Ներկա կացությունից դուրս գալու ելքը նախ մեր բանակի հզորացումն է. «Իրավունքի» Բացառիկ զրույցը Ն. Ս․Օ․Տ․Տ․ Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի հետ

«Իրա­վուն­քի» զրու­ցա­կիցն է Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գա­րե­գին Բ Ծայ­րա­գույն Պատ­րի­արք եւ Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կո­սը:

— Վե­հա­փառ Տեր, գաղտ­նիք չէ, որ վեր­ջին շրջա­նում տե­ղի ու­նե­ցող ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը մեր հայ­րե­նի­քում կա­րե­լի է գնա­հա­տել, ե­թե ոչ օր­հա­սա­կան, ա­պա խիստ մտա­հո­գիչ եւ ան­կա­յուն: Ինչ­պե՞ս եք տես­նում Նա­ի­րի աշ­խար­հի հե­տա­գա ճա­կա­տա­գի­րը, ի­րա­վի­ճա­կից դուրսբեր­ման ինչ­պի­սի՞ ել­քեր կան, ի՞նչ պետք է ա­նել այդ նվի­րա­կան նպա­տա­կին հաս­նե­լու հա­մար:

— Ար­դա­րեւ, մեր հայ­րե­նիքն այ­սօր հայտն­վել է ծանր ու դժվա­րին կա­ցու­թյան մեջ. անվ­տան­գա­յին խնդիր­ներ, հա­սա­րա­կու­թյան բեւե­ռա­ցում, նոր պա­տե­րազ­մի սպառ­նա­լիք, ՀՀ եւ Ար­ցա­խի նկատ­մամբ շա­րու­նակ­վող ոտնձ­գու­թյուն­ներ: Այս մար­տահ­րա­վեր­նե­րը խիստ մտա­հո­գիչ են: Ներ­կա կա­ցու­թյու­նից դուրս գա­լու ել­քը նախ մեր բա­նա­կի հզո­րա­ցումն է, դի­վա­նա­գի­տա­կան հմուտ ու փոր­ձա­ռու գոր­ծու­նե­ու­թյու­նը, տնտե­սու­թյան զար­գա­ցու­մը, ո­րին զու­գա­հեռ ազ­գա­յին ա­մուր մի­աս­նու­թյամբ եւ նե­րու­ժի հա­մախմբ­մամբ, ինչ­պես եւ նվի­րա­գործ­ված ար­ժե­հա­մա­կար­գի վրա հաս­տատ­ված ա­մուր հա­սա­րա­կու­թյամբ ի զո­րու կլի­նենք Հա­յաս­տանն ու Ար­ցա­խը դուրս բե­րել ստեղծ­ված ծանր կա­ցու­թյու­նից: Աստ­ծո, մեր նախ­նյաց եւ ա­պա­գա սե­րունդ­նե­րի առ­ջեւ պա­տաս­խա­նա­տու ենք այս սրբա­զան հո­ղի հա­մար: Հայ­րե­նիքն է խա­րիս­խը մեր բո­լոր հա­մազ­գա­յին իղ­ձե­րի կեն­սա­գործ­ման, հա­յի ինք­նու­թյան պահ­պան­ման ու մեր ժո­ղովր­դի հա­րա­տեւ­ու­թյան:

— Վե­հա­փառ Տեր, ինչ­պե՞ս կգնա­հա­տեք Հայ Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու՝ որ­պես հա­մայն հա­յու­թյան հո­գե­ւոր կենտ­րո­նի եւ ա­ռաջ­նոր­դու­թյան դե­րը: Ինչ­պի­սի՞ն են ՀԱ­Ե՝ քույր եկե­ղե­ցի­նե­րի եւ կրո­նա­կան այլ կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի փոխ­հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը, ո՞րն է մեր դե­րը մի­ջե­կե­ղե­ցա­կան, միջկ­րո­նա­կան աս­պա­րե­զում:

— Հա­յոց ե­կե­ղե­ցին մեր Տեր Հի­սուս Քրիս­տո­սի ա­վան­դած ա­ռա­քե­լու­թյամբ սպա­սա­վո­րու­թյուն է բե­րում մեր ժո­ղովր­դի զա­վակ­նե­րի հո­գի­նե­րի փրկու­թյան հա­մար: Հո­գեփրկ­չա­կան ա­ռա­քե­լու­թյու­նից զատ պե­տա­կա­նու­թյան բա­ցա­կա­յու­թյան ժա­մա­նակ Ե­կե­ղե­ցին հայ ժո­ղովր­դի կյան­քում ստանձ­նել է ժո­ղովր­դի քա­ղա­քա­կան ա­ռաջ­նոր­դու­թյան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը, դար­ձել կեր­տո­ղը հայ­րե­նի­քի ան­կա­խու­թյան վե­րա­կանգն­ման տես­լա­կա­նի, նա­եւ ի­րա­կա­նաց­րել ազ­գա­պահ­պան ա­ռա­քե­լու­թյուն, որն այ­սօր շա­րու­նա­կում է Սփյուռ­քում: Ան­վի­ճար­կե­լի է, ազ­գը կա­րող է հա­րա­տեւ­ել՝ կրո­ղը լի­նե­լով դա­րե­րով կերտ­ված ար­ժե­հա­մա­կար­գի: Այդ ա­ռու­մով ազ­գա­յին ինք­նու­թյան ձեւ­ա­վոր­ման գոր­ծում մե­ծա­պես կա­րեւ­որ եւ հրա­մա­յա­կան է հա­յե­ցի կրթու­թյու­նը, քրիս­տո­նե­ա­կան դաս­տի­ա­րա­կու­թյու­նը: Ե­կե­ղե­ցին շա­րու­նա­կե­լու է տե­րու­նա­վանդ իր ա­ռա­քե­լու­թյու­նը՝ նպաստ բե­րե­լով ինչ­պես ազ­գա­յին ո­գու եւ գի­տակ­ցու­թյան ամ­րապնդ­մա­նը, այն­պեսեւ մեր դպրու­թյան ու մշա­կույ­թի պահ­պան­մանն ու զար­գաց­մա­նը:  

Մի­ջե­կե­ղե­ցա­կան աս­պա­րե­զում քույր ե­կե­ղե­ցի­նե­րի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը ջերմ են եւ գոր­ծակ­ցա­յին՝ խարսխ­ված եղ­բայ­րա­կան ո­գու, հար­գան­քի եւ փո­խըմբռն­ման վրա: Մեր Ե­կե­ղե­ցին մշտա­պես մաս­նակ­ցում է տար­բեր մի­ջե­կե­ղե­ցա­կան ժո­ղով­նե­րի, մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի, նա­եւ իր ներդ­րու­մը բե­րում մի­ջե­կե­ղե­ցա­կան աստ­վա­ծա­բա­նա­կան երկ­խո­սու­թյուն­նե­րին: Հա­յոց եկե­ղե­ցին հյու­րըն­կա­լում է հա­մա­ժո­ղով­ներ՝ ուղղ­ված տար­բեր կրոն­նե­րի հե­տեւ­որդ­նե­րի մի­ջեւ հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյան ու հա­մա­կե­ցու­թյան մթնո­լոր­տի ձեւա­վոր­մա­նը: Մեր գա­հա­կա­լու­թյան ըն­թաց­քում Մայր Ա­թո­ռում տար­բեր ա­ռիթ­նե­րով հյու­րըն­կա­լել ենք ե­կե­ղե­ցի­նե­րի հով­վա­պե­տե­րի, կրո­նա­պե­տե­րի, բազ­միցս պաշ­տո­նա­կան այ­ցե­րով ե­ղել ենք զա­նա­զան հո­գեւ­որ կենտ­րոն­նե­րում:

Հա­յոց ե­կե­ղե­ցին իր ու­րույն տեղն ու­նի աշ­խար­հի մի­ջե­կե­ղե­ցա­կան եւ միջկ­րո­նա­կան խճա­պատ­կե­րում: Այս ա­մե­նին նպաս­տում է մեր Ե­կե­ղե­ցու՝ տար­բեր մշա­կու­թա­յին եւ էթ­նիկ մի­ջա­վայ­րե­րում գոր­ծու­նե­ու­թյան հա­րուստ պատ­մա­կան փոր­ձա­ռու­թյու­նը եւ ժո­ղովր­դի աշ­խար­հաս­փյուռ լի­նե­լու հան­գա­ման­քը, ո­րոնք շա­հե­կան օ­րի­նակ­ներ են ա­պա­հո­վում մե­րօ­րյա փո­թոր­կա­հույզ աշ­խար­հին՝ կրոն­նե­րի եւ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մի­ջեւ խա­ղաղ գո­յակ­ցու­թյան, հար­գան­քի եւ հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյան:

— Ար­ցա­խի հիմ­նա­հար­ցի ազ­նիվ եւ ար­դար կար­գա­վոր­ման մեջ ի՞նչ դեր եւ նշա­նա­կու­թյուն ու­նեն ՀՀ, ՌԴ եւ Ադր­բե­ջա­նի հան­րա­պե­տու­թյան կրո­նա­կան հա­մայնք­նե­րը եւ նրանց ա­ռաջ­նորդ­նե­րի փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը:

— Ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյան ա­ռա­ջին իսկ շրջա­նից Ռուս Ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցու հո­գեւ­որ պե­տի միջ­նոր­դու­թյամբ տե­ղի են ու­նե­ցել Ադր­բե­ջա­նի եւ Հա­յաս­տա­նի հո­գեւ­որ ա­ռաջ­նորդ­նե­րի հան­դի­պում­ներ, ո­րոնց նպա­տակն էր նպաս­տել հա­կա­մար­տու­թյան խա­ղաղ հան­գու­ցա­լուծ­մա­նը, բա­ցա­ռել հա­կա­մար­տու­թյա­նը կրո­նա­կան ե­րան­գա­վո­րում տա­լու փոր­ձերն ու շա­հար­կում­նե­րը: Մոսկ­վա­յի եւ Հա­մայն Ռու­սի­ո պատ­րի­արք­նե­րի միջ­նոր­դու­թյամբ դրանք շա­րու­նակ­վե­ցին նա­եւ հրա­դա­դա­րից հե­տո՝ շուրջ 20 հան­դի­պում­նե­րի օ­րա­կար­գում ընդգր­կե­լով հա­կա­մար­տու­թյու­նը խա­ղաղ գոր­ծըն­թաց­նե­րով կար­գա­վո­րե­լու, փխրուն խա­ղա­ղու­թյու­նը հաս­տա­տուն դարձ­նե­լու եւ այ­լա­զան խնդիր­ներ, ինչ­պես օ­րի­նակ՝ դի­պու­կա­հար­նե­րի հետքաշ­ման, գե­րի­նե­րի եւ զոհ­ված­նե­րի մար­մին­նե­րի վե­րա­դար­ձի, հո­գեւ­որ-մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թյան պահ­պա­նու­թյան հար­ցեր: Հան­դի­պում­նե­րը կազ­մա­կերպ­վում է­ին հիմ­նա­կա­նում Մոսկ­վա­յում, մե­կա­կան հան­դի­պում կազ­մա­կերպ­վեց Բաք­վում եւ Ե­րև­ա­նում:

Վեր­ջին պա­տե­րազ­մից հե­տո, ան­շուշտ, ի­րա­վի­ճա­կը փո­խվեց նա­եւ այս հար­թա­կում: Տա­րա­ծաշր­ջա­նի կրո­նա­կան ա­ռաջ­նորդ­նե­րի ե­ռա­կողմ վեր­ջին հան­դի­պու­մը տե­ղի ու­նե­ցավ 2021 թվա­կա­նին, ո­րի ըն­թաց­քում Ադր­բե­ջա­նի հո­գեւ­որ ա­ռաջ­նոր­դի կող­մից հնչե­ցին ադր­բե­ջա­նա­կան ռազ­մա­կան հռե­տո­րա­բա­նու­թյա­նը հար եւ նման գա­ղա­փար­ներ:

Այ­սու­հան­դերձ, հո­գեւ­որ ա­ռաջ­նորդ­նե­րի հան­դի­պում­նե­րի այս ձեւա­չա­փը կա­րեւոր հար­թակ է՝ ար­ծար­ծե­լու առ­կա հիմ­նա­հար­ցե­րը կրո­նա­կան, հո­գեւ­որ ար­ժեք­նե­րի դի­տան­կյու­նից:

Զրույ­ցը` Ի­ԼՈ­ՆԱ Ա­ԶԱ­ՐՅԱ­ՆԻ