր­քի­ա բեռ­ներ ու­ղար­կե­լուն զու­գա­հեռ՝ նախ Միր­զո­յան Ա­րա­րա­տը հան­կարծ հի­շեց, որ Լավ­րո­վի եւ Բայ­րա­մո­վի հետ վեր­ջին չկա­յա­ցած հան­դի­պումն ա­մե­նե­ւին էլ չե­ղարկ­ված չէ: Ա­պա Մոսկ­վան հի­շեց­րեց «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» մա­սին, եւ գրե­թե ան­մի­ջա­պես էլ Հա­յաս­տան այ­ցե­լեց ՌԴ ար­տա­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րի հա­տուկ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ, Ե­ԱՀԿ Մինս­կի խմբի ռու­սաս­տան­ցի հա­մա­նա­խա­գահ Ի­գոր Խո­վա­ե­ւը, եւ այդ ֆո­նին Միր­զո­յան Ա­րա­րա­տը չհա­պա­ղեց զան­գա­հա­րել Լավ­րո­վին՝ խո­սե­լով « Ե­րե­ւա­նի ու Մոսկ­վա­յի մի­ջեւ դաշ­նակ­ցա­յին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը ամ­րապն­դե­լու փո­խա­դարձ մտադ­րու­թյան» մա­սին:

Թե ինչ են քննար­կել Խո­վա­ե­ւի հետ, ի­հար­կե, մի­այն պաշ­տո­նա­կան «չոր» հա­ղոր­դագ­րու­թյուն­ներն են: Սա­կայն դրան­ցում ո­րոշ հե­տաքր­քիր նյո­ւանս­ներ կան: Օ­րի­նակ, Նի­կո­լի եւ Միր­զո­յա­նի հետ այդ հան­դիպ­մա­նը մաս­նակ­ցած ՀՀ ԱԽՔ-ը տա­րա­ծեց հա­ղոր­դագ­րու­թյուն, թե հան­դիպ­մա­նը քննար­կել են հայ-ադրբե­ջա­նա­կան խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի կնքման շուրջ ըն­թա­ցող բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը, նո­յեմ­բե­րի 9-ի հայ­տա­րա­րու­թյան կե­տե­րի ի­րա­կա­նաց­ման ըն­թաց­քը եւ Ադր­բե­ջա­նի կող­մից Լա­չի­նի մի­ջանց­քի շրջա­փա­կումն ու դրա ար­դյուն­քում ա­ռա­ջա­ցած հու­մա­նի­տար ճգնա­ժա­մը, անդ­րա­դար­ձել են Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հիմ­նախնդ­րի կար­գա­վոր­մա­նը: Նման է նրան, որ հիմ­նա­կան թե­ման ե­ղել է ՌԴ-ի ա­ռա­ջար­կած «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» տար­բե­րա­կը, ո­րի ըն­թացքն ան­հա­մե­մատ կհեշ­տա­նա, ե­թե Թուր­քի­ան օ­րա­կար­գից ի­րոք հա­նի «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» գա­ղա­փա­րը: Ընդ ո­րում, ե­թե այդ թե­ման, այս­պես ա­սենք, դառ­նա ոչ ար­դի­ա­կան, ա­պա Նի­կո­լը եւս ե­րե­ւի ստիպ­ված լի­նի նո­րից ա­մե­նայն ջեր­մու­թյամբ լցվել ռուսա­կան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» հան­դեպ: ԱԽՔ Գրի­գո­րյանն այդ դեպ­քում մի­գու­ցե նո­րից այց կա­տա­րի Լոն­դոն, բայց դե ա­մեն ան­գամ Mi-6-ում նրան հո գրկա­բաց չեն ըն­դու­նե­լու:

Ա­ռա­վել եւս, որ Mi-6-ը կար­ծես թե այս պա­հին բո­լո­րո­վին այլ հոգ­սեր ու­նի: Ե­թե հան­կարծ Էր­դո­ղանն ի­րոք ո­րո­շի «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» փո­խա­րեն բա­վա­րար­վել ըն­դա­մե­նը Հա­յաս­տա­նով անց­նող ճա­նա­պարհ­նե­րով՝ այդ տեր­մին­նե­րի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյան ի­մաս­տով հան­դերձ, ա­պա դա ջու­րը կլցնի Mi-6-ի մի ամ­բող­ջա­կան ծրա­գիր: Ա­մեն դեպ­քում, կա տպա­վո­րու­թյուն, որ բրի­տա­նա­ցի­նե­րի հա­մար ներ­կա պա­հին Էր­դո­ղանն է դար­ձել թի­րա­խա­յին, հաշ­վի առ­նե­լով թե­կու­զեւ այն հա­մառ լու­րե­րը, որ Mi-6-ն ան­գամ Զե­լենս­կուն է հանձ­նա­րա­րել՝ մին­չեւ գա­րուն հրա­ժար­վել Էր­դո­ղա­նին ան­գամ բար­ե­ւե­լուց: Ի­մաս­տը կա­րե­լի է կռա­հել. Թուր­քի­ա­յում ընտ­րու­թյուն­ներ են, եւ Ա­րեւ­մուտ­քը, նա­եւ երկ­րա­շար­ժի ի­րողու­թյու­նն­երը հաշ­վի առ­նե­լով, կփոր­ձի Թուր­քի­ա­յում հաս­նել իշ­խա­նա­փո­խու­թյան:

Մյուս կող­մից, ինչ­պես եւ սպաս­վում էր, էր­դո­ղա­նա­կան թե­ւը շա­րու­նա­կում է հա­մա­ռո­րեն շրջա­նա­ռել ար­հես­տա­կան երկ­րա­շար­ժի գա­ղա­փա­րը, ու հաշ­վի առ­նե­լով, որ հատ­կա­պես տու­ժած շրջան­նե­րում շատ մեծ է կրո­նա­մո­լու­թյան եւ ա­մե­րի­կա­մեր­ժու­թյան մա­կար­դա­կը, ա­պա այդ գա­ղա­փա­րը դժվար չի լի­նի ար­մա­տա­վո­րել:

Ա­մեն դեպ­քում, այն տպա­վո­րու­թյունն է, որ Ան­կա­րա-Արեւ­մուտք բա­խու­մը ար­դեն իսկ ան­ցել է ան­վե­րա­դար­ձե­լի­ու­թյան կե­տից, եւ սա Էր­դո­ղա­նի հա­մար հա­վե­լյալ շար­ժա­ռիթ է ռուս-իրա­նա­կան ուղ­ղու­թյու­նը հնա­րա­վո­րինս զար­գաց­նե­լու հա­մար:

Գու­մա­րած, այ­սօր նա­խա­գահ Սի­ի հրա­վե­րով Պե­կին է մեկ­նում Ռա­յի­սին: Ա­րեւմ­տյան լրատ­վա­մի­ջոց­ներն ար­դեն իսկ սկսել են նյար­դա­յին ռե­ակ­ցի­ա դրսե­ւո­րել՝ այդ այ­ցի հետ կապ­ված: Հիմ­նա­կա­նում գրում են, որ այ­ցը վկա­յում է եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ կա­պե­րի ամ­րապնդ­ման մա­սին, քա­նի որ ԱՄՆ-ի հետ լար­վա­ծու­թյու­նը սրվում է: Նա­եւ, որ կլի­նեն պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­ներ, ո­րոնք է­ա­պես կամ­րապն­դեն Մոսկ­վա-Պե­կին-Թեհ­րան ե­ռան­կյու­նին, ո­րը Վա­շին­գտո­նի հա­մար լրջա­գույն մար­տահ­րա­վեր է: Ա­ռա­վել եւս, որ չին-ամե­րի­կյան հա­րա­բե­րու­թյուն­ներն ի­րենց հեր­թին են աչ­քի ա­ռաջ սրվում, ա­մե­րի­կա­ցի­ներն ար­դեն ա­մե­նօ­րյա ռե­ժի­մով սկսել են չի­նա­կան «թռչող ափ­սե­ներ» խփել: Բայ­դենն էլ դրանք «շփո­թում» է ի­րա­կան ար­տերկ­րյա քա­ղա­քակր­թու­թյուն­նե­րի հետ, եւ այս պատ­մու­թյունն ար­դեն ա­մե­նա­լուրջ հար­վածն է հասց­նում ԱՄՆ-ի վար­կա­նի­շին:

Այս ի­րա­վի­ճա­կը Էր­դո­ղա­նի հա­մար, ինչ խոսք, հա­վե­լյալ ազ­դակ է, ար­դեն ոչ թե մի­այն ռուս-իրա­նա­կան, այլ՝ ռուս-չին-իրա­նա­կան ուղ­ղու­թյան հետ առն­վազն խո­րը հա­կա­սու­թյուն­նե­րի մեջ չմտնե­լու հա­մար: Ու, կրկնենք, դա նա­եւ ան­մի­ջա­կա­նո­րեն կապ­ված է «Զան­գե­զու­րի մի­ջանց­քի» տես­լա­կա­նը շա­րու­նա­կել-չշա­րու­նա­կե­լու հետ:

Իսկ ե­թե վերջ­նա­կան կողմ­նո­րո­շու­մը լի­նի (կամ՝ ար­դեն կա) չշա­րու­նա­կե­լը, ա­պա դա նա­եւ Ա­լի­ե­ւին է տա­րօ­րի­նակ վի­ճա­կի բե­րում: Ե­թե թուր­քա­կան ազ­դակ­նե­րը փոր­ձի մի կողմ թող­նել, ա­պա մի­այն Mi-6-ի հաշ­վին կա­րո՞ղ է դի­մա­նալ ռուս-չին-իրա­նա­կան ուղ­ղու­թյան հետ հա­կա­մար­տու­թյա­նը: Ընդ ո­րում, մյուս «մեծ եղ­բայ­րը»՝ Իս­րա­յե­լը, եւս այս պա­հին սե­փա­կան խնդիր­ներն ու­նի: Այն­տեղ բո­ղո­քի մասշ­տա­բա­յին ա­լիք է՝ ուղղ­ված Նե­թա­նյա­հո­ւին: Բա­նը հա­սել է նրան, որ Իս­րա­յե­լի նա­խա­գահ Յից­հակ Հեր­ցո­գը ժո­ղովր­դին դի­մեց հա­տուկ ու­ղեր­ձով, թե իշ­խա­նու­թյու­նը չի կա­րե­լի կաթ­վա­ծա­հար ա­նել: Նա­եւ, որ՝ «Երկի­րը գտնվում է սահ­մա­նադ­րա­կան եւ սո­ցի­ա­լա­կան կո­լապ­սի եզ­րին»: Սա­կայն դա էլ ի­րա­վի­ճա­կը չի կանգ­նեց­նում, եւ թե ուր կգնա այս բո­ղո­քի ա­լի­քը, ա­նո­րոշ է: Այ­սինքն, այս պա­հին գործ­նա­կան օգ­նու­թյուն Իս­րա­յե­լից ակն­կա­լել Ա­լի­ե­ւը, ի­հար­կե, չի կա­րող:

Իսկ ա­հա ռուս­ներն էլ ակ­տի­վաց­նում են «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» ա­ռա­ջար­կը, եւ այն տպա­վո­րու­թյունն է, որ Ա­լի­ե­ւի հա­մար եւս դա կա­րող է դառ­նալ մի­ակ ի­րա­տե­սա­կան տար­բե­րա­կը: Ա­ռա­վել եւս, որ Պետ­դու­մա­յի խոս­նակ Վյա­չես­լավ Վո­լո­դի­նի ե­րեկ Բաք­վում ա­րած հայ­տա­րա­րու­թյունն ի­րա­կա­նում ծանր ազ­դակ է ոչ մի­այն Նի­կո­լի, այլ նա­եւ Ա­լի­ե­ւի հա­մար: «Եկեք ել­նենք նրա­նից, որ կա ո­րո­շում պե­տու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րի՝ Ադր­բե­ջա­նի, Հա­յաս­տա­նի եւ Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյան ղե­կա­վար­նե­րի մա­կար­դա­կով: Մենք ա­ռաջ­նորդ­վե­լու ենք դրա­նով եւ մեր կող­մից ա­մեն ինչ ա­նե­լու ենք, որ այդ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րը ի­րա­կա­նա­նան: Եվ նրանք, ով­քեր հայ­տա­րա­րու­թյուն­ներ են ա­նում եվ­րո­պա­կան կա­ռույց­նե­րի ուղ­ղու­թյամբ, կա­րող են պար­զա­պես կորց­նել եր­կի­րը»,- Վո­լո­դի­նի խոս­քե­րը մեջ­բե­րել է Պետ­դու­մա­յի պաշ­տո­նա­կան կայ­քը: Կարճ ա­սած, վերջ տվեք բրյու­սել­նե­րին, վեր­ջը վատ կլի­նի:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ