ՆԵՐ­ՔԻՆ ԹՈՒՐՔՆ ԱՐ­ՏԱ­ՔԻ­ՆԻՑ ՎՏԱՆ­ԳԱ­ՎՈՐ Է

Ծափ տվեք, ա­րա՛, «սպա­րա­պետ» Սու­րիկ Պա­պի­կյա­նը բա­րե­հա­ճեց ընդ­հա­տել իր այ­ցը Բրյու­սել և վե­րա­դառ­նալ: Իսկ Սյու­նի­քում ի­րա­կան մար­տա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ ու­նենք: «Ադրբե­ջան­ցի­նե­րը հայ զին­վոր­նե­րին են մո­տե­ցել սահ­մա­նի տե­ղա­կայ­ման կե­տե­րի ճշգրտման պատր­վա­կով, ա­պա սադ­րել ու կրա­կել»,- հայ­տա­րա­րում է ԱԳՆ: Հի­մա ինչ, մեզ բո­լո­րի՞ս եք ա­պու­շի տեղ դրել, թե՞ ինք­ներդ եք ա­պուշ: Չէ՞ որ ակն­հայ­տից էլ ակն­հայտ է` թուրք աս­կյար­նե­րը հա­յե­րին կա­րող են մո­տե­նալ մի­այն ու մի­այն սպա­նե­լու նպա­տա­կով: Մնա­ցյա­լը լո­լո է: «Խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կարգ» կո­չե­ցյա­լը բա­ցա­ռա­պես սա­կա­վա­վա­միտ­նե­րի հա­մար է, ուղ­ղա­կի ապ­շե­ցու­ցիչ է, թե ինչ­քան շատ են այն­պի­սիք, ում ձեռք է տա­լիս սա­կա­վամ­տի վար­քա­գի­ծը:

ԻՍԿ ԹՈՒՐ­ՔԻ ՀԱՐ­ՁԱԿ­ՄԱ­ՆԸ ՆԱ­ԽՈՐ­ԴԵԼ ԷՐ ՇՈ­ՈՒՆ

Թուր­քին դի­մա­կա­յե­լիս զեն­քը ձեռ­քին զոհ­վել են չորս զին­ծա­ռա­յող­ներ.

Ար­թուր Ա­վե­տի­սի Սա­հա­կյան (ծնվ. 1999 թ.)

Մկրտիչ Ար­մե­նի Հա­րու­թյու­նյան (ծնվ. 1989 թ.)

Հեն­րիկ Վա­չա­գա­նի Քո­չա­րյան (ծնվ. 1997 թ.)

Նա­րեկ Գա­գի­կի Սարգ­սյան (ծնվ. 1994 թ.):

Իսկ դրան նա­խոր­դել են ար­գա­հա­տե­լի շո­ու­ներ: Ընդ ո­րում` ոչ մի­այն, ԱԺ-ում, լրատ­վա­կան դաշ­տում ու ՔՊ-ի մա­հա­բեր ծաղ­րա­ծու­նե­րի կա­տար­մամբ, այ­լև կեն­դա­նի թուրք աս­կյա­րի մաս­նակ­ցու­թյամբ: Որն ա­նար­գել հա­սել էր Սի­սի­ա­նի շրջա­նի ու­ղիղ կենտ­րոն, մտել այն տու­նը, ուր մի ա­միս ա­ռաջ այ­ցե­լել էր Է­րա­տոն, ու նոր մի­այն գե­րե­վար­վել: Դրա առն­չու­թյամբ դեռ մին­չև թուր­քե­րի կող­մից զեն­քի գոր­ծադ­րու­մը ռազ­մա­կան փոր­ձա­գետ Կա­րեն Վրթա­նե­սյանն ար­ձա­նագ­րել էր. «Հրա­պա­րակ» թեր­թից ի­մա­նում ենք, որ Սի­սի­ա­նում մո­լոր­ված (կամ չմո­լոր­ված) ադր­բե­ջան­ցին (կամ ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը) ե­կել է (կամ ե­կել են) այն մարդ­կանց տուն, ո­րոնց մի ա­միս ա­ռաջ Ան­նա Հա­կո­բյանն էր այ­ցե­լել:

Ա­ռա­ջին միտքս սա կար­դա­լիս. «Այդ կնգան մի թո­ղեք տեղ գնա. ուր գնում է, հե­տև­ից ադր­բե­ջան­ցի զին­վո­րա­կան­ներն են գա­լիս»:

Երկ­րորդ միտքս. «Էլի սկսե­ցին հետճշ­մար­տու­թյու­նը ե­փե­լը. մե՛կ ա­սում են ադր­բե­ջան­ցին մե­նակ էր, ադր­բե­ջա­նա­կան ՊՆ-ից ա­սում են՝ եր­կուսն են «կո­րել», հի­մա էլ «Հրա­պա­րա­կը» հայտ­նում է, թե ե­րեքն են: Ո՞ւմ մոտ է մտել, տան­տի­րոջ բաճ­կո­նը հա­գե՞լ է, թե՞ չի հա­գել, բրդու­ճը վեր­ջը ո՞վ էր ու­տում, բա խո­հա­նո­ցում թա­քուն ո՞վ ա հաց կե­րել: Վեր­ջում, բնա­կա­նա­բար, այդ­պես էլ չենք ի­մա­նա, թե ի­րա­կա­նում ինչ է կա­տար­վել, իսկ հի­շո­ղու­թյան մեջ մնա­լու են Ան­նան ու բրդու­ճը պինդ բռնած ադր­բե­ջան­ցին: Ա­մե­նա­կա­րև­որ հար­ցը՝ բա­զա­յին անվ­տան­գու­թյու­նը կորց­նե­լու հար­ցը, այս ան­կա­րև­որ դե­տալ­նե­րի պղտոր հե­ղե­ղում մո­ռաց­վե­լու է, գնա»:

Ա­յո՛, տե­ղի է ու­նե­ցել շո­ու, ո­րը պետք է անվ­տան­գու­թյան հիմ­նա­հար­ցից մեզ շե­ղեր: Մի ու­րիշ շո­ու էլ` ԱԺ-ում... Պատ­գա­մա­վոր Մհեր Սա­հա­կյա­նին է­ին ան­ձեռնմ­խե­լի­ու­թյու­նից զրկում, ան­կապ ՔՊ-ակա­նին օմ­բուդս­մեն ընտ­րում, ՔՊ-ական ու­սա­պարկ պատ­գա­մա­վոր­ներն էլ լպիր­շա­բար լեզ­վին է­ին տա­լիս: Եվ ա­մե­նը տև­եց այն­քան, մին­չև հա­մոզ­վե­ցին, որ թուր­քի հար­ձա­կու­մը դար­ձավ փաստ, նոր մի­այն ո­րո­շե­ցին, որ ԱԺ ար­տա­հերթ նիստ չեն ա­նե­լու:

Թուր­քի­ա­յի արտ­գործ­նա­խա­րար Մև­լութ Չա­վու­շօղ­լուն հայ­տա­րա­րել է, որ «Ադրբե­ջա­նը կդժվա­րա­նար վերց­նել Ղա­րա­բա­ղը, ե­թե թուր­քա­կան ԱԹՍ-ներ և այլ զի­նա­տե­սակ­ներ չար­տադր­վե­ին»: Ճիշտ է ա­սում, բայց կի­սատ է ա­սում: Ար­մեն Ա­շո­տյա­նը դրա առն­չու­թյամբ նշում է. «Այս ա­մե­նից զատ, հի­շեց­նեմ նա­և, որ Ապ­րի­լյան պա­տե­րազ­մին ա­ռա­ջին ան­գամ Ադր­բե­ջանը նույն­պես օգ­տա­գոր­ծեց ա­նօ­դա­չու թռչող սար­քեր: Ա­յո, դրանք թուր­քա­կան չէ­ին, ոչ պա­կաս ար­դի­ա­կան իս­րա­յե­լա­կան ար­տադ­րու­թյան ԱԹՍ-ներ է­ին, ո­րոնք սա­կայն չկա­րո­ղա­ցան վճռո­րոշ դեր խա­ղալ մար­տի դաշ­տում և Ապ­րի­լյան պա­տե­րազ­մի ար­դյունք­նե­րով Ադր­բե­ջա­նը ռազ­մի դաշ­տում չհա­սավ իր նպա­տակ­նե­րին, իսկ դի­վա­նա­գի­տա­կան դաշ­տում ջախ­ջախ­վեց (Վի­են­նա­յի և Սանկտ Պե­տեր­բուր­գի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­ներ): Այս ա­մենն ի մի բե­րե­լով` կա­րե­լի է եզ­րա­կաց­նել, որ Ադր­բե­ջա­նը եր­բեք չէր գրա­վի Ար­ցա­խի մի մա­սը, ե­թե Հա­յաս­տանն ու­նե­նար նոր­մալ իշ­խա­նու­թյուն»:

Հի­շեց­նենք նա­և Սերժ Սարգ­սյա­նի ար­ձա­նագ­րու­մը 2018-ի իշ­խա­նա­զավթ­ման վե­րա­բե­րյալ. «Կար­ծում եմ՝ ո­րե­ւէ մե­կը չի կաս­կա­ծում, որ այն, ինչ տե­ղի է ու­նե­ցել 2018 թվա­կա­նի ապ­րի­լին՝ Հա­յաս­տա­նում, տե­ղի է ու­նե­ցել դրսի մեծ ա­ջակ­ցու­թյամբ: Հա­ճախ են ինձ հարց­նում՝ իսկ ո՞ւմ ա­ջակ­ցու­թյամբ: Պա­տաս­խա­նը շատ պարզ է` բո­լոր այն ու­ժե­րի, ո­րոնց պատ­կե­րա­ցում­նե­րը Հա­յաս­տա­նի զար­գաց­ման մա­սին չեն հա­մընկ­նում մեր պատ­կե­րա­ցում­նե­րի հետ...»: Եվ ին­չի՞ց են հատ­կա­պես փրփրում ո­գև­որ­ված խու­լի­գան­նե­րի վե­րած­ված «լե­զու կտրող» տար­բեր ար­թուր­հով­հան­նի­սյան­նե­րը` այն փաս­տի հի­շա­տա­կու­մից, որ 2018-ին տե­ղի էր ու­նե­ցել ադր­բե­ջա­նա­թուր­քա­կան «հե­ղա­փո­խու­թյուն»: Որ ի­րենք բո­լո­րով պե­տա­կան դա­վա­ճան­ներ են, ու ու­րիշ ո­չինչ:

ԵՐ­ԿԻՐ-«ՀԺ», ԵՐ­ԿԻՐ-«ՇՊԻ­Ո­ՆԱ­ԲՈՒ­ԾԱ­ՐԱՆ»

Politico պար­բե­րա­կա­նի հրա­պա­րա­կու­մից էլ տե­ղե­կա­ցանք, որ ԵՄ դի­տորդ­նե­րը ի­րենց զե­կույց­նե­րը զու­գա­հե­ռա­բար ու­ղար­կում է­ին Բրյու­սել և Բա­քու, իսկ Ե­րև­ան ու­ղար­կում է­ին «երեք մա­տի կոմ­բի­նա­ցի­ա»: Եվ ո՞վ ջան­քեր գոր­ծադ­րեց թշնա­մու հա­մար ձրի լրտե­սու­թյուն ա­նող «դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լու­թյուն» ստեղ­ծե­լու հա­մար` ի­հար­կե կա­պի­տու­լյանտ Նի­կո­լը: Այդ­պի­սի այ­լա­սեր­վա­ծու­թյու­նը նույ­նիսկ եվ­րո­պա­ցի­նե­րի հա­մար է շատ:

Թշնա­մու ծա­վա­լած մար­տա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի առն­չու­թյամբ Ար­մեն Ա­շո­տյա­նը բաց նա­մակ է հղել Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում ԵՄ հա­տուկ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ պա­րոն Տոյ­վո Կլա­ա­րին` մաս­նա­վո­րա­պես ար­ձա­նագ­րե­լով. «Արդեն 4 ժա­մից ա­վել ՀՀ դիր­քե­րի ուղ­ղու­թյամբ Ադր­բե­ջա­նի ԶՈւ-ն սադ­րիչ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի է դի­մել, ո­րոնց ար­դյուն­քում կան զո­հեր և վի­րա­վոր­ներ: ԵՄ դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լու­թյան ման­դատը են­թադ­րում էր ՀՀ անվ­տան­գա­յին մի­ջա­վայ­րի բա­րե­լա­վում:

...Խո­րա­պես ցավ եմ ապ­րում ԵՄ ա­ռա­քե­լու­թյան գոր­ծու­նե­ու­թյան այս ըն­թաց­քում ար­դեն իսկ տե­սա­նե­լի խնդիր­նե­րի վե­րա­բե­րյալ, ո­րոնք չեն ամ­րապն­դել Հա­յաս­տա­նի անվ­տան­գու­թյու­նը, ինչ­պես նա­և՝ չեն նշմա­րել Ադր­բե­ջա­նի ագ­րե­սիվ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի նկատ­մամբ ո­րև­է կոնտր-քայլ: Հարկ եմ հա­մա­րում նշել նա­և, որ ԵՄ ա­ռա­քե­լու­թյան ու­ղար­կու­մը պետք է զու­գակց­վեր ԵՄ-Հա­յաս­տան հա­մա­պա­տաս­խան պայ­մա­նագ­րով, ուս­տի մինչ պայ­մա­նագ­րի կնքումն ին­չի՞ հի­ման վրա է ԵՄ-ն տե­ղե­կատ­վու­թյուն տրա­մադ­րել Ադր­բե­ջա­նին»:

Այ­սինքն` նո­րի՞ց այս դա­վա­ճա­նա­կան խուն­տա­յի սի­րե­լի խա­ղը` «բա­նա­վոր պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­ներ» կո­չե­ցյա­լը: Քա­նի-քա­նիս­նե­րի հետ Նի­կոլն ու­նի այդ­պի­սի պե­տա­կա­նա­կոր­ծան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­ներ: ՀՀԿ փոխ­նա­խա­գա­հը հի­շեց­նում է, որ նա­խորդ ա­ռա­քե­լու­թյան ստեղծ­ման հիմ­քում նա­և Ադր­բե­ջա­նի ստո­րագ­րու­թյունն էր: Նա­և շեշ­տում է, որ բաց նա­մա­կի հար­ցադ­րում­նե­րը չեն հա­նում ՀՀ գոր­ծող իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կի վե­րա­բե­րյալ:

Բայց ակն­հայտ է, որ մա­հա­ցու մար­տահ­րա­վեր­նե­րի սկզբնաղ­բյու­րը ո՛չ եվ­րո­պա­ցին է, ո՛չ ռու­սը, ո՛չ ա­մե­րի­կա­ցին, ո՛չ էլ նույ­նիսկ թուր­քը, այլ «յան» ազ­գա­նուն­նե­րով թշնա­մահ­պա­տակ­նե­րից բաղ­կա­ցած խուն­տան: Պատ­գա­մա­վոր Տիգ­րան Աբ­րա­հա­մյանն էլ փոր­ձա­գե­տի հա­յաց­քով ար­ձա­նագ­րում է այն ռիս­կե­րը, ո­րոնք առ­կա են հենց այս պա­հին. «Մար­տա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը Տեղ գյու­ղի հատ­վա­ծում հիմ­նա­կա­նում մեկ դիր­քի ուղ­ղու­թյամբ են, ին­չը սա­կայն չի բա­ցա­ռում մասշ­տաբ­նե­րի ընդ­լայն­ման հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը, հատ­կա­պես որ Ադր­բե­ջա­նից նման տե­ղե­կատ­վա­կան կուրս է նկատ­վում: Կրա­կի ին­տեն­սի­վու­թյու­նը մեծ չէ, կի­րառ­վող զի­նա­տե­սակ­նե­րը` սահ­մա­նա­փակ, սա­կայն կրկնում եմ` ի­րա­վի­ճա­կի փո­փո­խու­թյու­նը կա­րող է րո­պե­նե­րի հարց դառ­նալ»:

Րո­պե­նե­րի հարց... Այ­սինքն` րո­պե­նե­րի ըն­թաց­քում կա­րող ենք հայտն­վել լայ­նա­ծա­վալ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի հոր­ձա­նու­տում: Եվ ան­հաս­կա­նա­լի է` ին­չո՞ւ թշնա­մին չի օգտ­վում րո­պե­նե­րի ըն­թաց­քում մեծ ագ­րե­սի­ա ծա­վա­լե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նից, քա­նի դեռ կա ներ­սից ա­մեն ին­չով օ­ժան­դա­կող Նի­կոլն իր խուն­տա­յով: Թե­րևս օ­բյեկ­տիվ խո­չըն­դոտ­նե­րի հան­գա­մանք­նե­րը և գոր­ծոն­նե­րը ա­ռան­ձին հան­գա­մա­նա­լից վեր­լու­ծու­թյան նյութ են, սա­կայն ար­ձա­նագ­րենք մա­հա­ցու սպառ­նա­լի­քի հան­գա­ման­քը: Քա­նի դեռ սրանք կան, մենք ոչ մի­այն ա­մեն օր կորց­նում ենք, այ­լև բա­ռիս բուն ի­մաս­տով մա­զից ենք կախ­ված: Սրանք պետք է չլի­նեն, որ մենք լի­նենք, մեր եր­կի­րը լի­նի, մեր պե­տա­կա­նու­թյու­նը լի­նի...

Իսկ պե­տա­կան դա­վա­ճան­նե­րին սպա­սար­կող­նե­րը նոր շո­ու­ներ են պատ­րաս­տում: Քննիչ­նե­րը ար­տա­հայ­տած կար­ծի­քի հա­մար քրգոր­ծեր թխե­լով են զբաղ­ված: Ար­դեն ոչ մի­այն ՔՊ-ական «ուսա­պար­կին» մուշ­տի տված պատ­գա­մա­վո­րով կամ Նի­կո­լի վրա անձ­րև­ա­նոց նե­տած բեր­ձոր­ցի կնո­ջով են զբաղ­վում, այ­լև Նա­րեկ Սամ­սո­նյա­նի դեմ խոս­քի հա­մար են գործ հա­րու­ցել, նույ­նիսկ սոց­ցան­ցե­րում դա­տա­վո­րի դեմ վատ ար­տա­հայտ­ված Նա­ի­րի Հո­խի­կյա­նի դեմ... Ընդ­դի­մա­դիր­նե­րը պետք է ու­շա­դիր լի­նեն, որ կա­պի­տու­լյանտ­նե­րի պար­տադ­րած կեղծ օ­րա­կար­գե­րը չդառ­նան գե­րիշ­խող:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ