Շպիոններ բոլոր երկրների, համեցե´ք

Վեր­ջին սահ­մա­նա­յին մի­ջա­դե­պը կա­րող էր ծի­ծա­ղե­լի լի­նել, ե­թե այդ­քան ող­բեր­գա­կան ե­րան­գա­վո­րում չու­նե­նար: Այս­պես, պարզ­վում է, որ ա­զե­րի­նե­րը, ռազ­մա­կան հան­դեր­ձա­վոր­մամբ, կա­րող են հան­գիստ թա­փան­ցել Հա­յաս­տա­նից ներս, գալ-հաս­նել բնա­կա­վայ­րեր, ան­գամ, ըստ հրա­պա­րա­կա­յին աղ­բյուր­նե­րի, մտնել տնե­րը, ու­տել-խմել, զգես­տա­փոխ­վել, դուրս գալ գյու­ղա­մեջ... Ու մի­այն այդ­քա­նից հե­տո մե­կին հայտ­նա­բե­րում են, նրա հետ ե­ղած­նե­րի մա­սին էլ ձայն ու ծպտուն չկա:

ԷՍ­ՏԻ ՀԱ­ՄԵ­ՑԵ՛Ք

Ի­հար­կե, կա­րող է եւ սա պա­տա­հա­կա­նու­թյուն լի­նել. մարդ են, սա­րե­րում մո­լոր­վել են, մար­դա­շատ վայ­րեր չեն, եւ կա­րո­ղա­ցել են ա­ռա­ջա­նալ: Չնա­յած, այս պատ­մու­թյան դե­տալ­նե­րից մե­կը կա­րո՞ղ է պա­տա­հա­կան լի­նել: Այն հրա­պա­րա­կա­յին լու­րը, որ ա­զե­րի­նե­րը հանգր­վա­նել են հենց այն տա­նը, որ­տեղ մեկ ա­միս ա­ռաջ ե­ղել էր Նի­կո­լի կի­նը: Նա­եւ այն, որ ա­զե­րի­նե­րը Սյու­նիք ներ­թա­փան­ցե­ցին հենց այն օ­րը, երբ այդ վայ­րե­րում էր նա­եւ Նի­կո­լը՝ «հե­րո­սա­բար» պաշտ­պան­վե­լով իր վրա նետ­ված հո­վա­նոց­նե­րից:

Բայց ե­թե ան­գամ այս ա­մե­նից մի կողմ ենք թող­նում բո­լոր տրա­գի­կո­մե­դիկ եւ կաս­կա­ծե­լի դե­տալ­նե­րը, մեկ է, պատ­կե­րը մնում է ծայ­րա­հեղ մռայլ: Այն է, Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­ներն այն աս­տի­ճա­նի թա­փան­ցիկ են, որ ով ու­զի, երբ ու­զի եւ ինչ նպա­տա­կի հա­մար ու­զի, կա­րող է ներ­թա­փան­ցել մեր տա­րածք: Ընդ ո­րում, Սյու­նիք, ո­րի անվ­տան­գու­թյան թե­ման ներ­կա­յումս դրված է ա­մե­նայն սրու­թյամբ: Ստաց­վում է այս­պես. թշնա­մուն պետք է լրտե­սե՞լ Սյու­նի­քի պաշտ­պա­նու­թյան հա­մա­կար­գը, բա­րի գա­լուստ, դռնե­րը լայ­նո­րեն բաց են, զգա­ցեք ձեզ ինչ­պես սե­փա­կան տա­նը: Ու սրա­նից հե­տո զար­մա­նում ենք, որ Հեյ­դա­րո­վի­չը Սյու­նիքն իր «պա­պե­նա­կան բոս­տանն» է հա­մա­րում:

Չնա­յած, այս ա­մե­նին զու­գա­հեռ եւս մեկ ցնցող դրվագ ի հայտ ե­կավ, ո­րը ցույց է տա­լիս, որ Ա­լի­եւն ան­գամ կա­րիք չու­նի մեր տա­րածք­նե­րը լրտե­սել. ա­ռանց նրա էլ, այն էլ Նի­կո­լի հա­տուկ հրա­վե­րով, ա­մեն բան լրտե­սում եւ սկու­տե­ղի վրա մա­տու­ցում են Բա­քու: Նկա­տի ու­նենք Նի­կո­լի հրա­վի­րած  «եվրա­ա­ռա­քե­լու­թյան» ցնցող խոս­տո­վա­նու­թյու­նը:

Այս­պես, Եվ­րա­մի­ու­թյու­նում Ադր­բե­ջա­նի ներ­կա­յա­ցուց­չու­թյան ղե­կա­վար, Բել­գի­ա­յում եւ Լյուք­սեմ­բուր­գում դես­պան Վա­գիֆ Սա­դի­գո­վը, պարզ­վում է, որ դժգոհ է ԵՄ ա­ռա­քե­լու­թյան՝ Հա­յաս­տա­նում Ադր­բե­ջա­նի հետ սահ­մա­նի մոտ ներ­կա­յու­թյու­նից, դեռ մի բան էլ պնդում է, թե՝ դա ան­հանգս­տու­թյուն է ա­ռա­ջաց­նում Բաք­վում: Այս մա­սին նա­խօ­րե­ին հայտ­նեց «Politico»-ն: Եվ, ան­կեղծ ա­սած, չես էլ հաս­կա­նում, թե ա­զե­րի­ներն այդ ին­չից են դժգոհ: Բանն այն է, որ, ըստ լրատ­վա­մի­ջո­ցի, ԵՄ դի­վա­նա­գի­տա­կան ծա­ռա­յու­թյան բարձ­րաս­տի­ճան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րից մե­կը բա­ցատ­րել է, որ ի­րենք եւս զար­մա­ցած են, թե Բաք­վի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում ԵՄ-ն «այլ սցե­նա­րի հույս ու­ներ»: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ Բրյու­սե­լը Ադր­բե­ջա­նի հետ կիս­վում է տե­ղե­կատ­վու­թյամբ՝ Հա­յաս­տա­նում սահ­մա­նին պա­րե­կու­թյան մա­սին. «Մենք Ադր­բե­ջա­նի հետ կի­սում ենք բո­լոր հա­մա­պա­տաս­խան տե­ղե­կու­թյուն­նե­րը պա­րե­կու­թյան եւ այլ­նի մա­սին, քա­նի որ չենք ցան­կա­նում ո­րեւ­է խնդիր­ներ»:

Ամ­բող­ջաց­նենք պատ­կե­րը. Նի­կո­լը սույն եվ­րո­պա­ցի­նե­րին հրա­վի­րել է Հա­յաս­տան, նրանք ա­նար­գել շրջում են հա­յաս­տա­նյան սահ­ման­նե­րին, կա­րող են ֆիք­սել ա­մեն ինչ՝ պաշտ­պա­նու­թյան հա­մա­կար­գը՝ իր ողջ խո­րու­թյամբ, պաշտ­պա­նա­կան գո­տի­նե­րը, ու­ժե­րի քա­նա­կը, զին­վա­ծու­թյու­նը եւ այդ­պես շա­րու­նակ: Այդ ա­մե­նը փո­խանց­վում է Բրյու­սել, եւ ա­հա, պարզ­վում է, որ այն­տե­ղից էլ «կիս­վում են» Բաք­վի հետ: Ու թե այս «դրախ­տա­յին պայ­ման­նե­րից» հե­տո ին­չից են նվնվում ա­զե­րի­նե­րը, ի­հար­կե, զար­մա­նա­լի է: Ա­ռա­վել եւս, որ դա­տե­լով  Սա­դի­գո­վի հե­տա­գա մտքե­րից, ա­զե­րի­նե­րին ա­մե­նե­ւին էլ մի­այն հա­յաս­տա­նյան պաշտ­պա­նա­կան հա­մա­կար­գի մա­սին տվյալ­նե­րը չէ, որ հաս­նում են:

Այս­պես, Սա­դի­գո­վը Politico-ին տված հար­ցազ­րույ­ցում ա­սում է. «Սա երկ­կող­մա­նի խնդիր է Հա­յաս­տա­նի եւ Եվ­րա­մի­ու­թյան մի­ջեւ, բայց դա տե­ղի է ու­նե­նում մեր սահ­մա­նա­յին հե­նա­կե­տե­րից մի քա­նի հա­րյուր մետր հե­ռա­վո­րու­թյան վրա եւ խիստ ռազ­մա­կա­նաց­ված գո­տում, որ­տեղ մենք ու­նենք ռուս սահ­մա­նա­պահ­ներ, հայ սահ­մա­նա­պահ­ներ, ռու­սա­կան կա­նո­նա­վոր ստո­րա­բա­ժա­նում­ներ, հայ­կա­կան կա­նո­նա­վոր ստո­րա­բա­ժա­նում­ներ եւ Ի­րա­նի սահ­մա­նին ա­վե­լի մոտ՝ ի­րա­նա­կան զի­նու­ժը: Այժմ մենք ու­նենք նա­եւ ԵՄ ա­ռա­քե­լու­թյու­նը...»: Այ­սինքն, բա­ցի հայ­կա­կան սահ­մա­նա­պահ եւ կա­նո­նա­վոր ստո­րա­բա­ժա­նում­նե­րից, ԵՄ ա­ռա­քե­լու­թյու­նը ստա­նում է տվյալ­ներ նա­եւ ռուս սահ­մա­նա­պահ­նե­րի, ռու­սա­կան կա­նո­նա­վոր ստո­րա­բա­ժա­նում­նե­րի, իսկ ա­վե­լի հա­րա­վում, նա­եւ ի­րա­նա­կան զի­նու­ժի մա­սին, եւ, ի­րենց խոս­տո­վա­նու­թյամբ, դրա­նով եւս «կիս­վում են» Ա­լի­ե­ւի հետ: Ու այս­քա­նից հե­տո էլ Ա­լի­ե­ւի ին­չի՞ն է պետք, որ սե­փա­կան լրտես­նե­րին ու­ղար­կի Հա­յաս­տան:

Կարճ ա­սած, որ մեր եր­կիր ներ­թա­փան­ցած ա­զե­րի­ներն ի­րոք մո­լոր­վել են, թե­րեւս ա­մե­նա­հա­վա­նա­կան տար­բե­րակն է:

«ԵՎՐԱՇ­ՊԻ­ՈՆ­ՆԵ­ՐԸ»

Սա­կայն այս ա­մե­նը, ի­հար­կե, այլ են­թա­շերտ եւս ու­նի: Ժա­մա­նա­կին, երբ Նի­կո­լը նոր-նոր էր նա­խա­ձեռ­նել (արեւմ­տյան ցու­ցում­նե­րով, ի­հար­կե) այդ ԵՄ ա­ռա­քե­լու­թյուն կո­չվա­ծի «ներ­մուծ­ման» ծրա­գի­րը, քա­նիցս են­թադ­րու­թյուն հայտ­նե­լու ա­ռիթ ու­նե­ցել ենք, որ դա ա­ռա­ջին հեր­թին պետք է Ա­րեւ­մուտ­քին՝ մեր սահ­ման­նե­րին եւ հա­րե­ւա­նու­թյամբ գտնվող ռու­սա­կան եւ ի­րա­նա­կան ու­ժե­րին լրտե­սե­լու հա­մար: Սա­դի­գո­վի՝ Politico-ին տված հար­ցազ­րույ­ցն ուղ­ղա­կի­ո­րեն հենց դա է հաս­տա­տում: Հա­կա­ռակ դեպ­քում պետք է մտա­ծենք, որ այդ 100 հո­գա­նոց եվ­րախմ­բի ան­դամ­նե­րը, Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­նե­րին ա­զա­տո­րեն շրջե­լով, այն պա­հին, երբ ինչ-որ հատ­վա­ծում ռուս­նե­րի կամ ի­րան­ցի­նե­րի են տես­նում, ան­մի­ջա­պես աչ­քերն ու ա­կանջ­նե­րը փա­կում են ու հե­տո էլ ու­ղեղ­նե­րից ջնջում, թե այս-այս մա­սե­րում ռուս­ներ կան:

Նի­կոլն իր վեր­ջին հար­ցազ­րույ­ցում մե­ղադ­րում էր բա­նա­կին, թե, տե­սեք, Ա­ԱԾ-ն ինչ­քան զին­վո­րա­կա­նի է բռնում, ո­րոնք ծախ­վել են ա­զե­րի­նե­րին եւ նրանց ռազ­մա­կան տվյալ­ներ են վա­ճա­ռում: Բայց ա­հա  Սա­դի­գովն ու Politico-ն ե­կան ա­պա­ցու­ցե­լու, որ, մեղմ ա­սենք, Նի­կո­լի գոր­ծու­նե­ու­թյան ար­դյուն­քում ստեղծ­վել է մի ի­րա­վի­ճակ, որ ի­րենց գոր­ծու­նե­ու­թյամբ Հա­յաս­տա­նի անվ­տան­գու­թյանը ո­չինչ չտվող եվ­րա­դի­տորդ­նե­րը ոչ մի­այն մեր, այլ նա­եւ մեր դաշ­նա­կից­նե­րի մա­սին տվյալ­ներ են հա­վա­քում եւ փո­խան­ցում: Եվ այս­տեղ շատ պարզ հարց կա. եվ­րո­պա­ցի­նե­րին բե­րե­լով, Նի­կո­լը  չէ՞ր գի­տակ­ցում նման հե­ռան­կա­րը: Լավ, մի պահ մտա­ծենք, թե չէր գի­տակ­ցում: Իսկ հի­մա, երբ նրանք են ուղ­ղա­կի­ո­րեն խոս­տո­վա­նում, գի­տակ­ցո՞ւմ է: Նի­կո­լից զատ, Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թյան ծառայությունը պատ­րաստ­վո՞ւմ է գո­նե քննել, պար­զել, թե այդ ինչ «բո­լոր հա­մա­պա­տաս­խան տե­ղե­կու­թյուն­ներ» է Բրյու­սե­լը «Ադրբե­ջա­նի հետ կի­սում»:

ՈՐ­ՊԵՍ ՎԵՐ­ՋԱ­ԲԱՆ

Չնա­յած, մի­ա­միտ հար­ցեր է­ին, որ եվ­րո­պա­ցի­նե­րը ՀՀ սահ­ման­նե­րին սո­վո­րա­կան լրտե­սու­թյամբ պետք է զբաղ­վե­ին, կրկնում ենք, ի սկզբա­նե էր հաս­կա­նա­լի: Ա­ռա­վել եւս, որ հենց ի­րենք է­ին պարզ հայ­տա­րա­րում, որ անվ­տան­գա­յին կամ նման հար­ցե­րով ի­րեն­ցից ո­րե­ւէ բան սպա­սել պետք չէ, ինչը ցույց տվեց նաեւ երեկվա ազերիների կրակոցներին հաջորդած եվրադիտորդական զրո ռեակցիան: Կա­րե­լի է ա­վե­լի ա­ռաջ գնալ. նի­կո­լյան թի­մը քա­նիցս հայ­տա­րա­րեց  նա­եւ Լա­չի­նի մի­ջանց­քում եւ Ար­ցա­խում մի­ջազ­գա­յին դի­տորդ­ներ տե­ղա­կա­յե­լու մա­սին, եւ դժվար չէր են­թադ­րել, որ դրանք այդ հատ­ված­նե­րում կա­տա­րե­լու է­ին նույն ֆունկ­ցի­ան, ինչ հի­մա Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­նե­րին:

Բայց նույն­քան ա­րագ էլ հաս­կա­ցան, որ այդ մի­ջազ­գա­յին դի­տորդ­նե­րին Լա­չի­նի մի­ջանցք եւ Ար­ցախ խցկե­լը, գո­նե ներ­կա պա­հին, անհ­նար է. այն­տեղ ռու­սա­կան ու­ժերն են եւ պար­զա­պես թույլ չեն տա նման փաս­տա­ցի «լրտե­սա­կան» խմբի մուտ­քը: Հա­յաս­տա­նում եւս, ե­թե ժա­մա­նա­կին լուծ­վեր ՀԱՊԿ դի­տորդ­նե­րի տե­ղա­կայ­ման հար­ցը, նո­րից եվ­րա­դի­տորդ­նե­րին պար­զա­պես տեղ չէր գտնվի...

Չնա­յած, ՀԱՊԿ դի­տորդ­նե­րի թե­ման դեռ մնում է օ­րա­կար­գում: Նա­խօ­րե­ին այս ուղ­ղու­թյամբ հեր­թա­կան հայ­տա­րա­րու­թյու­նը ե­ղավ, այս ան­գամ Հա­յաս­տա­նում ՌԴ դես­պան Սեր­գեյ Կո­պիր­կի­նից: Դես­պա­նը հաս­տա­տե­լով, որ այս պա­հին էլ ՀԱՊԿ ա­ռա­քե­լու­թյու­նը պատ­րաստ է գալ Հա­յաս­տան, նշեց նա­եւ, թե դա հաս­տատ­վել է եւ հաս­տատ­վում է ա­մե­նա­բարձր մա­կար­դա­կով: Նա­եւ, որ այժմ այս հար­ցե­րը, ինչ­պես ա­վե­լի վաղ նշել էր Հա­յաս­տա­նի արտ­գործ­նա­խա­րա­րը, մշակ­ման փու­լում են: «Կար­ծում եմ, որ այս ու­սում­նա­սի­րու­թյան ար­դյուն­քում մենք կպար­զենք, թե ինչ ո­րո­շում­նե­րի ենք հան­գե­լու»:

Այս­պի­սով, կա­րող ենք են­թադ­րել, որ ՀԱՊԿ ա­ռա­քե­լու­թյան՝ Հա­յաս­տա­նի տե­ղա­կայ­վե­լու թե­ման այս պա­հին կու­լո­ւա­րա­յին քննար­կում­նե­րի ա­ռանց­քա­յին հար­ցե­րից է: Եվ, ի­հար­կե, այս հարցն ըն­դա­մե­նը դե­տալ­նե­րից է, կախ­ված ա­վե­լի գլո­բալ լու­ծում­նե­րից:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ