ԺԵ­ԽԱ­ԿԵՆՏ­ՐՈՆ ԹՐՔԱ­ՀԱՐ­ՃԵ­ՐԸ

Նի­կոլ-Աննա Գյումր­վա «ժե­խա­պա­տու­մը» շա­րու­նա­կու­թյուն ու­նե­ցավ` մա­դամ Է­ռա­տոն հի­մա էլ հրա­պա­րա­կեց իր և իր կա­պի­տու­լյանտ կո­ղակ­ցի եվ­րո­պա­կան նկար­նե­րի շար­քը, ծաղ­րան­քով «էստետ» ո­րա­կե­լով այն քա­ղա­քա­ցի­նե­րին, ով­քեր Գյումր­վա «բոմ­ժա­կան» ֆո­տո­սե­սի­ա­յի մա­սին զզվան­քով են ար­տա­հայտ­վել: Մինչ­դեռ եվ­րո­պա­կան կո­կիկ քա­ղաք­նե­րի խո­րա­պատ­կե­րին էլ պե­տա­կան դա­վա­ճան­նե­րի այդ զույ­գը լրիվ ժե­խա­կան տեսք ու­նի:

Նույ­նիսկ ա­մե­նաչ­քա­վոր հայ ռա­մի­կը սրան­ցից հա­զա­րա­պա­տիկ ազն­վա­տոհ­միկ է և՛ ար­տա­քին տես­քով, և՛ է­ու­թյամբ: Այժմ ար­դեն 80 օր բլո­կա­դա­յի ճի­րան­նե­րում տա­ռա­պող Ար­ցա­խի 120 հա­զար ազն­վա­տոհ­միկ­նե­րը նույն­պես զզվում են այս ազ­գա­դավ զույ­գի ա­մեն ին­չից` և՛ «դո­մի­կա­յին», և՛ եվ­րո­պա­կան դրվագ­նե­րից: Ու­ղիղ 15 տա­րի ա­ռաջ` 2008-ի մար­տի 1-ին, հա­վերժ բոմ­ժա­կան տեսք ու­նե­ցող այս պիղծ կեր­պա­րան­քը Ե­րև­ա­նը վե­րա­ծել էր ա­րյու­նոտ քա­ո­սի ու բարձ­րա­խո­սով ճվճվում էր. «Այսօր մենք պի­տի ա­զա­տենք մեր քա­ղա­քը ղա­րա­բաղ­ցի տա­կանք­նե­րից»:

Դրա­նով նա ար­տա­հայ­տեց իր «ԴՆԹ մա­կար­դա­կի» ցած­րա­խավ, չան­դա­լա­յա­կան ա­տե­լու­թյու­նը ռազ­մի­կի բնա­տուր հատ­կա­նիշ­նե­րով ա­ռա­վե­լա­գույնս օժտ­ված, պե­տա­կան մտա­ծո­ղու­թյունն ա­րյան մեջ կրող ար­ցախ­ցի­նե­րի նկատ­մամբ: Ու հե­տև­ո­ղա­կա­նո­րեն քայ­լեց դե­պի իր նպա­տա­կի ի­րա­գոր­ծու­մը` որ չլի­նի Ար­ցախ և ար­ցախ­ցի­ներ: Խո­րա­պես հա­կա­հայ և հա­կա­պե­տա­կան նպա­տակ... Ինչ­պես ի­րա­վամբ նկա­տել է քա­ղա­քա­կան վեր­լու­ծա­բան Աբ­րա­համ Գաս­պա­րյա­նը. «Որև­է փաս­տա­թուղթ, որ­տեղ Ար­ցա­խը կլի­նի Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում, վերջ կդնի հայ­կա­կան 3-րդ հան­րա­պե­տու­թյա­նը»: Սրանց ու­զածն էլ հենց այդ է` 13 մի­լի­ոն հա­յու­թյա­նը հասց­նել պե­տա­կա­նա­զուրկ վի­ճա­կի: Որ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան բնակ­չու­թյան վա­տա­գույն հատ­վա­ծը` ԿԸՀ տվյալ­նե­րով 688 հա­զա­րը, իսկ ի­րա­կա­նում` է­ա­պես ա­վե­լի քիչ, վճռի պե­տա­կա­նա­զուրկ դարձ­նել հա­մայն մո­լո­րա­կի հա­յե­րին: Այդ դեպ­քում շատ շու­տով սփյուռք էլ չի լի­նի` սփյուռ­քում հայ մնա­լու հա­մար էլ հե­նա­րան է պետք` ի դեմս պե­տա­կա­նու­թյան: Եվ մեր սու­բյեկ­տայ­նու­թյունն ար­դեն գրե­թե զրո­յաց­վել է` ե­թե Բաք­վում Ռու­սաս­տա­նի և Ադր­բե­ջա­նի ԱԳ նա­խա­րար­նե­րը ա­սու­լի­սի 80 տո­կո­սը նվի­րում են Հա­յաս­տա­նին, ա­պա դա ա­մո­թա­լի փաստ է նա­խև­ա­ռաջ մեզ հա­մար, որ այս ժե­խա­կենտ­րոն ազ­գա­դավ­նե­րը մինչ օրս իշ­խա­նու­թյուն ու­նեն:

Նկա­րագ­րե­լով ցած­րա­խավ «արժեք­նե­րի» հա­մա­լի­րը, Ան­նա-Էռա­տոն ցի­նի­կա­բար պնդում է. «Եթե այդ ա­մե­նը չես սի­րում, բա ի՞նչն ես սի­րում:

Ա­սեմ ին­չը՝ քանդ­ված ե­կե­ղե­ցի­նե­րը, ո­րով­հե­տեւ ու­րիշն է քան­դել, կորց­րած քա­ղաք­նե­րը, ո­րով­հե­տեւ ու­րիշ­ներն են ապ­րում այն­տեղ, Կո­տո­րա­ծի հու­շար­ձա­նը, ո­րով­հե­տեւ ու­րիշն է կո­տո­րել, Մա­սիս սա­րը, ո­րով­հե­տեւ սահ­մա­նից ան­դին է: Մի խոս­քով այն ա­մե­նը, ին­չը սի­րե­լը չի են­թադ­րում պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն, հո­գա­տա­րու­թյուն, ջանք, քրտինք, աշ­խա­տանք: Ըն­դա­մե­նը՝ նվնվոց»: Բայց չէ՞ որ Ար­ցա­խի տա­րածք­նե­րը, շե­ներն ու քա­ղաք­նե­րը հենց ձե՛ր ան­դուլ ջան­քե­րով են կորս­վել ու դար­ձել պիղծ թուր­քի բա­ժին, այ թրքա­հար­ճեր, հենց ձե՛ր ջան­քե­րով են ե­կե­ղե­ցի­նե­րը քանդ­վել և խաչ­քա­րե­րը ջար­դու­խուրդ ար­վել... Մի­ան­գա­մայն ի­րա­վա­ցի է պաշ­պա­նու­թյան նախ­կին փոխ­նա­խա­րար Ար­տակ Զա­քա­րյա­նը, որ 44-օրյա պա­տե­րազ­մում ա­վե­լի հեշտ էր հաղ­թել, քան պարտ­վել: Այդ ինչ­քան եք ջա­նա­ցել, որ պարտ­վենք: Ու շա­րու­նա­կում եք ջա­նալ, ներ­քին թշնա­մի­նե՛ր: Ինչ վե­րա­բե­րում է Ա­րա­րատ լե­ռա­նը, ա­պա զրկ­վե­ցինք, զի մեկ դար ա­ռաջ էլ կար ձեր պիղծ թրքա­բոլ­շև­իկ տե­սա­կը...

Ա­լեն Սի­մո­նյա­նը հայ­տա­րա­րում է, որ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րում» չպետք է հի­շա­տակ­վի Ար­ցա­խը, քան­զի այն կդառ­նա ա­կան: Այ­սինքն` որ ար­դեն №2 պաշ­տո­նա­տար ան­ձի շուր­թե­րով է հնչում «հրա­ժա­րիմք»-ը, տար­բեր վի­գեն­խա­չատ­րյան­նե­րի, գուր­գեն­խա­չատ­րյան­նե­րի և այլ զըռ­թու­զի­բի­լյան­նե­րի շուր­թե­րով էլ ա­ռաջ է տար­վում «մա­սից հրա­ժար­վենք, ամ­բող­ջը փրկենք» տխմա­րա­գույն գա­ղա­փա­րը: Ե­թե հո­գև­որ սպա­սա­վոր­ներն ա­սում են «հրա­ժա­րիմք ի Սա­տա­նա­յէ», ա­պա սրանք ա­սում են «հրա­ժա­րիմք ի Ար­ցա­խէ», ու նա­և հրա­ժար­վում են բո­լոր ար­ժա­նա­վոր­նե­րից: Նի­կո­լին չհնա­զանդ­վող հեր­թա­կան դա­տա­վո­րին` Զա­րու­հի Նախշ­քա­րյա­նին, նի­կո­լագր­պա­նա­յին ԲԴԽ-ով զրկե­ցին դա­տա­վո­րի կար­գա­վի­ճա­կից, և նա ո՛չ ա­ռա­ջինն է, ո՛չ վեր­ջին­նե­րը` սրանց պետք են մի­այն հնա­զանդ ստրուկ­ներ և տա­կանք­ներ (մե­կը մյու­սից ա­ռանձ­նա­պես չի տար­բեր­վում):

Ե­թե ա­ռա­վել քան 2000 տա­րի ա­ռաջ հռո­մե­ա­ցի­նե­րը վկա­յում է­ին, որ ա­մե­նա­վատ ստրուկ­նե­րը ստաց­վում են հա­յե­րից, ա­պա Նի­կո­լը թե­րևս ո­րո­շեց շտկել այդ «պատ­մա­կան ա­նար­դա­րու­թյու­նը» և ա­պա­հո­վել, որ հա­յե­րից ստաց­վեն լա­վա­գույն ստրուկ­ներ: Թուր­քի ստրուկ­ներ: Նի­կոլն էլ օ­րի­նակ է ծա­ռա­յում` միջ­նոր­դա­վոր­ված շնոր­հա­վո­րե­լով Էր­դո­ղա­նի ծննդյան օ­րը: Հեն­ցի Նի­կո­լի օրոք սրըն­թաց զար­գա­ցան Սամ­վել Բա­բա­յա­նի վատ կող­մե­րը, և նրա դեգ­րա­դա­ցի­ան հե­րո­սից դա­վա­ճան մեր աչ­քի ա­ռաջ է, հենց «Նոր Հա­յաս­տա­նում»` ա­ռանց ա­մա­չե­լու հայ­տա­րա­րում է, որ դեմ չէ ա­զե­րի­նե­րի կող­մից Կա­շե­նի հան­քի շա­հա­գործ­մա­նը: Դա կրկնու­թյունն է այն թե­զի, թե Ա­մուլ­սա­րի հան­քի թուրք բաժ­նե­տե­րե­րը անվ­տան­գու­թյան և չհար­ձակ­ման ե­րաշ­խի­քը կլի­նեն: Ա­հա՛ խտաց­ված տես­քով Լև­ոն Տեր-Պետ­րո­սյա­նի` «Մեր պաշտ­պա­նու­թյու­նը մեր ան­պաշտ­պան­վա­ծու­թյան մեջ է» թե­զի կեն­սա­գոր­ծու­մը: Նույն բա­նա­ձև­ի մարմ­նա­ցումն է և Ա­լեն Սի­մո­նյա­նի ա­սա­ծը: «Մի­ջազ­գա­յին ա­ռու­մով բա­վա­կա­նին մեծ հա­ջո­ղու­թյուն­ներ ենք գրան­ցում և շա­րու­նա­կե­լու ենք այդ ուղ­ղու­թյամբ աշ­խա­տել: Իմ գնա­հատ­մամբ՝ Լա­չի­նի մի­ջանց­քի փա­կումն ա­վե­լի մեծ վնաս պատ­ճա­ռեց Ադր­բե­ջա­նին, քան Հա­յաս­տա­նին և Ար­ցա­խին՝ քա­ղա­քա­կան ա­ռու­մով: Ա­յո, մենք տու­ժե­ցինք, ա­յո, մենք ծանր ենք տա­նում, ա­յո, մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րը փակ­ված են, մենք խնդիր­ներ ու­նենք: Սա­կայն, իմ գնա­հատ­մամբ, քա­ղա­քա­կան ա­ռու­մով Ադր­բե­ջա­նը հայտն­վել է փա­կու­ղու մեջ»,- ա­սաց Սի­մո­նյա­նը՝ հա­վե­լե­լով, որ սա պետք է օգ­տա­գործ­վի: Եվ այս մար­դը «ուրիշ մաս­նա­գե­տի» բու­ժա­ռու լի­նե­լու փո­խա­րեն բազ­մած է ԱԺ նա­խա­գա­հի ա­թո­ռին:

Ժե­խա­կենտ­րոն թրքա­հար­ճու­թյուն` ա­հա՛ այս­պես է բնո­րոշ­վում սրանց չքա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը: Եվ քա­նի դեռ Նի­կոլն է իշ­խա­նու­թյան, Ա­լի­ևն ու Էր­դո­ղանն են թե­լադ­րե­լու Հա­յաս­տա­նի օ­րա­կար­գը:

Հա, և պա­տա­հա­կան չէ, որ ըստ մա­մու­լի, սրանք հատ­կա­պես տագ­նա­պե­ցին և կա­տա­ղե­ցին ՀՀԿ փոխ­նա­խա­գա­հի թե­թև ձեռ­քով ի­րենց բա­նակց­վող փաս­տա­թուղ­թը հրա­պա­րակ­վեց: Է՛լ ա­վե­լի պա­տա­հա­կան չէ, որ Սերժ Սարգ­սյա­նի դեմ կա­տա­ղի ար­շա­վը հատ­կա­պես սաստ­կա­ցավ նրա` «Բա­նակ­ցա­յին ա­ռաջ­նագ­ծում» գրքի լույ­սըն­ծա­յու­մից հե­տո: Վա­խե­նում են և ճիշտ են ա­նում` դի­մակ­ներ են պատռ­վե­լու 2018-ին կա­տար­վա­ծի վե­րա­բե­րյալ:

Քան­զի ե­թե 2018-ին աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան կոն­սեն­սու­սով տե­ղի չու­նե­նար իշ­խա­նա­զավ­թում, մենք այ­սօր «խոր­քա­յին պե­տու­թյուն» է­ինք ու­նե­նա­լու, ո­րը մեզ ա­զա­տե­լու էր դրսի ու­ժե­րի և մա­նի­պու­լաց­վող ժե­խի պա­տան­դի կար­գա­վի­ճա­կից:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ