Հայաստանի ոչնչացման օպերացիան շարունակվում է

Հռո­մի ստա­տու­տի վա­վե­րաց­ման թե­ման աչ­քի առաջ վե­րած­վում է հեր­թա­կան կլո­ու­նա­դա­յի: Եր­կար աղ­մու­կից հե­տո ՀՀ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, ի դեմս ՀՀ ԱԺ փոխ­նա­խա­գահ Հա­կոբ Ար­շա­կյանի, հայ­տա­րա­րե­ցին, թե` Հա­յաս­տա­նը լսել է Ռու­սաս­տա­նի դաշ­նու­թյու­նից հնչող մտա­հո­գու­թյուն­նե­րը եւ կկա­րո­ղա­նա այն­պես ա­նել, որ Հռո­մի կա­նո­նադ­րու­թյան հետ կապ­ված հե­տա­գա ըն­թաց­քի ա­պա­հո­վու­մը չվնա­սի Հա­յաս­տան-Ռու­սաս­տան ռազ­մա­վա­րա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րին: Այ­սինքն, էլ Պու­տի­նին չե՞ն ու­զում ձեր­բա­կա­լել...

ՀՈ­ՂԵՐ՝ Ա­ՌԱՆՑ ԿՐԱ­ԿՈ­ՑԻ

Ա­վե­լի վաղ են­թադ­րել է­ինք, որ կգա պա­հը, երբ նի­կո­լյան խուն­տան կփոր­ձի Պու­տի­նին ձեր­բա­կա­լե­լու սպառ­նա­լիք­նե­րի կար­գի ծայ­րա­հեղ ա­րեւմ­տա­մո­լա­կան քայ­լը կա­պել Ադր­բե­ջա­նի հետ, թե վա­վե­րաց­նում են, որ հան­ցա­գործ ա­զե­րի­նե­րին հե­տո կա­րո­ղա­նան դա­տել: Ու Ար­շա­կյանն էլ դա էր պնդում. «Հռո­մի կա­նո­նադ­րու­թյան վա­վե­րա­ցու­մը Հա­յաս­տա­նին հնա­րա­վո­րու­թյուն կտա մի­ջազ­գա­յին քրե­ա­կան դա­տա­րա­նում դնել Ադր­բե­ջա­նի զին­ծա­ռա­յող­նե­րի գոր­ծած ծան­րա­գույն հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի հա­մար պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան հար­ցը...»: Չէ, սա մա­նի­պու­լյա­ցի­ա է, ոչ մի նման ռե­ալ հնա­րա­վո­րու­թյուն չկա: Լա­չի­նի հետ կապ­ված նույն Հա­ա­գա­յի դա­տա­րա­նի ո­րո­շում կա­յաց­րեց. ո՞ւր է պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը:

Նա­եւ, Ար­շա­կյա­նը փոր­ձում է բա­ցատ­րել, թե ին­չու է­ին ի­րենց ո­րոշ պատ­գա­մա­վոր­ներ մինչ այս հայ­տա­րա­րում, թե այդ վա­վե­րա­ցու­մը Պու­տի­նին ձեր­բա­կա­լե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­լիս. «Կար­ծում եմ, մեր խմբակ­ցու­թյան պատ­գա­մա­վո­րը տպա­վոր­վել է ռու­սա­կան մա­մու­լի եւ սո­ցի­ա­լա­կան ցան­ցե­րի հրա­պա­րա­կում­նե­րից, ին­չի հա­մար ցա­վում եմ: Բնա­կա­նա­բար՝ իշ­խող կու­սակ­ցու­թյու­նը եւ թի­մը նման մտադ­րու­թյուն կամ ցան­կու­թյուն չու­նի...»: Այ­սինքն, պետք էր այդ­քան ժա­մա­նակ սպա­սել, որ ա­սե­ին, թե ի­րենց պատ­գա­մա­վո­րը (հա­մա­պա­տաս­խան տեր­մի­նը չենք օգ­տա­գոր­ծում) այդ­քան խեղ­ճուկ­րակ տպա­վոր­վո­ղի մե՞կն է: Բա մե­կը, որ կա­րող է այդ­պես «տպա­վոր­վել» եւ պե­տու­թյա­նը հսկա­յա­կան վնաս տալ, ի՞նչ է ա­նում խորհր­դա­րա­նում:

Կարճ ա­սած, ըստ Ար­շա­կյա­նի. «Կար­ծում եմ՝ կկա­րո­ղա­նանք այն­պես ա­նել, որ Հռո­մի կա­նո­նադ­րու­թյան հետ կապ­ված հե­տա­գա ըն­թաց­քի ա­պա­հո­վու­մը չվնա­սի Հա­յաս­տան-Ռու­սաս­տան ռազ­մա­վա­րա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րին»: Եր­կու հարց: Ին­չո՞ւ է այս մա­սին խո­սում հենց Ար­շա­կյա­նը ու ին­չո՞ւ եր­կար պա­ու­զա­յից հե­տո:

Ար­շա­կյա­նի հար­ցը պարզ է. պետք ե­ղավ, վա­ղը-մյուս օ­րը Ա­լե­նը կամ Նի­կո­լը կհայ­տա­րա­րեն, թե, ընդ­հա­կա­ռա­կը, դա Ար­շա­կյանն էր «տպա­վոր­վել  սո­ցի­ա­լա­կան ցան­ցե­րից», եւ նրա ա­սած­նե­րը «իշխող կու­սակ­ցու­թյան եւ թի­մի կար­ծի­քը չեն ար­տա­հայ­տում»: Պետք ե­ղավ, կհաս­տա­տեն, թե, ա­յո, մենք ենք Ար­շա­կյա­նին հանձ­նա­րա­րել, որ այդ տե­սա­կե­տը հն­չեց­նի: Տի­պիկ նի­կո­լյան ոճ, կախ­ված նրա­նից, թե վա­ղը որ կողմ է պետք շրջվել:

Երկ­րոր­դը, ին­չու այ­սօր: Այս­տեղ նախ չմո­ռա­նանք, որ Ար­շա­կյա­նի այդ ճա­ռը հա­ջոր­դեց ա­ռանց կրա­կո­ցի Տեղ գյու­ղի հո­ղե­րը ա­զե­րի­նե­րին տա­լու պատ­մու­թյա­նը, որն ակն­հայ­տո­րեն չի հի­աց­րել ո՛չ Մոսկ­վա­յին եւ ո՛չ էլ՝ Թեհ­րա­նին: Շատ պարզ պատ­ճա­ռով:

Թե ին­չու Տեղ գյու­ղի հո­ղե­րը տվե­ցին, կա­րե­լի է կա­պել նա­եւ Նի­կո­լի վեր­ջին հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րից մե­կի հետ: Հի­շենք, փետր­վա­րի 8-ին նա հստակ հայ­տա­րա­րեց, թե ինչ է ըն­կա­լում Հա­յաս­տա­նի սահ­ման ա­սե­լով. «Ինչու՞ է հնա­րա­վոր դար­ձել Եվ­րա­մի­ու­թյան քա­ղա­քա­ցի­ա­կան ա­ռա­քե­լու­թյան գոր­ծու­ղու­մը, ո­րով­հե­տեւ Պրա­հա­յում տե­ղի ու­նե­ցած քա­ռա­կողմ հան­դիպ­ման ար­դյուն­քում Եվ­րա­մի­ու­թյու­նը հստակ գծագ­րել է, այդ թվում՝ Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մաս­նակ­ցու­թյամբ ու հա­մա­ձայ­նու­թյամբ, թե որն է Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը: Այ­սինքն՝ ի­րենք ա­սել են, որ մեր պատ­կե­րաց­մամբ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան քար­տե­զը սա է, կամ մենք ենք ա­սել, նրանք ըն­դու­նել են ի գի­տու­թյուն եւ հաս­տա­տել են: Ի­րենք գա­լիս են այդ տա­րած­քը մո­նի­թո­րինգ ա­նե­լու, դի­տե­լու»:

Դեռ այդ հայ­տա­րա­րու­թյա­նը զու­գա­հեռ ա­ռիթ ու­նե­ցանք կար­ծիք հայտ­նել, որ դա մեկ բան է նշա­նա­կում՝ հայ ժո­ղովր­դի թի­կուն­քին սահ­մա­նա­զա­տում: Եվ հի­մա, երբ Պրա­հա­յում գաղտ­նի պայ­մա­նա­վոր­վել են, այն է՝ «Եվրա­մի­ու­թյու­նը հստակ գծագ­րել է, թե որն է Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը», ու հի­մա էլ ա­զե­րի­ներն ա­ռանց մեկ կրա­կո­ցի գա­լիս, Տեղ գյու­ղի մոտ նստում են ինչ-որ հատ­վա­ծում, ա­պա դա խո­սում է այն մա­սին, որ այդ ա­ռա­ջըն­թա­ցը հենց «Եվրա­մի­ու­թյու­նը հստակ գծագ­րած սահ­մա­նի» մա­սին գաղտ­նի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյան հա­մա­ձայն է:

Թե ինչ սահ­մա­նի մա­սին է խոս­քը, բա­ցատ­րում է մեր աղ­բյու­րը. «Այս չորս-հինգ օ­րե­րի ըն­թաց­քում Տեղ գյու­ղի գյու­ղա­ցի­նե­րի հետ հան­դիպ­ման ու նրանց զրույց­նե­րի ժա­մա­նակ ա­կն­հայտ խոս­վում էր, որ սա դա­վա­ճա­նա­կան քայլ է ե­ղել գոր­ծող իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մից, եւ լավ էլ ի­մա­ցել են, որ թուր­քը ա­նար­գել մտել է Տե­ղի հո­ղա­տա­րածք­նե­րը: Տե­ղի գյու­ղա­ցի­նե­րի պա­հան­ջը մեկն էր` ա­պա­հո­վել զեն­քով ու դուրս շպրտել թուր­քե­րին ի­րենց պա­պե­կան հո­ղե­րից: Եվ քա­նի որ ան­գիր գի­տեմ այդ տա­րածք­նե­րի մա­սին, որ ման­կու­թյանս 16 եւ ա­վե­լի տա­րի­նե­րը այդ­տեղ եմ անց­կաց­րել, այժմ գտնվում է թուր­քի հսկո­ղու­թյան տակ: Գյու­ղի տա­րեց մար­դիկ պատ­մում են, որ դե­ռեւս 30-ական թվա­կան­նե­րից մին­չեւ 50-ական թվա­կան­ներն այդ հո­ղե­րի հան­դեպ ոտնձ­գու­թյուն­ներ են ա­րել ա­զե­րի­նե­րը, ո­րոնց չի հա­ջող­վել տի­րա­նալ: Իսկ ար­դեն սե­փա­կա­նաշ­նոր­հու­մից հե­տո այն տրա­մադր­վել է Տե­ղի գյու­ղա­ցի­նե­րին: Ցա­վն այն է, որ այս ստոր գոր­ծար­քը ե­ղել է Նի­կո­լի ու Ա­լի­ե­ւի գաղտ­նի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյու­նը, եւ ար­դյուն­քում ե­ղավ այն, ին­չն այ­սօր մենք տես­նում ենք: Եվ թող զար­մա­նա­լի չթվա, որ այս­պես կտոր-կտոր զի­ջե­լով, վա­ղը թուր­քե­րը հաս­նե­լու են Ե­րե­ւան»:

ԻՆ­ՉՈՒ ԱՐ­ԳԵ­ԼԱ­ՓԱ­ԿԵ­ՑԻՆ ՀԱՊԿ-Ի ՄՈՒՏ­ՔԸ ՍԱՀ­ՄԱՆ

Սրա ի­րա­վա­կան գնա­հա­տա­կա­նը, ի­հար­կե, կա­րող է տրվել մի­այն իշ­խա­նա­փո­խու­թյու­նից հե­տո, թե­եւ ակն­հայտ է, որ խոս­քը ա­պօ­րի­նի սահ­մա­նա­զատ­ման մա­սին է: Սա­կայն մինչ այդ, խնդրին մյուս կող­մից նա­յենք: Իր ե­լույ­թում Նի­կո­լը հեր­թա­կան ան­գամ խո­սեց, թե ին­չու ՀԱՊԿ ա­ռա­քե­լու­թյա­նը  չեն թող­նում Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­ներ. «Մենք ՀԱՊԿ-ից խնդրել ենք ա­մե­նա­կա­րե­ւոր սկզբուն­քա­յին մի բան՝ ճշգրտել Հա­վա­քա­կան անվ­տան­գու­թյան պայ­մա­նագ­րի կազ­մա­կեր­պու­թյան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան գո­տին Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նում: Այ­սինքն՝ մեզ ա­սել ի­րենց պատ­կե­րա­ցու­մը, թե ո՞րն է Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը: Մենք այս հար­ցի հստակ պա­տաս­խա­նը չենք ստա­ցել...»: Սա հին «բլեֆն» էր, ո­րի պա­տաս­խա­նը քա­նիցս տր­վել է: Ե­թե ըն­դուն­վում են Ալ­մա-Ա­թա­յի հա­մա­ձայ­նագ­րով սահ­ման­ված խորհր­դա­յին սահ­ման­նե­րը, ա­պա դրա բո­լոր հստակ քար­տեզ­նե­րը կան Մոսկ­վա­յում: ՌԴ-ն քա­նիցս է դա ա­սել, այ­սինքն, որ այն բա­նից հե­տո, երբ Նի­կոլն ու Ա­լի­ե­ւը մի­ա­սին դի­մե­ցին Պու­տի­նին, թե՝ ըն­դու­նում ենք Ալ­մա-Ա­թա­յի հա­մա­ձայ­նա­գի­րը, դրա­նով  նա­եւ մեկ մետ­րի ճշգրտու­թյամբ հստակ էր, թե որն են նրանք հա­մա­րում Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի սահ­ման, այ­սինքն, թե որն է ՀԱՊԿ պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան գո­տին: Բայց ե­թե Եվ­րա­մի­ու­թյու­նը, իսկ ա­վե­լի կոնկ­րետ՝ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը, էլ ա­վե­լի կոնկ­րետ՝ անգ­լո­սաք­սե­րը «հստակ գծագ­րել են» սահ­մա­նը ու հի­մա ա­ռանց կրա­կո­ցի հանձ­նում են հո­ղեր, ո­րոնք դրան հա­մա­պա­տաս­խան են եւ ո­րոնք Մոսկ­վա­յում ե­ղած խորհր­դա­յին քար­տեզ­նե­րով Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քում են, ար­դեն շատ ա­վե­լի պարզ է դառ­նում, թե ին­չու ՀԱՊԿ-ը այդ տա­րածք­ներ չպետք է մտնի: ՀԱՊԿ-ը կգոր­ծեր խորհր­դա­յին սահ­ման­նե­րին հա­մա­պա­տաս­խան, եւ այդ դեպ­քում «Եվրա­մի­ու­թյան հստակ գծագ­րած» սահ­ման­ներն ի­րա­կա­նու­թյուն դարձ­նել հնա­րա­վոր չէր լի­նի:

Այս­պի­սով, այս ողջ պատ­մու­թյու­նը ե­կավ նո­րից հու­շե­լու, որ ի­րա­կա­նում Նի­կոլն ու Ա­լի­ե­ւը շա­րու­նա­կում են խա­ղալ՝ «Եվրա­մի­ու­թյու­նը հստակ գծագ­րել է» տրա­մա­բա­նու­թյան շրջա­նակ­նե­րում: Այ­սինքն, որ կա­մաց-կա­մաց այս ա­մե­նը տա­նե­լու է նույն ա­րեւմ­տյան սխե­մա­յով «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րին», ո­րի վերջ­նան­պա­տա­կը պետ­քար­տու­ղար Բլին­քե­նը պարզ ներ­կա­յաց­րել է՝ պետք է Ի­րա­նի սահ­ման­նե­րը ՆԱ­ՏՕ-ական բա­զա­նե­րով լցնել:

Բնա­կան է, որ ա­ռա­վել եւս Տեղ գյու­ղի պատ­մու­թյան ֆո­նին Մոսկ­վան եւ Թեհ­րա­նը պարզ հաս­կա­նում են, թե բա­զում մե­սիջ­նե­րից հե­տո ան­գամ այս ա­մե­նը դե­պի ուր է գնում: Գու­մա­րած, Պու­տի­նին կա­լա­նա­վո­րե­լու մա­սին պատ­մու­թյու­նը, ո­րը, չնա­յած, մի­գու­ցե ու­շադ­րու­թյուն շե­ղող քայլ էր. նախ այդ ակ­նար­կը կփո­խան­ցենք, հե­տո Ար­շա­կյա­նը կա­սի, թե ինչ կա­լա­նա­վո­րել, ինչ բան, ու այդ ըն­թաց­քում «Եվրա­մի­ու­թյան գծած սահ­ման­նե­րի» հար­ցը մի քիչ ա­ռաջ կգնա:

Այդ­պես է, թե՝ ոչ, ժա­մա­նա­կը ցույց կտա: Սա­կայն այս պա­հին մեկ բան է հստակ: Նախ, ՌԴ-ից ե­կած ազ­դակ­նե­րը շատ հստակ է­ին. Մոսկ­վան այս ա­մե­նը սկսում է հա­մա­րել ՌԴ-ի եւ ան­ձամբ Պու­տի­նի դեմ թշնա­մա­կան քայլ, ո­րի տա­կից դուրս գա­լու հար­ցում Նի­կո­լը  լուրջ խնդիր­ներ ու­նի: Ա­ռա­վել եւս, որ ինչ­պես Լի­սա­գո­րի, այն­պես էլ Տեղ գյու­ղի դրվագ­նե­րին ա­րա­գո­րեն խառն­վե­ցին ռուս զին­վո­րա­կան­նե­րը` ցույց տա­լով, որ Նի­կո­լին  չեն թող­նի քե­ֆը տվա­ծի պես Ա­լի­ե­ւին հո­ղեր տա:

Ու նա­եւ այս ա­մե­նի ֆո­նին ա­րա­գո­րեն փոխ­վում է տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ֆո­նը, եւ լուրջ հար­ցա­կան­ներ կան, թե Ա­րեւ­մուտ­քը կկա­րո­ղա­նա՞ Ի­րա­նի դեմ օ­պե­րա­ցի­ան շա­րու­նա­կել: Իսկ ե­թե ոչ, ա­պա կկո­րի նա­եւ հե­տաքրք­րու­թյու­նը Նի­կո­լի հան­դեպ, եւ այդ պա­հին պետք է նա­եւ պա­տաս­խան­ներ տալ Պու­տի­նին ձեր­բա­կա­լե­լու ծրագ­րե­րի մա­սով: Այ­սինքն, Ար­շա­կյա­նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը կա­րե­լի է նա­եւ հա­մա­րել Նի­կո­լի վա­խե­ցած տակ­տի­կա­կան պա­ու­զան:

Չնա­յած, ե­րեկ Նի­կո­լի Էդ­մո­նը հպար­տա­ցել էր, թե ի­րեն ըն­դու­նել են Բրի­տա­նի­ա­յի ար­տա­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նում եւ խորհր­դա­րա­նում. «Մի­ա­ցյալ Թա­գա­վո­րու­թյան խորհր­դա­րա­նում բրի­տա­նա­կան ու­ղե­ղա­յին կենտ­րոն­նե­րի հա­մար կազ­մա­կերպ­ված հան­դիպ­մա­նը ներ­կա­յաց­րել եմ խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցի եւ վեր­ջին շրջա­նում Ադր­բե­ջա­նի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի ման­րա­մաս­նե­րը, ինչ­պես նա­եւ քննարկ­վող հար­ցե­րի շուրջ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան»: Դե, ե­թե «բրի­տա­նա­կան ու­ղե­ղա­յին կենտ­րոն­ներ», ա­պա դա հու­շում է, որ Հա­յաս­տա­նի ոչն­չաց­ման օ­պե­րա­ցի­ան շա­րու­նակ­վում է:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ