Նիկոլի մոտ ռուսասիրության հերթական «նոպա՞ն» է սկսվում

Շատ հա­ճախ է ՔՊ-ական պատ­գա­մա­վոր Հո­վիկ Ա­ղա­զա­րյանն այն­պի­սի դա­րա­կազ­միկ մտքեր ար­տա­հայ­տում, որ չես էլ կա­րող դրան­ցից նյար­դայ­նա­նալ. մնում է մի­այն ժպտալ: Բայց ա­հա հեր­թա­կան նման մտքե­րը, ո­րոնք նա ար­տա­հայ­տեց Տեղ գյու­ղի ուղ­ղու­թյամբ ա­զե­րի­նե­րի ներ­խուժ­ման հետ կապ­ված, այն բա­ցա­ռիկ դեպ­քե­րից է, որ հե­տաքր­քիր մտո­րում­նե­րի տե­ղիք է տա­լիս:

Ա­ՂԱ­ԶԱ­ՐՅԱՆՆ Ա­ԿԱ­ՄԱ ԲԱ­ՑԵՑ ՓԱ­ԿԱԳ­ԾԵ­ՐԸ

Չէ, ինչ-որ ցնցող միտք Ա­ղա­զա­րյա­նը, բնա­կա­նա­բար, չի հայտ­նում: Ըն­դա­մե­նը գի­տակ­ցե­լով, թե՝ ոչ, բայց փա­կագ­ծեր է բա­ցում, թե ի­րա­կա­նում ինչ է տե­ղի ու­նե­ցել: Այս­պես, Ա­ղա­զա­րյա­նի խոս­քով. «Փաս­տը մնում է փաստ, որ այս­տեղ հա­պա­ղում է տե­ղի ու­նե­ցել ինչ-որ ի­մաս­տով այդ ճա­նա­պարհ­նե­րի փո­փո­խու­թյան հետ կապ­ված: Ադր­բե­ջան­ցի­ներն օգ­տա­գոր­ծել են այդ հան­գա­ման­քը եւ դիր­քա­վոր­վել են: Չեմ բա­ցա­ռում, որ ինչ-որ տե­ղեր ներ­խու­ժել են ՀՀ սու­վե­րեն տա­րածք…»:

Կրկնենք, սա ՀՀ ԱԺ-ում պատ­գա­մա­վո­րա­կան ա­թոռ զբա­ղեց­նող ան­ձի պաշ­տո­նա­կան եւ հրա­պա­րա­կա­յին հայ­տա­րա­րու­թյունն է: Այ­սինքն՝ պատ­գա­մա­վո­րը, Տեղ գյու­ղի դեպ­քե­րից նույ­նիսկ օ­րեր անց ըն­դա­մե­նը «չի բա­ցա­ռում, որ ինչ-որ տե­ղեր» ա­զե­րի­նե­րը ներ­խու­ժել են «ՀՀ սու­վե­րեն տա­րածք»: Այ­սինքն, չի հաս­տա­տում, չի հեր­քում: Այլ մի­այն չի բա­ցա­ռում, ո­րը նշա­նա­կում է՝ պատ­գա­մա­վո­րը հստակ տե­ղյակ չէ, թե Հա­յաս­տա­նի «ինչ-որ տե­ղեր» օ­կու­պաց­վե՞լ են, այն է՝ հա­կա­ռա­կոր­դի բա­նա­կը մեր երկ­րի տա­րածք ներ­խու­ժե՞լ է, թե՝ ոչ: Կրկնենք. ոչ թե դեպ­քե­րից մի քա­նի րո­պե, մի քա­նի ժամ, այլ՝ օ­րեր անց:

Ի­հար­կե, կա­րե­լի է հա­մա­րել, թե, ո­չինչ, Ա­ղա­զա­րյանն է, ու­շադ­րու­թյուն մի դարձ­րեք: Կամ էլ այս­պես. ա­հա, սա է նի­կո­լյան պատ­գա­մա­վո­րի ի­րա­կան կեր­պա­րը. թշնա­մին ներ­խու­ժել է Հա­յաս­տա­նի տա­րածք, իսկ նրանք ան­գամ հստակ բան չգի­տեն այդ մա­սին: Սա­կայն այս տար­բե­րակ­նե­րը, թե­րեւս, սխալ կլի­նե­ին մեկ պարզ պատ­ճա­ռով: Ան­կեղծ ա­սած, մի տե­սակ չենք հա­վա­տում, որ Ա­ղա­զա­րյա­նը կամ նի­կո­լյան մյուս պատ­գա­մա­վոր­նե­րը  չգի­տեն, թե թշնա­մին որ­տեղ է ներ­խու­ժել Հա­յաս­տա­նի տա­րածք: Չենք հա­վա­տում, որ նա­եւ պատ­կե­րա­ցում չու­նեն, թե դա ինչ է նշա­նա­կում: Այ­սինքն, որ ա­մեն մի ներ­խու­ժում պա­տե­րազ­մա­կան ակտ է, ո­րը են­թադ­րում է ինչ­պես բա­նա­կի, այն­պես էլ պե­տա­կան կա­ռույց­նե­րի՝ Սահ­մա­նադ­րու­թյամբ եւ այլ օ­րենք­նե­րով պար­տադր­ված կոնկ­րետ գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ: Ե­թե ան­գամ չգի­տեն, հի­շեց­նենք: Նախ, Զին­ված ու­ժե­րը պար­տա­վոր են ան­հա­պաղ վե­րա­կանգ­նել երկ­րի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյու­նը: Մի­ա­ժա­մա­նակ, ըստ Սահ­մանադ­րու­թյան պա­հան­ջի. « Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան վրա զին­ված հար­ձակ­ման», ան­գամ դրա ան­մի­ջա­կան վտան­գի առ­կա­յու­թյան դեպ­քե­րում. «Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը հայ­տա­րա­րում է ռազ­մա­կան դրու­թյուն»: Մի­ա­ժա­մա­նակ. «Ռազ­մա­կան դրու­թյուն հայ­տա­րար­վե­լու դեպ­քում ի­րա­վուն­քի ու­ժով ան­հա­պաղ գու­մար­վում է Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի հա­տուկ նիստ» եւ այլն:

Այս ա­մե­նը, կրկնենք, Սահ­մա­նադ­րու­թյան պար­տադ­րանքն է, եւ, ըստ այդմ, պատ­գա­մա­վո­րը, ան­կախ նրա­նից՝ Ա­ղա­զա­րյանն է, թե՝ ոչ, երբ են­թադ­րա­բար է խո­սում պե­տու­թյան տա­րածք թշնա­մու ներ­խուժ­ման մա­սին, սա ար­դեն պարզ ազ­դակ է Սահ­մա­նադ­րու­թյան այդ պա­հանջ­նե­րի կոպ­տա­գույն ոտ­նա­հար­ման մա­սին: Ընդ ո­րում, երբ Ա­ղա­զա­րյա­նը խոս­տո­վա­նում է, որ առն­վազն կաս­կած­ներ ու­նի, որ Հա­յաս­տա­նի տա­րածք ներ­խու­ժում է ե­ղել, ա­պա նրա եւ մյուս պատ­գա­մա­վոր­նե­րի ա­ռաջ­նա­հերթ գոր­ծը պետք է լի­ներ դա պար­զե­լը, եւ ե­թե կա­ռա­վա­րու­թյունն օ­րեն­քով սահ­ման­վա­ծի պես չի գոր­ծում, ա­պա նրան օ­րի­նա­կան դաշտ բե­րե­լը:

Մինչ­դեռ փաստն այն է, որ օ­րեր են ան­ցել, սա­կայն պատ­գա­մա­վոր­նե­րը տեղ­նե­րից  չեն շարժ­վել: Այ, հենց այս փաստն է, որ տա­նում է Ա­ղա­զա­րյա­նի ա­սա­ծից բխող ա­մե­նա­կա­րե­ւոր մտքին, որ ՀՀ ԱԺ իշ­խող ու­ժը չի պատ­րաստ­վում պաշ­տո­նա­պես ար­ձա­նագ­րել Հա­յաս­տա­նի տա­րածք ներ­խու­ժե­լու փաս­տը եւ գոր­ծել դրա­նից ել­նե­լով: Այ­սինքն, կա՛մ «թքած ու­նեն» երկ­րի տա­րածք թշնա­մու ներ­խուժ­ման փաս­տի վրա, կա՛մ այն մտքին են, որ դա ար­դեն մեր տա­րած­քը չէ: Եր­կու տար­բե­րակն էլ մեկ ա­նուն ու­նի՝ դա­վա­ճա­նու­թյուն: Նա­եւ կա­րե­լի է հաս­կա­նալ, որ նման բա­ցա­հայտ քայ­լի ՔՊ-ական պատ­գա­մա­վոր­նե­րը չէ­ին գնա ա­ռանց վե­րին ցու­ցում­նե­րի:

Ի­ՐԱ­ՆԸ ԿՄՏՆԻ՞ ՍՅՈՒ­ՆԻՔ

Այս­պի­սով, ան­կախ նրա­նից, թե Նի­կոլն Ա­լի­ե­ւի հետ բրյու­սել­նե­րում ինչ է պայ­մա­նա­վոր­վել, փաստն այն է, որ նույն Ա­լի­ե­ւի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը  հի­մա Նի­կո­լին ոչ մի­այն ներ­քին, այլ նա­եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հիմ­նա­կան ու­ժե­րի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հետ կապ­ված է դրել փա­կու­ղա­յին վի­ճա­կի մեջ: Բա­զում օ­րի­նակ­նե­րից մեջ­բե­րենք քա­ղա­քա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի թեկ­նա­ծու Աբ­րա­համ Գաս­պա­րյա­նի պնդու­մը, որ՝ «Իրա­նը կա­րող է օ­կու­պաց­նել Սյու­նի­քը, ե­թե հա­մը շատ հա­նեն, չի հարց­նի ոչ մե­կին, ան­գամ Ե­րե­ւա­նին»: Այ­սինքն, որ ե­թե ան­գամ ա­ռաջ գնանք վար­կա­ծով, որ Ա­լի­եւն ու Նի­կո­լը պայ­մա­նա­վոր­վել եւ քայլ առ քայլ «Զան­գե­զու­րի մի­ջանցք» են բա­ցում, նա­եւ դրա հա­մար շա­րու­նա­կում են հայ­կա­կան բա­նա­կի թու­լա­ցու­մը, ա­պա մեկ է, դա ինչ-որ պա­հի կբախ­վի Ի­րա­նի լի­նել-չլի­նե­լու խնդրին եւ Թեհ­րա­նի հա­մա­պա­տաս­խան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին, որն ար­դեն Նի­կո­լը կան­խե­լու տար­բե­րակ­ներ չու­նի: Ա­ռա­վել եւս, երբ կա նա­եւ ՌԴ-Իրան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի, այդ թվում՝ ռազ­մա­կան թռիչ­քա­յին զար­գաց­ման փաս­տը:

Ադր­բե­ջա­նը, ճիշտ է, հի­մա էլ լայ­նա­մասշ­տաբ զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րի է պատ­րաստ­վում Ղա­րա­բա­ղի ուղ­ղու­թյամբ եւ Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­նե­րին: Սա­կայն ան­գամ դա ի­րա­նա­կան, ա­վե­լի կոնկ­րետ՝ ՌԴ-Իրան գոր­ծո­նը եւ հնա­րա­վոր պա­տաս­խա­նը չի թու­լաց­նում: Այ­սինքն, ե­թե այս պա­հին էլ Նի­կո­լը շա­րու­նա­կում է ա­ռանց մեկ կրա­կո­ցի ան­գամ հա­յաս­տա­նյան հո­ղեր տալ Ա­լի­ե­ւին, մեկ է, ան­գամ դա մեծ հաշ­վով Ա­լի­ե­ւի հա­մար խնդրի լու­ծում չէ, եւ ե­թե ռուս-իրա­նա­կան գոր­ծո­նը պահ­պան­վի, ա­պա, մեկ է, վաղ թե ուշ Հեյ­դա­րո­վի­չը պետք է վե­րա­դառ­նա Հա­յաս­տա­նի հետ սահ­մա­նա­զատ­ման այն տար­բե­րա­կին, ո­րը ֆիքս­ված է ՌԴ-ում գտնվող ԽՍՀՄ ժա­մա­նակ­նե­րի ռազ­մա­կան քար­տեզ­նե­րով:

Ի­րա­վի­ճակը կա­րող էր փոխ­վել, ե­թե Իս­րա­յե­լին հա­ջող­վեր Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ա­յի գլխա­վո­րած սու­նի իս­լա­մա­կան աշ­խար­հը նո­րից տե­ղա­փո­խել հա­կա­ի­րա­նյան ռել­սեր եւ մղել պա­տե­րազ­մի: Սա­կայն ե­րեկ հայտ­նի դար­ձավ, որ Ի­րա­նի նա­խա­գահ Ռայ­ի­սին ըն­դու­նել է թա­գա­վոր Սալ­մա­նի՝ Էր Ռի­ադ այ­ցե­լե­լու հրա­վե­րը եւ պատ­րաստ­վում է այդ այ­ցին: Սա կլի­նի եր­կար տա­րի­նե­րի ընդ­մի­ջու­մից հե­տո Ի­րա­նի նա­խա­գա­հի ա­ռա­ջին այ­ցը Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ա: Ընդ ո­րում, այս այ­ցով եր­կու երկր­ներն ի ցույց են դնում, որ հա­վա­տա­րիմ են հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցին, ո­րի մեկ­նար­կը տրվեց Չի­նաս­տա­նի միջ­նոր­դու­թյամբ: Այ­սինքն, գո­նե այս պա­հին եր­կու երկր­նե­րին նո­րից թշնա­մաց­նե­լու Իս­րա­յե­լի եւ Բրի­տա­նի­ա­յի հա­մառ փոր­ձերն անպ­տուղ են:

Ճիշտ է, դեռ սպաս­վող ընտ­րու­թյուն­նե­րի պատ­ճա­ռով մութ է մնում Թուր­քի­ա­յի ի­րա­կան ծրագ­րե­րը տա­րա­ծաշր­ջա­նի ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կի հետ կապ­ված: Սա­կայն Էր­դո­ղանն այս օ­րե­րին մի շարք հար­ված­ներ հասց­րեց ընդ­դի­մու­թյա­նը, այդ թվում՝ նկա­տե­լի­ո­րեն սահ­մա­նա­փա­կե­լով  ընդ­դի­մու­թյանն օգ­նե­լու ա­մե­րի­կյան դես­պա­նի հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը: Ըստ այդմ էլ, թե­եւ ներ­կա վար­կա­նի­շին, ա­սել, թե Էր­դո­ղա­նին ա­մե­րի­կա­հա­ճո այլ նա­խա­գա­հով փո­խա­րի­նե­լու հե­ռան­կար­նե­րը շատ մեծ են, թե­րեւս սխալ կլի­ներ:

ՆՈՐ ՇՐՋԱ­ԴԱ՞ՐՁ

Ար­դյուն­քում, ե­թե չի ստաց­վում ՌԴ-ին կով­կա­սյան տա­րա­ծաշր­ջա­նից հե­ռաց­նե­լու եւ Ի­րա­նին ջախ­ջա­խե­լու ծրագ­րե­րը, ա­պա այդ ի­րա­վի­ճա­կում ե­րե­ւի Նի­կոլն էլ է սկսել հաս­կա­նալ, որ ա­լի­ե­ւա­հա­ճո քայ­լե­րը եւ դրա ֆո­նին նա­եւ իր թի­մի կար­կա­ռուն ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի ու­ղիղ հա­կա­պու­տի­նյան հայ­տա­րա­րու­թյու­ննե­րի մի­ջո­ցով հա­կա­ռու­սա­կան դիր­քե­րում հաս­տատ­վե­լը կա­րող է ի­րոք չար կա­տակ խա­ղալ իր գլխին: Եվ այս ա­ռու­մով, ե­թե Հռո­մի ստա­տու­տի մա­սին օ­րերս ՀՀ ԱԺ փոխ­նա­խա­գահ Հա­կոբ Ար­շա­կյա­նի հայ­տա­րա­րու­թյունն ա­վե­լի շատ Նի­կո­լի մոտ այդ հար­ցով «պա­ու­զա­յի» տպա­վո­րու­թյուն էր թող­նում, ա­պա դրան հա­ջոր­դած՝ Ա­լեն Սի­մո­նյա­նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը նման է նրան, որ Նի­կո­լը նա­հանջ է ազ­դար­ար­ում: Դրա­նով Ա­լե­նը աբ­սուրդ է ո­րա­կում Հա­յաս­տա­նի կող­մից Վլա­դի­միր Պու­տի­նին ձեր­բա­կա­լե­լու քննար­կում­նե­րը, թե­եւ փաստն այն է, որ հենց ի­րենց թի­մա­կից Մել­քո­նյան Գա­գոն էր սպառ­նում. «Եթե Պու­տի­նը գա Հա­յաս­տան, պետք է... »: Իսկ հրա­պա­րա­կա­յին այն լու­րե­րը, թե այդ հայ­տա­րա­րու­թյու­նից հե­տո Գա­գո­յի որ­դուն նշա­նա­կե­ցին «Երե­ւան-Կենտ­րոն» ՔԿՀ պետ, գա­լիս է հու­շե­լու, թե հայ­տա­րա­րու­թյան ի­րա­կան հե­ղի­նակն ով էր: Մինչ­դեռ դրա­նից հե­տո Ա­լե­նը ոչ մի­այն աբ­սուրդ է հա­մա­րում Գա­գո­յի ա­սած­նե­րը, այլ նա­եւ այն մտքին է, որ վա­վե­րա­ցումն ի­րոք կլի­ներ ոչ դրա­կան քայլ  Ռու­սաս­տա­նի նկատ­մամբ, եւ որ Հռո­մի ստա­տու­տի վա­վե­րա­ցու­մը ճիշտ քայլ չէ:

Ճիշտ է, հե­տո Նի­կո­լը կա­րող է նա­եւ Ա­լե­նի ա­սած­նե­րից էլ հրա­ժար­վել: Թե ին­չու հան­կարծ Ա­շո­տի­կն ըն­տա­նե­կան թեր­թով Ա­լե­նին «սխալ հա­նեց», այլ թե­մա է: Բայց ե­թե դա թույ­լատ­րե­լի է, ին­չո՞ւ նույն բա­նը Նի­կոլն էլ չա­նի՝ կապ­ված Հռո­մի ստա­տու­տի հետ: Չնա­յած, սա փոքր հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ տե­սա­կան հար­ցադ­րում է: Իսկ ա­վե­լի ռե­ալ է, որ Նի­կո­լի մոտ կար­ծես թե ի­րոք սկսվում է հեր­թա­կան ռու­սա­սի­րու­թյան նո­պան, քա­նի որ ա­մե­րի­կա­սի­րու­թյան հե­ռան­կար­ներն այդ­պես էլ չեն ե­րե­ւում:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ