«Խաղաղության պայմանագրի» ռուսական տարբերակի շանսերն աճում են

Բա­ցա­հայ­տու­մը, ո­րով օ­րերս հանդես ե­կավ թուր­քե­րի հետ նի­կո­լյան բա­նակ­ցող Ռու­բեն Ռու­բի­նյա­նը, ներ­կա բուռն ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի ֆո­նին մի փոքր անն­կատ մնաց: Բայց ի­զուր, հաշ­վի առ­նե­լով, որ Ռու­բի­նյա­նի ա­սա­ծը, թե­րեւս, մատ­նան­շում է, թե ընդ­հան­րա­կան ի­մաս­տով Նի­կոլն այ­սօր ինչ խա­ղե­րի մեջ է:

ԻՆՉ ԱԿ­ՆԱՐ­ԿԵՑ ՌՈՒ­ԲԻ­ՆՅԱ­ՆԸ

Այս­պես, Ռու­բի­նյա­նի պնդմամբ` կա պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն, որ հայ-թուր­քա­կան ցա­մա­քա­յին սահ­մանն այս ամ­ռան սկզբին պետք է բաց­վի եր­րորդ երկր­նե­րի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի եւ դի­վա­նա­գի­տա­կան անձ­նա­գիր կրող ան­ձանց հա­մար: «Հայ­կա­կան կողմն իր կող­մից աշ­խա­տանք­ներ է տա­նում՝ Մար­գա­րա ան­ցա­կե­տը կա­հա­վո­րե­լու, վե­րա­զի­նե­լու հա­մար, որ­պես­զի ամ­ռան սկզբին պատ­րաստ լի­նենք` նշածս պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րը մեր կող­մից ի­րա­գոր­ծե­լու... Թուր­քա­կան կող­մը եւս պատ­րաստ­վում է դրան, հա­մե­նայն­դեպս, այս պա­հին չի հնչել ո­րե­ւէ պնդում, որ նրանց պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­ներն ու­ժի մեջ չեն»: Ընդ ո­րում, Ռու­բի­նյա­նը չի կար­ծում, որ կա­րող է լի­նել մի այն­պի­սի բան, որը «կա­րող է խան­գա­րել» այդ գոր­ծընթ­ա­ցին: «Հա­մե­նայն­դեպս, հա­յաս­տա­նյան կող­մին ո­չինչ չի կա­րող խան­գա­րել»,- ամ­փո­փեց նա:

Թե ինչ է հու­շում նման գոր­ծըն­թա­ցը, հաս­կա­նա­լի է դառ­նում նա­եւ թուր­քա­կան կող­մի դիր­քո­րո­շու­մը նա­յե­լով: Այս­պես, Չա­վու­շօղ­լուն եւս նա­խօ­րե­ին հայ­տա­րա­րեց, որ թե­եւ կան այդ ուղ­ղու­թյամբ աշ­խա­տանք­ներ, բայց. «Ցա­մա­քում ան­ցա­կե­տեր բա­ցե­լու հա­մար, քա­ղա­քա­կան պայ­ման­նե­րին զու­գա­հեռ, նախ պետք է ճա­նա­պարհ­ներ պատ­րաս­տել...»:

Ճա­նա­պարհ­ներ պատ­րաս­տե­լը, հաս­կա­ցանք: Սա­կայն ի՞նչ «քա­ղա­քա­կան պայ­ման­նե­րի» մա­սին է խոս­քը: Դա Չա­վու­շօղ­լուն կոնկ­րե­տաց­րել էր օ­րերս՝ Լավ­րո­վի հետ հան­դիպ­ման շրջա­նակ­նե­րում՝ ա­սե­լով. «Մենք քննար­կել ենք Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման հար­ցե­րը: Մենք հան­դես ենք գա­լիս եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի շու­տա­փույթ կնքման օգ­տին: Կշա­րու­նա­կենք այդ հար­ցի շուրջ խորհր­դակ­ցու­թյուն­նե­րը, այդ թվում՝ Ռու­սաս­տա­նի հետ»:

Նոր բան չկա. սա այն հայտ­նի նա­խա­պայ­մանն է, որն Ան­կա­րան ար­դեն եր­կու տա­րի օ­րա­կար­գում է պա­հում. կլի­նի հայ-ադրբե­ջա­նա­կան «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր», հայ-թուր­քա­կան օ­րա­կարգն էլ այդ դեպ­քում ա­րա­գո­րեն ա­ռաջ կգնա: Եվ, ի­հար­կե, դա բո­լո­րիցս էլ լավ պետք է որ Ռու­բի­նյանն ի­մա­նար. նա է թուր­քե­րի հետ շփվո­ղը: Եվ երբ Ռու­բի­նյա­նը կոնկ­րետ ժամ­կետ­նե­րով է խո­սում սահ­մա­նը բա­ցե­լու մա­սին, թե սահ­մանն այս ամ­ռան սկզբին պետք է բաց­վի, ա­պա դա չի՞ հու­շում, որ մին­չեւ ամ­ռան սկիզբ պետք է ար­դեն ու­նե­նանք նա­եւ կնքված «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր»:

Ի­հար­կե, Ռու­բի­նյանն այն պաշ­տո­նյան չէ, որ նրա հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րով հնա­րա­վոր լի­նի կողմ­նո­րոշ­վել «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» կնքել-չկնքե­լու մա­սին: Սա­կայն փաստն այն է, որ վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս նկատ­վող զար­գա­ցում­նե­րը, նա­եւ Նի­կո­լի ակ­նարկ­նե­րը հու­շում են, որ գո­նե նա պատ­րաստ է դրան: Օ­րի­նակ, ե­րեկ­վա կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տում հեր­թա­կան ակ­նար­կը հնչեց­րեց. «Մենք պատ­րաստ ենք նա­եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին տնտե­սա­կան ու տրանս­պոր­տա­յին կա­պե­րի վե­րա­բաց­մա­նը՝ նախ­կի­նում մեր բարձ­րա­ձայ­նած սկզբունք­նե­րի հի­ման վրա: Պատ­րաստ ենք նա­եւ սահ­ման­նե­րի դե­լի­մի­տա­ցի­ա­յին Պրա­հա­յի ու Սո­չի­ի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի հի­ման վրա...»:

Այ­սինքն, խո­շոր ի­մաս­տով պարզ է, թե ինչ սցե­նա­րով է ի­րա­վի­ճակն ա­ռաջ գնում, թե­եւ ­Նի­կո­լի այս հայ­տա­րա­րու­թյու­նից բխող մի շարք ա­ռանց­քա­յին դե­տալ­ներ հաս­կա­նալ է պետք: Մաս­նա­վո­րա­պես, ի՞նչ սկզբուն­քով  է Նի­կո­լը հա­մա­ձայն, որ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րը վե­րա­գոր­ծարկ­վեն: Բանն այն է, որ նման հայ­տա­րա­րու­թյուն­ներ մինչ այս էլ նա քա­նիցս  հնչեց­րել է, բայց նա­եւ ա­վե­լաց­նե­լով «Հա­յաս­տա­նի ինք­նիշ­խա­նու­թյուն», «տա­րածք­նե­րի լի­ա­կա­տար վե­րահս­կո­ղու­թյուն» եւ նման այլ տեր­մին­ներ: Նա հենց այդ­պես էր մեկ­նա­բա­նում  նո­յեմ­բե­րի 9-ի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րով սահ­ման­ված կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի վե­րա­գոր­ծարկ­ման մա­սին կե­տը: Փաս­տաթղ­թում խոս­վում է կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի նկատ­մամբ ռու­սա­կան անվ­տան­գա­յին վե­րահս­կո­ղու­թյան մա­սին, եւ հենց այդ դրույնթն էլ Նի­կի­ո­լը կա­պում էր «Հա­յաս­տա­նի ինք­նիշ­խա­նու­թյան» գա­ղա­փա­րի հետ, թե­եւ քա­նիցս մեկ­նա­բան­վել է, թե կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի անվ­տան­գու­թյան վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը ո­րե­ւէ ոտնձ­գու­թյուն չէ Հա­յաս­տա­նի ինք­նիշ­խա­նու­թյան դեմ: Օ­րի­նակ, ռու­սա­կան ու­ժե­րը 30 տա­րուց ա­վե­լի պաշտ­պա­նում են Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­նե­րը, սա­կայն դա Հա­յաս­տա­նի ինք­նի­շխա­նու­թյան դեմ ոտնձ­գու­թյուն եր­բե­ւէ չի ըն­կալ­վել:

Այս­պի­սով, երբ հի­մա Նի­կո­լը խո­սում է «տրանս­պոր­տա­յին կա­պե­րի վե­րա­բաց­մա­նը» պատ­րաստ լի­նե­լու մա­սին, նշա­նա­կում է, որ շարժ­վում է նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րո՞վ: Ե­թե այդ­պես է, ա­պա դա շատ բան կա­րող է հու­շել: Բո­լորն են հաս­կա­նում, որ Հա­յաս­տա­նով անց­նող կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի նկատ­մամբ ռու­սա­կան անվ­տան­գա­յին վե­րահս­կո­ղու­թյան հիմ­նա­կան  հա­կա­ռա­կորդն  ԱՄՆ-ն էր, քա­նի որ այդ դեպ­քում է­ա­պես կամ­րապնդ­վի տա­րա­ծաշր­ջա­նում ՌԴ-ի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան դիր­քե­րը: Եվ ե­թե հի­մա պարզ­վի, որ Նի­կո­լը կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի վե­րա­գոր­ծար­կման հարցն ի­րոք նո­յեմ­բե­րի 9-ի փաս­տաթղ­թով է պատ­կե­րաց­նում, ա­պա դա նա­եւ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ի­մաստ կու­նե­նա:

ԻՆՉ ԱԿ­ՆԱՐ­ԿԵՑ ՄԻՐ­ԶՈ­ՅԱ­ՆԸ

Դա­տե­լով նա­խօ­րե­ին ԱԺ-ում Միր­զո­յան Ա­րա­րա­տի հայ­տա­րա­րու­թյու­նից, կա­րե­լի է մտա­ծել, որ ի­րոք այդ­պես է: Այս­պես, անդ­րա­դառ­նա­լով դեռ ան­ցած դեկ­տեմ­բե­րին Մոսկ­վա­յում նա­խա­տես­ված եւ չկա­յա­ցած արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րի ե­ռա­կողմ հան­դիպ­ման թե­մա­յին, Միր­զո­յա­նը հայ­տա­րա­րեց. «Մենք պատ­րաստ ենք այժմ վերսկ­սել հան­դի­պում­նե­րը»: Ի­հար­կե, այս դեպ­քում նա նա­եւ պետք է բա­ցատ­րեր, որ ե­թե մոս­կո­վյան հան­դիպ­մա­նը նա այն ժա­մա­նակ չգնաց՝ դա կա­պե­լով Լա­չի­նի մի­ջանց­քը փա­կե­լու հետ, հի­մա, երբ մի­ջանց­քը դեռ փակ է, ին­չո՞ւ է գնում: Եվ, ի­հար­կե, պետք է հի­շեց­նենք դեռ այն ժա­մա­նակ­վա մեր են­թադ­րու­թյու­նը, որ Լա­չի­նի մի­ջանցքն այդ հան­դիպ­ման ձա­խող­ման հետ կապ­ված մի­այն պատր­վակ էր, ո­րը սարք­վեց բրի­տա­նա­կան MI-6-ի ու­ղիղ մի­ջամ­տու­թյամբ: Ի­րա­կան ի­մաստն էր, որ կանգ­նեց­վի «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» ռու­սա­կան տար­բե­րա­կի ստո­րագր­ման ըն­թաց­քը, որն այն ժա­մա­նակ մո­տե­ցել էր եզ­րա­փա­կիչ փու­լին: Եվ հի­մա, երբ պարզ­վում է, որ Միր­զո­յա­նը նո­րից պատ­րաստ է, ակ­նարկ է, որ գո­նե այս պա­հին թիվ 1 օ­րա­կար­գում նո­րից ռու­սա­կան տար­բե­րակն է:

Ա­մեն դեպ­քում, դա բխում է նա­եւ զու­գա­հե­ռա­բար հնչած՝ ՌԴ ԱԳՆ-ի պաշ­տո­նա­կան  ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Մա­րի­ա Զա­խա­րո­վա­յի հայ­տա­րա­րու­թյու­նից: Նրա խոս­քով. «Գոր­ծըն­կեր­ներն  ըն­դու­նել են մեր տա­րած­քում բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի հեր­թա­կան փուլն անց­կաց­նե­լու մեր ա­ռա­ջար­կը: Ժամ­կետ­նե­րի եւ կոնկ­րետ մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի մա­սին մենք կտե­ղե­կաց­նենք, երբ այդ ա­մե­նը վերջ­նա­կա­նա­պես հա­մա­ձայ­նեց­վի»:

Նա­եւ Ադր­բե­ջա­նից ե­կած ազ­դակ­նե­րից կա­րե­լի է են­թադ­րել, որ ռու­սա­կան տար­բե­րա­կը օ­րա­կար­գում է: Այս­պես, նա­խօ­րե­ին Ա­լի­ե­ւը հայ­տա­րա­րեց, թե Ադր­բե­ջա­նի եւ Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ խա­ղա­ղու­թյան գոր­ծըն­թացն ի­րա­կա­նաց­վում է 2 ուղ­ղու­թյամբ: Ա­ռա­ջի­նը, ըստ նրա, «Ադրբե­ջա­նի՝ Ղա­րա­բա­ղի տա­րա­ծաշր­ջա­նի հայ բնա­կիչ­նե­րի վե­րա­ին­տեգ­րումն է», երկ­րոր­դը՝ Հա­յաս­տա­նի հետ «բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի եւ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման շուրջ»:

Կվե­րա­ին­տեգ­րեն, թե՝ չեն վե­րա­ին­տեգ­րի, դա այլ հարց է, այլ խո­սակ­ցու­թյան թե­մա: Այս պա­հին կենտ­րո­նա­նանք աս­վա­ծի բուն ի­մաս­տի վրա. Ա­լի­ե­ւը Ար­ցա­խի եւ Հա­յաս­տա­նի հար­ցերն ա­ռանձ­նաց­նում է: Չմո­ռա­նանք, այս եր­կու հար­ցե­րը մեկ փա­թե­թով՝ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րով» լու­ծում տա­լը «Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չա­փի» ա­ռանցքն էր: Այ­սինքն, որ այդ ձե­ւա­չա­փով «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գի­րը» նա­եւ ֆիք­սի, որ Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի մաս է, հա­կա­մար­տու­թյու­նը լուծ­ված է: Իսկ դրա հի­մա վրա ռու­սա­կան ու­ժե­րին հե­ռա­նա­լու պա­հանջ կա­րող էր դրվել, ին­չը, չմո­ռա­նանք, այս ամ­բողջ պատ­մու­թյան մեջ Ա­րեւ­մուտ­քի հիմ­նա­կան խնդիրն է: Իսկ երբ Ար­ցա­խը տա­րան­ջատ­վում է «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րից», դա այն տես­լա­կանն է, որ Պու­տի­նը ներ­կա­յաց­րեց դեռ 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 11-ի իր հայտ­նի հար­ցազ­րույ­ցում. պետք է լու­ծել Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ հար­ցե­րը, այդ թվում՝ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի վե­րա­գոր­ծարկ­ման, իսկ Ար­ցա­խի հար­ցի վերջ­նա­կան լու­ծու­մը պետք է հե­տաձ­գել: Ա­լի­ե­ւը նախ պնդում էր, թե առ­հա­սա­րակ Ղա­րա­բա­ղի հարց, ա­սել էլ է, թե լու­ծե­լու բան չկա: Կա մեկ հարց՝ Հա­յաս­տա­նի հետ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գի­րը»: Բայց հի­մա, երբ ար­դեն խո­սում է «երկու ուղ­ղու­թյան» մա­սին, ա­պա դա մի­ան­գա­մայն այլ մո­տե­ցում է:

Ի ԴԵՊ

Մեր վեր­ջին հրա­պա­րա­կում­նե­րից մե­կում՝ կապ­ված Լավ­րով-Չա­վու­շօղ­լու հան­դիպ­ման հետ, նման մի միտք է­ինք ներ­կա­յաց­րել. «Ե­թե մոտ ժա­մա­նակ­ներս խոս­վի նա­եւ Մոսկ­վա­յում Պու­տին-Ալի­եւ-Փա­շի­նյան հան­դիպ­ման մա­սին, ա­պա դա կա­րող է վե­րած­վել «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի»: Ե­թե ոչ, ա­պա կտրուկ ա­ճում է տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին մեծ պա­տե­րազ­մի հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը»: Հաշ­ված օ­րեր անց  Պու­տին-Ալի­եւ-Փա­շի­նյան հան­դիպ­ման մա­սին պաշ­տո­նա­կան խո­սակ­ցու­թյուն­նե­րը մտան օ­րա­կարգ: Այ­սինքն, ու­նենք զար­գա­ցում­նե­րի կան­խա­տե­սե­լի ըն­թացք:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ