Նախագահ Սիի մոսկովյան այցից էֆեկտը մեր տարածաշրջանում արդեն զգացվում է

Մի­գու­ցե, Ա­լի­եւն այլ տրա­մադ­րու­թյու­ներ ու­նե­նա (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=251620&l=am), ե­թե վստահ լի­նի եր­կու հար­ցում: Նախ, որ ա­ռանց «գցվե­լու» վտան­գի կա­րող է հա­մար­ձա­կո­րեն Իս­րա­յե­լի «պա­րա­նին լվացք փռել»: Եվ երկ­րոր­դը, որ պա­տե­րազմ սկսե­լու դեպ­քում, ա­ռա­վել եւս, ե­թե Ի­րա­նը խառն­վի, ա­պա Թուր­քի­ան ան­վե­րա­պա­հո­րեն կգա օգ­նու­թյան:

Մի­այն թե Իս­րա­յե­լը թե­եւ մի գլուխ հայ­տա­րա­րում է, որ պատ­րաստ է պա­տե­րազ­մել, սա­կայն է­ա­կան խնդիր­ներ ու­նի: Սկսած մարդ­կա­յին ռե­սուր­սից (այն բա­նից հե­տո, երբ Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ան գնաց Ի­րա­նի հետ հաշ­տեց­ման ուղ­ղու­թյամբ): Վեր­ջաց­րած նրա­նով, որ ԱՄՆ-ն ակն­հայ­տո­րեն խու­սա­փում է նոր կո­ա­լի­ցի­ա­յի գլուխն ան­ցած, գալ Ի­րա­նի հետ կռվե­լու: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ մի կո­ա­լի­ցի­ա ար­դեն իսկ Ուկ­րա­ի­նա­յում ու­նի, մեկ այլ կո­ա­լի­ցի­ա էլ` Թայ­վա­նի ուղ­ղու­թյամբ, ու հի­մա էլ` եր­րո՞րդը…

Իսկ ա­հա Թուր­քի­ան, որ ի­րեն ա­ռանց այդ էլ «տա­րօ­րի­նակ» է սկսել պա­հել «փոքր եղ­բոր» հան­դեպ, այդ թվում` Իս­րա­յե­լի հետ խա­ղե­րի պատ­ճա­ռով, էլ ա­վե­լի ա­ռաջ գնաց: Այս­պես, նա­խօ­րե­ին Էր­դո­ղա­նը բաց տեքս­տով հայ­տա­րա­րեց, որ Թուր­քի­ան ռազ­մա­կան հա­կա­մար­տու­թյուն­նե­րում, այդ թվում՝ ուկ­րա­ի­նա­կան հա­կա­մար­տու­թյու­նում, կողմ չի դառ­նա: Ուկ­րա­ի­նա­յի մա­սին վա­ղուց էր դա ա­սել, ի­մաստ ու­նե՞ր կրկնել: Թե՞ Ուկ­րա­ի­նա­յին ա­ռա­ջին պլան բե­րե­լով, այլ բան էր ակ­նար­կում: Ե­թե խո­սում է հոգ­նա­կի` «ռազ­մա­կան հա­կա­մար­տու­թյուն­նե­րի» մա­սին, նշա­նա­կում է, որ խոս­քը բա­ցի Ուկ­րա­ի­նա­յից, նա­եւ ՌԴ-ի դեմ երկ­րոդ ճա­կատ բա­ցե­լու մա­սին է: Իսկ դա նշա­նա­կում է, որ նա­եւ Ի­րա­նի հետ բախ­ման գնա­լուց է Էր­դո­ղա­նը հրա­ժար­վում:

Այս մե­սի­ջը, ի­հար­կե, ա­ռա­ջին հեր­թին ԱՄՆ-ին է ուղղ­ված, բայց նա­եւ Ա­լի­ե­ւը չի կա­րող դա հաշ­վի չառ­նել: Նրա հա­մար սա զգու­շա­ցում է` ե­թե նման խա­ղի մեջ ես մտնում, մեզ վրա հույս չդնես:

Իսկ ին­չո՞ւ Էր­դո­ղա­նը հենց այս պա­հին այդ մա­սին խո­սեց: Այ­սինքն` այն օ­րը, երբ Սի Ցզին­պի­նը Մոսկ­վա­յից տուն էր վե­րա­դառ­նում… Չնա­յած, հենց սա է այն գլխա­վոր գոր­ծոն­ներ­ից մե­կը, ո­րը շատ բան է փո­խում ողջ աշ­խար­հում եւ մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում:

Նա­խա­գահ Սի­ի մոս­կո­վյան այ­ցի ար­դյունք­նե­րը հիմ­նա­կա­նում ար­դեն հաս­կա­նա­լի են: Գլխա­վոր մե­սի­ջը, որն ան­գամ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը են խոս­տո­վա­նում, դար­ձավ այն բա­նի հաս­տա­տու­մը, որ Մոսկ­վան եւ Պե­կի­նը մի­աս­նա­բար են գոր­ծում` չնա­յե­լով ան­գամ, թե Վա­շինգ­տոնն այդ մա­սին ինչ է մտա­ծում: Օ­րի­նակ, Պետ­դե­պար­տա­մեն­տի նախ­կին ղե­կա­վար Մայք Պոմ­պե­ոն Ռու­սաս­տա­նի եւ Չի­նաս­տա­նի մեր­ձե­ցումն ան­վա­նել է ԱՄՆ նա­խա­գահ Ջո Բայ­դե­նի «մեծ ռազ­մա­վա­րա­կան սխալ»: «Բայ­դե­նի վար­չա­կազ­մը ձա­խող­վեց, նրանք թույլ տվե­ցին ռուս­նե­րին եւ չի­նա­ցի­նե­րին մի­ա­վոր­վել, եւ դա հսկա­յա­կան ռիս­կեր է պա­րու­նա­կում ԱՄՆ-ի ու յու­րա­քան­չյուր (ամե­րի­կյան) քա­ղա­քա­ցու հա­մար»,- եզ­րա­փա­կել է Պոմ­պե­ոն:

Թե այս նոր ի­րա­վի­ճա­կում ինչ կա­նի ԱՄՆ-ն, դա իր խնդիրն է: Մյուս կող­մից էլ հարցն այն է, թե աշ­խարհն ինչ­պես է վե­րա­բեր­վում: Փաստ է, որ ռուս-չի­նա­կան այդ զար­գա­ցում­ներն էր­դեն իսկ է­ա­պես ազ­դել են Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի վրա, այդ թվում` շի­ա եւ սու­նի իս­լա­մա­կան աշ­խարհ­նե­րին հաշ­տեց­ման տա­նե­լու տես­քով, ար­դեն իսկ լրջա­գույն ազ­դակ է բո­լո­րի, եւ, ի­հար­կե, Թուր­քի­ա­յի հա­մար: Այ­սինքն, որ ՆԱ­ՏՕ-ական Թուր­քի­ան նման ի­րա­վի­ճա­կում պետք է առն­վազն սկսեր խո­սել չե­զո­քու­թյու­նից` սպա­սե­լով ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի հե­տա­գա ըն­թաց­քին, ա­վե­լի վաղ են­թադ­րե­լու ա­ռիթ ու­նե­ցել է­ինք: Ի­հար­կե, Էր­դո­ղանն ու­նի նա­եւ ա­ռա­ջի­կա ընտ­րու­թյուն­նե­րի խնդի­րը: Սա­կայն այն տպա­վո­րու­թյունն է, որ նրա հա­կա­ռա­կորդ­նե­րը հասց­րին կո­պիտ սխալ գոր­ծել` էն գլխից հայ­տա­րա­րե­լով ԱՄՆ-ին հա­վա­տար­մու­թյան եւ ՌԴ-ի հետ «քյալ­լա տա­լու» պատ­րաս­տա­կա­նու­թյան մա­սին: Ու դա այն ի­րա­վի­ճա­կում, երբ Թուր­քի­ա­յում ա­ռանց այդ էլ գեր­բարձր հա­կա­ա­մե­րի­կյան տրա­մադ­րու­թյուն­ներն էլ ա­վե­լի են սրվել, թե` ա­մե­րի­կա­ցի­ներն ու հրե­ա­նե­րը երկ­րա­շարժ սար­քե­ցին, իսկ հի­մա էլ ու­զում են Թուր­քի­ա­յի տա­նել դե­պի կոր­ծա­նա­րար պա­տե­րազմ: Իսկ Էր­դո­ղա­նը, ըստ ներ­կա ներ­թուր­քա­կան թրենդ­նե­րի, պա­տե­րազ­մել, ա­ռա­վել եւս` ՌԴ-ի եւ Ի­րա­նի հետ, ո­րոնց թի­կուն­քին Չի­նաս­տանն է, չի ու­զում, ան­գամ Սի­րի­ա­յի հետ է փոր­ձում հաշտ­վել, Հա­յաս­տան են գնում ֆուտ­բոլ խա­ղա­լու եւ այլն: Այ­սինքն, ե­թե ըն­դա­մե­նը ա­միս­ներ ա­ռաջ Էր­դո­ղա­նի պար­տու­թյու­նը հա­մար­վում էր ե­րաշ­խա­վոր­ված, ա­պա ար­դեն ան­գամ թուր­քա­կան ընդ­դի­մու­թյան մեջ լրջա­գույն մտա­հո­գու­թյուն­ներ կան, թե կկա­րո­ղա­նան երկ­րորդ փու­լի հաս­նել:

Ու այս ի­րա­վի­ճա­կում Ա­լի­ե­ւը կհա­մար­ձակ­վի՞ դեմ գնալ այդ ընդ­հան­րա­կան մի­տում­նե­րին. Ոչ թե վտան­գա­վոր, այլ` մա­հա­ցու վտան­գա­վոր կա­րող է լի­նել: Ե­թե նոր ի­րա­վի­ճա­կա­յին փո­փո­խու­թյուն չլի­նի, հա­զիվ թե:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ