Նիկոլյան Հայաստանը` «դեմոկրատական անդունդի» շեմին

Այ­սօր մեկ­նար­կում է Մի­ա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րի կազ­մա­կեր­պած երկ­րորդ «ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վը», ո­րի ար­դյուն­քում, ինչ­պես հայ­տա­րա­րել է Պետ­դե­պար­տա­մեն­տը, Վա­շինգ­տո­նը կա­րա­գաց­նի աշ­խար­հի, այս­պես կոչ­ված, ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան նո­րա­ցու­մը: Գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վի մաս­նա­կից շուրջ 120 երկր­նե­րի շար­քում տա­րա­ծաշր­ջա­նից կմաս­նակ­ցեն Հա­յաս­տա­նը եւ Վրաս­տա­նը:

ՏԱ­ՐԱ­ԾԱՇՐ­ՋԱ­ՆԻ ՄԻ­ԱԿ «ԴԵ­ՄՈԿ­ՐԱ­ՏԸ»

Մի­գու­ցե Հա­յաս­տա­նում ո­մանք կո­գե­ւոր­վեն` տե­սա՞ք, բռնա­պետ Ա­լի­ե­ւին չեն թող­նում «ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան փա­րոս» հան­դի­սա­ցող գա­գա­թա­ժո­ղո­վին: Շտա­պենք նման տրա­մադ­րու­թյուն­ներ ու­նե­ցող­նե­րին հի­աս­թա­փեց­նել` Ա­լի­եւն ինքն այդ մի­ջո­ցառ­մա­նը մաս­նակ­ցե­լու  ո­րե­ւէ ցան­կու­թյուն չի հայտ­նել: Ընդ ո­րում, դա ա­մե­նե­ւին էլ չի նշա­նա­կում, որ գա­գա­թա­ժո­ղո­վի կազ­մա­կեր­պիչ Վա­շինգ­տո­նը հրա­ժար­վում է բռնա­պետ Հեյ­դա­րո­վի­չին ռազ­մա­կան օգ­նու­թյուն ցու­ցա­բե­րե­լու ծրագ­րե­րից:

Ինչ վե­րա­բե­րում է Վրաս­տա­նին, ա­պա Սպի­տակ տան Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թյան խորհր­դի ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան գծով տնօ­րեն Ռոբ Բերշ­չինս­կին այս մեկ­նա­բա­նու­թյունն է տվել. «Մենք հստակ հայտ­նել ենք մեր մտա­հո­գու­թյուն­նե­րը Վրաս­տա­նում ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան հե­տըն­թա­ցի վե­րա­բե­րյալ: Վրաս­տա­նի նա­խա­գա­հին վեր­ջերս ըն­դու­նե­ցինք այս­տեղ՝ ԱՄՆ-ում: Նա Վրաս­տա­նի եվ­րա­ատ­լան­տյան ձգտում­նե­րի կա­րե­ւոր ձայ­նե­րից է եւ կներ­կա­յաց­նի մեր կող­մից հրա­վիր­ված եր­կի­րը «Հա­նուն ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան» գա­գաթ­ա­ժո­ղո­վին»: Պա՞րզ է, հրա­վի­րել են Վրաս­տա­նին ոչ թե որ­պես մի­աս­նա­կան պետու­թյան, այլ մի­այն դրա իշ­խա­նա­կան հա­մա­կար­գի սե­փա­կան «շպի­ոն­նե­րին»:

Ցու­ցադ­րա­բար չեն հրա­վի­րել նա­եւ Թուր­քի­ա­յին: Սա էլ հաս­կա­նա­լի է. Էր­դո­ղա­նին Վա­շինգ­տո­նում չեն սի­րում եւ հենց նրան կա­րո­ղա­ցան հե­ռաց­նել, Թուր­քի­ան ան­մի­ջա­պես կդառ­նա «նոր­մալ դե­մոկ­րա­տա­կան» եր­կիր:

Մեր հա­րե­ւան­նե­րից վեր­ջի­նը` Ի­րա­նը, հաս­կա­նա­լի է, մի­այն ե­րա­զում կա­րող է տես­նել «դե­մոկ­րա­տի­ա­յի այդ փա­րո­սին» մաս­նակ­ցու­թյան հրա­վե­րը: Բայց դե Ի­րանն էլ մշտար­թուն պե­տու­թյուն է, ե­րազ­ներ չի տես­նում:

Այս­պի­սով, մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում մի­այն Նի­կոլն է, որ լի­ար­ժեք կեր­պով կա­րող է այդ մի­ջո­ցառ­մա­նը մաս­նակ­ցել: Դա լա՞վ է, թե` վատ: Ի­հար­կե, կա­րող են հա­մո­զել, թե դա մեծ հար­թակ է, պետք է ա­ռի­թից օգտ­վել եւ մեր խնդիր­նե­րը ներ­կա­յաց­նել: Մի­այն թե ա­ռանց այդ հար­թա­կի էլ, մեր խնդիր­նե­րի մա­սին մե­զա­նից էլ լավ տե­ղյակ են բո­լոր նրանք, ով­քեր կա­րող են ինչ-որ բան փո­խել: Այդ թվում` գա­գա­թա­ժո­ղո­վի կազ­մա­կեր­պիչ ԱՄՆ-ն, ո­րը, կրկնենք, բա­ցա­հայ­տո­րեն խո­սում է գա­գա­թա­ժո­ղո­վին չհրա­վիր­ված Ա­լի­ե­ւին զենք ու ՆԱ­ՏՕ-ական բա­զա­ներ տա­լու մա­սին: Այ­սինքն, կներ­կա­յաց­վեն այդ հար­թա­կում մեր խնդիր­նե­րը, թե չեն ներ­կա­յաց­վի, դա բա­ցար­ձա­կա­պես բան չի փո­խում: Դա, ի­հար­կե, պարզ հաս­կա­նում է նա­եւ Նի­կո­լը, նա­եւ, որ խնդիր­ներ ներ­կա­յաց­նե­լը սո­վո­րա­կան «բլեֆ» է` այդ մի­ջո­ցառ­մա­նը մաս­նակ­ցե­լը բա­ցատ­րե­լու հա­մար: Ու­րեմն, ի­րա­կա­նում ի՞նչ է ցույց տա­լիս այդ մաս­նակ­ցու­թյու­նը, ո՞րն է դրա իս­կա­կան նպա­տակը, ու կա­րո՞ղ են հե­տե­ւանք­ներ լի­նել, փոր­ձենք հաս­կա­նալ:

ՆՈՐ ՋՐԲԱ­ԺԱՆ

Նախ ֆիք­սենք, թե առ­հա­սա­րակ որն է այդ գա­գա­թա­ժո­ղո­վի ի­րա­կան ի­մաս­տը:

Բնա­կա­նա­բար, դրա մաս­նա­կից­նե­րի թվում չեն ո՛չ Ռու­սաս­տա­նը եւ ո՛չ էլ` Չի­նաս­տա­նը: Ա­վե­լին, ՌԴ ԱԳՆ-ն վստահ է, որ գա­գա­թա­ժո­ղո­վի ի­մաս­տը հենց Մոսկ­վա­յին եւ Պե­կի­նին հա­կազ­դելն է: Ըստ այդմ, որ Վա­շինգ­տոնն այսկերպ փոր­ձում է. «Բո­լո­րին ստի­պել` աշ­խար­հին նա­յել «կա­նոն­նե­րի վրա հիմն­ված կար­գի» պրիզ­մա­յով, ո­րը ծա­ռա­յում է Վա­շինգ­տո­նի գլո­բալ շա­հե­րին: Մի­եւ­նույն ժա­մա­նակ, խոս­քը գնում է գա­ղա­փա­րա­կան հար­թա­կի ձե­ւա­վոր­ման մա­սին՝ պայ­քա­րե­լու նրանց դեմ, ում դեմ  ա­մե­րի­կյան քա­ղա­քա­կան է­լի­տան փոր­ձում է պի­տա­կա­վո­րել որ­պես «ավտոկ­րատ»: Սա ա­ռա­ջին հեր­թին վե­րա­բե­րում է Ռու­սաս­տա­նին եւ Չի­նաս­տա­նին»:

Այս­պի­սով, Մոսկվան հա­մոզ­ված է, որ գա­գա­թա­ժո­ղո­վի հիմ­նա­կան նպա­տակն այն է, որ ԱՄՆ-ն ստեղ­ծի «աշխար­հա­քա­ղա­քա­կան բա­րի­կադ­ներ», որն աշ­խար­հը կբա­ժա­նի եր­կու հատ­վա­ծի` ի­րեն են­թա­կա­նե­րի, այն է` «դե­մոկ­րա­տի­ա­յի ջա­տա­գով­նե­րի» եւ Մոսկ­վա­յի ու Պե­կի­նի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցող­նե­րի, այն է` «բռնա­պե­տա­կան ռե­ժիմ­նե­րի»: Հա­մե­նայն­դեպս, ԱԴԾ նախ­կին տնօ­րեն, Անվ­տան­գու­թյան խորհր­դի քար­տու­ղար, այ­սինքն` Ռու­սաս­տա­նի ա­մե­նա­տե­ղե­կաց­ված ան­ձան­ցից մե­կը` Նի­կո­լայ Պատ­րու­շե­ւը վստահ է, որ մո­տա­վո­րա­պես հենց հի­շա­տակ­ված տեր­մի­նա­բա­նու­թյան շրջա­նակ­նե­րում էլ Վա­շինգ­տոնն ա­ռաջ կտա­նի աշ­խար­հի «բա­րի­կա­դա­վոր­ման» այդ գոր­ծըն­թա­ցը: «Դա կլի­նի հեր­թա­կան հա­վա­քը հա­մաշ­խար­հա­յին կար­գի հա­մար, որ­տեղ Վա­շինգ­տո­նը ցան­կա­նում է ընդ­միշտ կենտ­րո­նա­կան դեր խա­ղալ: Իսկ այ­լա­խոհ­նե­րին, սպաս­վում է, որ կպցնեն «ոչ ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան պե­տու­թյուն­ներ» պի­տա­կը: Հեր­թա­կան ան­գամ կազ­մա­կեր­պիչ պե­տու­թյուն­ներն  ի­րենց կհռչա­կեն մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վուն­քի պաշտ­պան­ներ, մինչ­դեռ ան­պայ­ման կհայ­տա­րա­րեն, որ աշ­խար­հը պետք է ապ­րի ի­րենց կա­նոն­նե­րով: Աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան հա­կա­ռա­կորդ­նե­րի դեմ ամ­բի­ո­նից կհնչեն գի­տակ­ցա­բար կեղծ մե­ղադ­րանք­ներ պա­տե­րազ­մա­կան հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի եւ կո­ռուպ­ցի­ա­յի վե­րա­բե­րյալ, բայց, ինչ­պես միշտ, նրանք աչք կփա­կեն ի­րա­կան ցե­ղաս­պա­նու­թյան եւ ֆի­նան­սա­կան խար­դա­խու­թյուն­նե­րի վրա, ո­րոնք կա­տար­վել են Սպի­տակ տան հա­վա­նու­թյամբ…»,- պնդում է Պատ­րու­շե­ւը:

Սա­կայն, ըստ ՌԴ ԱԽ քար­տու­ղա­րի, աշ­խար­հը «սե­ւե­րի ու սպի­տակ­նե­րի» (Հայ­կո­յի ա­կան­ջը կան­չի, տես­նես սո­րո­սա­ծին ա­ներ-հայ­րի­կը Չե­խի­ա­յում ի­րեն ո՞նց է զգում) բա­ժա­նե­լը ինք­նան­պա­տակ չէ: Ու­րեմն, ո՞րն է նման գա­գա­թա­ժո­ղով սար­քե­լու՝ ԱՄՆ-ի հիմ­նա­կան նպա­տա­կը:

Նախ նա զգու­շաց­նում է, որ մաս­նա­կից շուրջ 120 երկր­նե­րը կսխալ­վեն, ե­թե այդ մաս­նակ­ցու­թյան հաշ­վին փոր­ձեն ի­րենց ար­տո­նյալ­նե­րի տեղ դնել. «Կեղ­ծա­վո­րա­բար խո­սե­լով ընտ­րու­թյան ա­զա­տու­թյան մա­սին՝ ԱՄՆ-ն, որն ի­րեն նշա­նա­կել է աշ­խար­հի գլխա­վոր դիկ­տա­տոր, ի­րա­կա­նում պար­զա­պես կծաղ­րի այն երկր­նե­րին, որ­տեղ նրանց կող­մից ոտ­նա­հար­վում են ինք­նիշ­խա­նու­թյունն ու ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյու­նը…»:

«ՀԱՅԴԵ ՓԱ­ՐԻ­ԶԻՑ» Ա­ՌԱՋ

Այդ­պե՞ս է, թե` ոչ, դա հար­ցի մի կողմն է, ո­րին դեռ կհաս­նենք: Հի­մա պար­զա­պես փաս­տենք. ՌԴ-ն (Չի­նաս­տա­նին չմո­ռա­նանք) այդ գա­գա­թա­ժո­ղովն ըն­կա­լում է, որ­պես ջրբա­ժան, եւ դրա շե­մին հստակ բո­լո­րին ներ­կա­յաց­նում է իր այդ պատ­կե­րա­ցու­մը, ո­րը նա­եւ ակ­նարկ է, որ հե­տայ­սու կգոր­ծի այդ պատ­կե­րա­ցում­նե­րին հա­մա­պա­տաս­խան:

Ա­հա այս ֆո­նին, մաս­նա­վո­րա­պես մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում, Վրաս­տանն ի­րեն դրսե­ւո­րում է՝ որ­պես «յոթ մոր կաթ ու­տող գառ»: Նա­խա­գա­հը կմաս­նակ­ցի, կա­ռա­վա­րու­թյու­նը` ոչ, եւ կախ­ված հե­տա­գա զար­գա­ցում­նե­րից, կկա­րո­ղա­նա հան­գիստ այս կամ այն կողմ գնալ: Իսկ դա «ոտա­տակ չմնա­լու» ե­րաշ­խիք է: Թուր­քիան եւ Ադր­բե­ջա­նը սե­փա­կան բլո­կի մեջ են` վստահ լի­նե­լով, որ հաղ­թող գե­րու­ժը, որն էլ լի­նի, կգե­րա­դա­սի նրանց հետ պայ­մա­նա­վոր­վել եւ ոչ թե ու­ժի դիր­քե­րից խո­սել: Մեր մյուս հա­րե­ւան Ի­րա­նը վա­ղուց է դիր­քա­վոր­վել, ու հի­մա պատ­րաստ է մին­չեւ վերջ իր դիր­քը պաշտ­պա­նել:

Իսկ ա­հա նի­կո­լյան Հա­յաս­տա­նը վեր­ջին ժա­մա­նակ­նե­րի իր բա­զում քայ­լե­րով (արցա­խյան խա­ղե­րից մին­չեւ Հռո­մի ստա­տու­տի հաս­տատ­ման քայ­լեր) ու հի­մա էլ` կով­կա­սյան տա­րա­ծաշր­ջա­նի «մի­ակ լի­ար­ժեք դե­մոկ­րա­տի» կար­գա­վի­ճա­կի հա­վակ­նու­թյուն­նե­րով  ի ցույց է դնում հստակ դիր­քո­րո­շում: Ու սա այն դեպ­քում, երբ ՌԴ-ն Հռո­մի ստատու­տի հետ կապ­ված ան­ցել է ա­մե­նա­բա­ցա­հայտ սպառ­նա­լիք­նե­րին. «Մոսկ­վան բա­ցար­ձա­կա­պես ա­նըն­դու­նե­լի է հա­մա­րում պաշ­տո­նա­կան Ե­րե­ւա­նի՝ Մի­ջազ­գա­յին քրե­ա­կան դա­տա­րա­նի Հռո­մի ստա­տու­տին մի­ա­նա­լու ծրագ­րե­րը Ռու­սաս­տա­նի ղե­կա­վա­րու­թյան դեմ ՄՔԴ-ի վեր­ջին ա­նօ­րի­նա­կան եւ ի­րա­վա­բա­նո­րեն ան­վա­վեր «օրդեր­նե­րի» ֆո­նին… Հայ գոր­ծըն­կեր­նե­րին զգու­շաց­վել է Մոսկ­վա­յի հետ երկ­կողմ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի վրա ի­րենց հնա­րա­վոր քայ­լե­րի ծայ­րա­հեղ բա­ցա­սա­կան հե­տե­ւանք­նե­րի մա­սին»: Մո­տա­վո­րա­պես նույնկերպ կա­րե­լի է գնա­հա­տել նա­եւ «Տա­շիր» ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի խմբի եւ Հայ գոր­ծա­րար­նե­րի ա­սո­ցի­ա­ցի­ա­յի ղե­կա­վար Սամ­վել Կա­րա­պե­տյա­նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, թե` ան­թույ­լատ­րե­լի է նման խա­ղե­րով վտան­գել Հա­յաս­տա­նի եւ Ռու­սաս­տա­նի դա­րա­վոր բա­րե­կա­մա­կան կա­պերն ու եր­կու երկր­նե­րի ժո­ղո­վուրդ­նե­րի գոր­ծըն­կե­րա­յին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը: Ու կա­րե­լի է կռա­հել, թե Կա­րա­պե­տյա­նի այդ դեռ նա­խազ­գու­շաց­նող մտքե­րը որ­տե­ղից են գա­լիս: Չնա­յած, երբ այս վի­ճա­կում տե­ղի իշ­խա­նա­վոր­նե­րը Ադր­բե­ջա­նին զի­նել պատ­րաստ­վող ԱՄՆ-ի կազ­մա­կեր­պած «դե­մոկ­րա­տի­ա­յի գա­գա­թա­ժո­ղո­վի» մեջ են թա­թախ­վում, դա ար­դեն Հա­յաս­տա­նի լի­նել-չլի­նե­լու մա­սին հար­ցադ­րում­ներն են բե­րում ա­մե­նա­ա­ռաջ­նա­յին օ­րա­կարգ…

Ի՞նչ է, տե­ղի ո­րոշ իշ­խա­նա­վոր­ներ հույս ու­նեն «Հայդե Փա­րիզ» տակ­տի­կա­յո՞վ գոր­ծել, ու մի­գու­ցե ստաց­վի՞, թե­եւ Փա­րիզն էլ է կրակ­նե­րի մեջ: Բայց դրա­նից հե­տո ի՞նչ կմնա Հա­յաս­տա­նից…

Չնա­յած, ե­րե­ւի նույ­նը, ինչ մնաց 1920թ.-ի «Հայդե Փա­րի­զից» հե­տո:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ