Անգլոսաքսերին եւ նրանց հայաստանյան «շպի­ո­ններին» մեկ բան է պետք` «Ալեք­սանդ­րո­պոլի պայմանագիր-2»

ՏԱ­ՐԱ­ԾԱՇՐ­ՋԱ­ՆՈՒՄ ՄԵԾ ՊԱՅ­ԹՅՈՒ­ՆԻ ՀԱ­ՎԱ­ՆԱ­ԿԱ­ՆՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ ՇԱՏ ՄԵԾ Է

Կա­ռա­վա­րու­թյան վերջին նիս­տում Նի­կո­լը բա­րե­հա­ճեց մի թե­թեւ անդ­րա­դառ­նալ ա­զե­րի­նե­րի հեր­թա­կան ա­վան­տյու­րա­յին: Խոս­քը՝ նա­խօ­րե­ին խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի ու­ղեկ­ցու­թյամբ Ար­ցախ մեկ­նող ար­ցախ­ցի­նե­րի մուտքն ար­գե­լա­փա­կե­լու մա­սին է, ո­րի ժա­մա­նակ ա­զե­րի­նե­րը ընդ­հուպ պա­հան­ջել են ստա­նալ Ադր­բե­ջա­նի քա­ղա­քա­ցի­ու­թյուն, հե­տո մեկ­նել:

«ԳՆԴԱ­ԿԸ Ե­ՐԵ­ՎԱ­ՆԻ ԴԱՇ­ՏՈՒՄ Է»

Այն, որ այս հեր­թա­կան քայ­լով Ա­լի­ե­ւը նո­րից ու նո­րից ոտ­նա­հա­րում է մինչ այս ձեռքբեր­ված բո­լոր պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք, ի դեպ, չմո­ռա­նանք, որ հենց նրա օգ­տին են, եւս մեկ ան­գամ հաս­տա­տում է հայտ­նի ճշմար­տու­թյու­նը: Որ Ադր­բե­ջա­նի մի­այն ըն­դու­նե­լի տար­բե­րա­կը՝ Ար­ցա­խի հա­յազր­կումն է, ո­րից հե­տո կաս­կած չկա, որ կանց­նի Հա­յաս­տա­նին: Եվ ա­հա Նի­կոլն այս հեր­թա­կան ա­ղա­ղա­կող փաս­տին ըն­դա­մե­նը ար­ձա­գան­քում է. «Այս փաս­տագր­ված պատ­մու­թյու­նը եւս մեկ ան­գամ ի ցույց է դնում նախ­կի­նում այս ա­ռի­թով մեր հնչեց­րած գնա­հա­տա­կան­նե­րը, եւ այդ գնա­հա­տա­կան­ներն ա­ռա­վել սրվում են Ար­դա­րա­դա­տու­թյան մի­ջազ­գա­յին դա­տա­րա­նի 2023-ի փետր­վա­րի 22-ի ո­րոշ­ման ֆո­նին, ո­րի հա­մա­ձայն՝ Ադր­բե­ջա­նը պետք է ձեռն­ար­կի բո­լոր գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը Լա­չի­նի մի­ջանց­քի գոր­ծու­նե­ու­թյու­նը լի­ար­ժեք վե­րա­կանգ­նե­լու  հա­մար: Նա­խորդ օր­վա մի­ջա­դե­պը կրկին ար­ձա­նագ­րեց, որ Մի­ջազ­գա­յին դա­տա­րա­նի վճի­ռը չի կա­տար­վում, եւ մենք պետք է շա­րու­նա­կենք սրա­նից բխող մեր մի­ջազ­գա­յին դի­վա­նա­գի­տա­կան ջան­քե­րը»:

Այ­սինքն, փաստ է, որ այդ «մի­ջազ­գա­յին դի­վա­նա­գի­տա­կան ջան­քե­րը» ո­րե­ւէ բան առ այ­սօր չեն տվել, եւ կաս­կա­ծից դուրս է, որ չեն էլ տա­լու: Նա­եւ, որ Լա­չի­նի մի­ջանց­քի հետ կապ­ված Հա­ա­գա­յի դա­տա­րան կոչ­ված լի­բե­րաստ կա­ռույ­ցի ո­րո­շու­մն ըն­դա­մե­նը հայ ժո­ղովր­դի «գլխի տակ դրած փա­փուկ բարձ» է, ո­րը չի կա­րող ո­րե­ւէ հե­ռան­կար ու­նե­նալ՝ շատ պարզ պատ­ճա­ռով. երբ այդ գլո­բալ լիբե­րա­լիզ­մի ու լի­բե­րաս­տա­կան կա­տույց­նե­րի գլխին կանգ­նած ԱՄՆ-ն ա­մե­նա­վե­րին մա­կար­դակ­նե­րով հայ­տա­րա­րում է Ադր­բե­ջա­նին ու­ժե­ղաց­նե­լու ծրագ­րե­րի մա­սին, ա­պա չի կա­րող լի­նել դրա­նից պարզ ազ­դակ, որ լի­բե­րաստ­ներն ի­րենց բո­լոր ջան­քե­րը գոր­ծադ­րում են հա­նուն Իլ­համ Հեյ­դա­րո­վի­չի: Իսկ դա մեկ բան է նշա­նա­կում՝ Նի­կո­լը կշա­րու­նա­կի «մի­ջազ­գա­յին դի­վա­նա­գի­տա­կան ջան­քե­րը», թե չի շա­րու­նա­կի, դրա­նից ո­րե­ւէ ար­դյունք չի լի­նե­լու: Հա­մե­նայն­դեպս, այն «ջան­քե­րը», ո­րոնք մինչ այժմ գոր­ծադ­րել է:

Ա­վե­լին, մի­ամ­տու­թյուն կլի­ներ կար­ծել, թե նա այս պար­զա­գույն փաս­տե­րը չի գի­տակ­ցում: Եվ երբ դրա­նից հե­տո, նո­րից «ցրե­լով» սե­փա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը, որ­պես նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րե­րը ստո­րագ­րած կողմ, շա­րու­նա­կում է այդ տա­փակ «մի­ջազ­գա­յին դի­վա­նա­գի­տա­կան ջան­քե­րից» խո­սել, ա­պա սա մեկ բան է նշա­նա­կում, որ իր հա­մար վե­րին ա­տյան­նե­րից ե­կած հրա­հան­գա­վոր­ված քա­ղա­քա­կան կուր­սից մա­զա­չափ ան­գամ շեղ­վե­լու միտք չու­նի:

Հաշ­վի առ­նե­լով նա­եւ, որ ի­րա­կա­նում շատ ա­վե­լի ռե­ալ քայ­լե­րի հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ կան: Մաս­նա­վո­րա­պես, նա­խօ­րե­ին ՌԴ ԱԳՆ-ն հեր­թա­կան ան­գամ հի­շեց, որ Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­նե­րին ՀԱՊԿ խա­ղա­ղա­պահ ա­ռա­քե­լու­թյուն տե­ղա­կա­յե­լու թե­ման ա­մե­նե­ւին էլ դեռ փակ­ված չէ: «Գնդա­կը Ե­րե­ւա­նի դաշ­տում է»,- նա­խօ­րե­ին հեր­թա­կան ան­գամ հայ­տա­րա­րեց ՌԴ ԱԳՆ պաշ­տո­նա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Մա­րի­ա Զա­խա­րո­վան: Ըստ նրա. «Ամեն ինչ կախ­ված է հայ գոր­ծըն­կեր­նե­րից, հենց որ նրանք պատ­րաստ լի­նեն, մենք կկա­րո­ղա­նանք վե­րա­դառ­նալ բո­վան­դա­կա­յին աշ­խա­տան­քի: Ռու­սաս­տանն ու դաշ­նա­կից­նե­րը պատ­րաստ են դի­տորդ­ներ ու­ղար­կել Հա­յաս­տան: Ո­րո­շու­մը կըն­դուն­վի եւ կհա­մա­ձայ­նեց­վի ՀԱՊԿ Հա­վա­քա­կան անվ­տան­գու­թյան խորհր­դի մա­կար­դա­կով»:

Այս­պի­սով, մեկ բան է նո­րից ու նո­րից հիմ­նա­վոր­վում: Այն, որ ՀԱՊԿ-ի ռազ­մա­կան ա­ռա­քե­լու­թյան տե­ղա­կա­յումն Ա­լի­ե­ւի հա­մար կա­րող է լուրջ զսպա­շա­պիկ դառ­նալ, էն գլխից էր հաս­կա­նա­լի, երբ այս հար­ցը հայտն­վեց օ­րա­կար­գում: Հաս­կա­նա­լի էր նա­եւ, որ Նի­կո­լը փոր­ձեց հա­մո­զել, թե եվ­րո­պա­կան դի­տորդ­նե­րը կա­րող են ՀԱՊԿ-ին փո­խա­րի­նել, թե­եւ հենց եվ­րո­պա­ցի­նե­րը նույն պա­հին էլ հայտ­նե­ցին, թե ի­րեն­ցը ռազ­մա­կան ա­ռա­քե­լու­թյուն չէ, եւ ի­րենց վրա հույս դնել պետք չէ: Ու երբ այս հա­մա­տեքս­տում Նի­կո­լը մի կող­մից բա­ցա­հայ­տո­րեն մտա­ցա­ծին պատր­վա­կով մեր­ժեց ՀԱՊԿ-ին, բայց նա­եւ դեռ չի կա­րող կամ, որ­պես վեր­ջին շանս, չի ու­զում այդ թե­ման վերջ­նա­կա­նա­պես օ­րա­կար­գից հա­նել: Թե­րեւս, նման է նրան, որ փոր­ձում է ա­ռա­վե­լա­գույնս հար­ցը ձգել, մին­չեւ շատ ա­վե­լի հստակ կդառ­նա, թե տա­րա­ծաշր­ջա­նի հետ կապ­ված աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան մի­տում­նե­րը դե­պի ուր են տա­նում, այ­սինքն, թե ծան­րու­թյան նժա­րը վերջ­նար­դյուն­քում որ կողմն է թեք­վե­լու: Թե ին­չու, կա­րե­լի է տաս­նյակ վար­կած­ներ բե­րել, բայց թող­նենք դրանք՝ ֆիք­սե­լով հենց այդ բուն փաս­տը. Նի­կո­լը փոր­ձում է հնա­րա­վո­րինս ձգել ռու­սա­կան կամ ա­րեւմ­տյան ուղ­ղու­թյամբ կոնկ­րետ քա­լը: Ար­դյուն­քում, Ա­լի­ե­ւը շա­րու­նա­կում է գրո­հել՝ փոր­ձե­լով ձեռ­քը վերց­նել այն ա­մե­նը, ինչ այս ի­րա­վի­ճա­կում կա­րող է:

ՎՐԱՍ­ՏԱ­ՆՈՒՄ ՍՊԱ­ՍՎՈՒՄ Է ՆՈՐ ՀԵ­ՂԱՇՐՋ­ՄԱՆ ՓՈՐ­Ձ

Ի­րա­կա­նում, թե ինչ սցե­նար­ներ են ա­րեւմ­տյան ստրա­տեգ­նե­րը տես­նում կով­կա­սյան ուղ­ղու­թյամբ, հե­ծա­նիվ հայտ­նա­գոր­ծել պետք չէ: Ա­մեն բան, ա­ռանց չա­փա­զան­ցու­թյան, դեռ 100 տա­րի ա­ռաջ էր ակն­հայտ:  Բա­զում հիմ­նա­վո­րում­նե­րից մի­այն մե­կը՝ բրի­տա­նա­կան գլխա­վոր շտա­բի 1921թ. փետր­վա­րի 16-ի փաս­տա­թուղ­թը. «Գլխա­վոր շտա­բը կար­ծում է, որ քա­նի որ Հա­յաս­տա­նից հա­ջող ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ չեն կա­րող ակն­կալ­վել, ան­կախ Հա­յաս­տա­նի ձե­ւա­վոր­ման մի­ակ ճա­նա­պար­հը թուր­քե­րի եւ հա­յե­րի մի­ջեւ հա­մա­ձայ­նու­թյան գալն է թուր­քա­կան սու­բյեկ­տի տակ ինք­նա­վար Հա­յաս­տա­նի ստեղծ­ման մա­սին՝ թուր­քա­կան ո­րո­շա­կի ե­րաշ­խիք­նե­րով»:

Այ­սինքն, որ­քան էլ որ այդ պա­հին Հա­յաս­տան էր մտել ռու­սա­կան բա­նա­կը, բայց մեկ է, բրի­տա­նա­ցի­նե­րը  շա­րու­նա­կում է­ին հա­մա­ռո­րեն ա­ռաջ տա­նել Ա­լեք­սանդ­րո­պո­լի պայ­մա­նա­գի­րը: Եվ այդ ֆո­նին դժվար չէ նա­եւ հաս­կա­նալ, թե ի­րա­կա­նում այդ պայ­մա­նա­գի­րը ինչ ծա­գում­նա­բա­նու­թյուն ու­նի:

Այն, որ հի­մա ու­նենք բա­ռա­ցի­ո­րեն նույն պատ­կե­րը, դա եւս ակն­հայտ է. է­լի ռու­սա­կան բա­նա­կը տա­րա­ծաշր­ջա­նում է, եւ ինչ­պես ցույց է տա­լիս մեր ուղ­ղու­թյամբ անգ­լո­սաք­սո­նա­կան, այդ թվում՝ դրա տար­բեր գոր­ծիք­նե­րի, նե­րա­ռյալ բրի­տա­նա­կան MI6-ի գե­րակ­տի­վու­թյու­նը, նպա­տա­կը նույնն է: Հաշ­վի առ­նե­լով նա­եւ օ­ժան­դա­կու­թյան այն խոս­տում­նե­րը, ո­րոնք այս պա­հին հղվում են դե­պի Բա­քու: Ընդ ո­րում, փաս­տը, որ հա­յաս­տա­նյան տար­բեր չի­նով­նիկ­ներ դար­ձել են բրի­տա­նա­ցի­նե­րի մշտա­կան «հյու­րը», իր հեր­թին է վկա­յում, որ ներ­հա­յաս­տա­նյան «շպի­ո­նա­կան» թե­ւը եւս ակ­տի­վո­րեն աշ­խա­տում է «Ալեք­սանդ­րո­պոլ-2»-ի ուղ­ղու­թյամբ:

Մի­ա­ժա­մա­նակ պարզ է նա­եւ, որ այս խա­ղի է­ֆեկ­տի­վու­թյու­նը մի­այն Հա­յաս­տա­նից եւ Ադր­բե­ջա­նից չէ, որ կախ­ված է: Պետք է նա­եւ Վրաս­տա­նը, ո­րը թե­եւ վեր­ջերս կա­րո­ղա­ցավ խու­սա­փել պե­տա­կան հե­ղաշր­ջու­մից, բայց նա­եւ հաս­կա­նա­լի է, որ ա­մե­րի­կա­ցի­ներն այդ­քան հեշտ նա­հան­ջող­նե­րից չեն: Ու ա­հա պետ­քար­տու­ղար Բլին­քե­նի վեր­ջին հայ­տա­րա­րու­թյու­նը ե­կավ հու­շե­լու, որ Վրաս­տա­նում իշ­խա­նա­փո­խու­թյան նոր փոր­ձի պետք է մոտ ժա­մա­նակ­ներս սպա­սել: Այս­պես, ԱՄՆ պետ­քար­տու­ղա­րը, մի կողմ թող­նե­լով, որ Թրամ­փի հետ կապ­ված վեր­ջին խայ­տա­ռա­կու­թյու­նից հե­տո հենց ԱՄՆ դա­տա­կան հա­մա­կարգն է հայտն­վել հա­մա­տա­րած քննա­դա­տու­թյան թի­րա­խում, հան­կարծ հայ­տա­րա­րեց, թե Վրաս­տա­նի Ար­դա­րա­դա­տու­թյան բարձ­րա­գույն խորհր­դի չորս ան­դամ­ներ ներ­քաշ­ված են «զգա­լի կո­ռուպ­ցի­ա­յի» մեջ: Ա­վե­լին, որ ԱՄՆ-ն պատ­ժա­մի­ջոց­ներ է սահ­մա­նել նրանց նկատ­մամբ: «Այդ ան­ձինք չա­րա­շա­հել են Վրաս­տա­նի դա­տա­րան­նե­րի նա­խա­գահ­նե­րի եւ Ար­դա­րա­դա­տու­թյան բարձ­րա­գույն խորհր­դի ան­դամ­նե­րի ի­րենց պաշ­տո­նե­ա­կան դիր­քը՝ խա­թա­րե­լով օ­րեն­քի գե­րա­կա­յու­թյու­նը եւ հան­րա­յին վստա­հու­թյու­նը Վրաս­տա­նի ի­րա­վա­կան հա­մա­կար­գի նկատ­մամբ»,- ա­սել է Բլին­քե­նը: Կա­րող է խախ­տել են, կա­րող է՝ չեն խախ­տել: Վրաս­տա­նում դա պետք է բա­ցա­հայ­տե­ին եւ մե­ղա­վոր­նե­րին պատ­ժե­ին: Ու ինչ է, Բլին­քե­նը էլ բա­նու­գործ չու­նի՞, որ ինչ-որ օ­տա­րերկ­րյա մանր պաշ­տո­նյա­նե­րի մա­սին է այս­քան մտա­ծում: Թե՞ սրան կհա­ջոր­դի մե­ղադ­րան­քը, թե՝ վրա­ցա­կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը  չեն հե­տե­ւել, այ­սինքն՝ ի­րենք էլ են կո­ռում­պաց­ված, ո­րի ֆո­նին, ի­հար­կե, կա­րե­լի է մի «գե­ղե­ցիկ հե­ղա­փո­խու­թյուն» սար­քել:

 Իսկ ա­հա Ռու­սաս­տա­նի ար­տա­քին հե­տա­խու­զու­թյան ծա­ռա­յու­թյան ղե­կա­վար Սեր­գեյ Նա­րիշ­կի­նը շատ ա­վե­լի բաց տեքս­տով խո­սեց Վրաս­տա­նի մա­սին: Ըստ նրա, Ա­րեւմուտ­քը ձգտում է Վրաս­տա­նը հա­կա­մար­տու­թյան մեջ գցել Ռու­սաս­տա­նի հետ եւ նրա հետ բա­ցել երկ­րորդ ճա­կատ: Հաշ­վի  առ­նե­լով, որ ԱՄՆ-ն ձա­խո­ղեց ՌԴ-ի դեմ շրջա­փա­կում ի­րա­կա­նաց­նե­լու հար­ցը:

Այս­պի­սով այն, որ ա­մե­րի­կյան թե­ւը գոր­ծադ­րում է բո­լոր ջան­քե­րը՝ մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նը ամ­բող­ջո­վին պայ­թեց­նե­լու եւ հա­կա­ռու­սա­կան երկ­րորդ ճա­կա­տի վե­րա­ծե­լու հա­մար, գնա­լով մի­այն ա­վե­լի ցցուն է դառ­նում: Ինչ­քա­նո՞վ կստաց­վի, դա ար­դեն հար­ցի մյուս կողմն է:

ՈՐ­ՊԵՍ ՎԵՐ­ՋԱ­ԲԱՆ

Բայց վե­րա­դառ­նանք Նի­կո­լին, ով նկա­րագր­ված ի­րա­վի­ճա­կի ֆո­նին, սո­վո­րա­կա­նի պես ար­դա­րաց­նե­լով ա­զե­րի­նե­րի ա­ռաջ­խա­ղա­ցու­մը, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, նման մի միտք եւս հայտ­նեց. «Հա­մաշ­խար­հա­յին այս ան­կա­յուն եւ ա­նո­րոշ մի­ջա­վայ­րում մեզ անհ­րա­ժեշտ են ա­մուր նյար­դեր եւ զսպվա­ծու­թյուն՝ տար­ծաշր­ջա­նա­յին ի­րա­վի­ճա­կը պայ­թեց­նե­լու հար­ցում շա­հագր­գիռ ու­ժե­րին տուրք չտա­լու հա­մար»: Ի­հար­կե՝ բա­ցատ­րու­թյուն, թե կոնկ­րետ ով­քեր են այդ «շա­հագր­գիռ ու­ժե­րը», նա չտվեց, ինչ­պես որ մինչ այս չմեկ­նա­բա­նեց, թե այդ ի՞նչ «5-րդ շա­րա­սյան» գոր­ծու­նե­ու­թյան պատ­ճա­ռով տա­նուլ տվե­ցինք պա­տե­րազ­մը:

Այն, որ անգ­լո­սաք­սե­րը եւ Իս­րա­յելն են շա­հագրգռ­ված «տար­ծաշր­ջա­նա­յին ի­րա­վի­ճա­կը պայ­թեց­նե­լու հար­ցում», ու որ Ա­լի­եւն էլ աշ­խա­տում է նրանց օգ­տին, հաս­կա­նում են բո­լո­րը, ա­վե­լի ճիշտ, այս­տեղ երկ­րորդ կար­ծիք պար­զա­պես չկա: Նի­կո­լին նկա­տի չու­նենք, նրա­նից ա­մեն բան սպա­սե­լի է ու, ի­հար­կե, կա­րող է երկ­րորդ կար­ծիք ու­նե­նալ: Բայց ե­թե ոչ, ու­րեմն ի՞նչ է, ար­դեն սկսում է կա­մաց-կա­մաց այդ թե­ւին քննա­դա­տե՞լ: Թե՞ սա նոր «տրյուկ» է՝ ժո­ղովր­դին պա­տե­րազ­մով վա­խեց­նե­լու եւ դրա­նով հա­յաս­տա­նյան նոր տա­րածք­նե­րի՝ ա­ռանց կրա­կո­ցի հանձ­նու­մը «բա­ցատ­րե­լու» հա­մար:

Ա­մեն դեպ­քում, մեկ բան հաս­տատ է՝ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ընդ­հա­նուր ֆո­նը հա­սել է իր լար­վա­ծու­թյան գա­գաթ­նա­կե­տին, եւ մեծ պայ­թյու­նի հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը շատ մեծ է:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ