ՑԱԾ­ՐԱ­ՊԱ­ՏԻՎ ՄՈՒ­ՐԱՑ­ԿԱՆ­ՆԵ­ՐԸ` ՎԵՐ­ՋԻՆ ՀՈ­ՂԱԿ­ՏՈ­ՐԻ ՎՐԱ

Աշ­խար­հի ա­մե­նազզ­վե­լի բանն է մու­րաց­կա­նու­թյու­նը: Նժդե­հի դի­պուկ դի­տարկ­մամբ` մու­րաց­կա­նին ե­թե օգ­նում են, ա­պա`­ մի­այն զզվան­քից դրդված: Ա­ռա­վել զզվե­լի է խա­ղա­ղու­թյուն մու­րա­ցո­ղը: Իսկ վա­շինգ­տոն­նե­րում, մոսկ­վա­նե­րում և բրյու­սել­նե­րում զվռնող այս ոչն­չու­թյու­նը` Նի­կոլ ա­նու­նով, նույ­նիսկ խա­ղա­ղու­թյուն էլ չի մու­րում, այլ խա­ղա­ղու­թյան մա­սին թղթի կտոր: Ո­րի վրա գրվա­ծը հա­կա­ռակ կող­մը չի էլ պատ­րաստ­վում կա­տա­րել:

ՊԼՅՈՒՍ-ՄԻ­ՆՈՒՍ 3000 ՔԱ­ՌԱ­ԿՈՒ­ՍԻ ԿԻ­ԼՈ­ՄԵՏՐ

Այն, ինչ տե­ղի ու­նե­ցավ Բրյու­սե­լում, բա­նակ­ցու­թյուն կո­չել չի կա­րե­լի, դա մի­ա­կող­մա­նի թու­րա­նան­պաստ և թրքաս­պա­սար­կու խաղ էր: Եվ ե­թե 100 տա­րի ա­ռաջ Թուր­քի­ա­յի հաղ­թա­նակն ար­ձա­նագ­րող Լո­զա­նում Ա­ռա­ջին հանրա­պե­տու­թյան վեր­ջին դի­վա­նա­գետ­նե­րը գո­նե խոս­քով է­ին մարտն­չում, այս­տեղ «հայ­կա­կան» կող­մը թշնա­մու հետ ձայ­նակ­ցած էր խա­ղում: Ե­թե մեծն Շա­հան Նա­թա­լին կշտամ­բում էր հայ­կա­կան պատ­վի­րա­կու­թյա­նը, թե ին­չու են Լո­զան ներ­կա­յա­ցել թուղ­թուգր­չով, այլ ոչ թե ռում­բով, ա­պա Հա­յաս­տանն այժմ ներ­կա­յաց­նող այս վար­չԱ­ՂԵ­Տին բնու­թագ­րե­լու էլ խոս­քեր չեն մնա­ցել: Ար­մեն Ա­շո­տյա­նի մեկ­նա­բան­մամբ. «Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նը ներ­կա­յաց­նում է իր շա­հը՝ ստեղ­ծե­լով հայ ժո­ղովր­դի ազ­գա­յին շա­հե­րի ներ­կա­յաց­ման հնա­րա­վոր բո­լոր տե­սա­կի խո­չըն­դոտ­ներ: Ինձ 4-5 ա­միս է չի թույ­լատր­վում գնալ Եվ­րո­պա­կան իշ­խող քա­ղա­քա­կան շրջա­նակ­նե­րի հետ հան­դի­պում­նե­րի՝ ար­գե­լե­լով ներ­կա­յաց­նել ալ­տեր­նա­տիվ տար­բե­րակ­նե­րը: Մեր խո­սե­լի­քը կտրել են, ի­րենք խա­ղում են ադր­բե­ջա­նա­կան խա­ղը պա­սե­րով, ստեղ­ծել են ադր­բե­ջա­նա­կան լոբ­բին­գի հրա­շա­լի պայ­ման­ներ, իսկ մեր այ­լընտ­րան­քա­յին, ստվե­րա­յին, բայց կա­րև­ո­րա­գույն աշ­խա­տան­քը խո­չըն­դո­տում են»:

Այդ «պա­սե­րով» խա­ղը հա­սել է նրան, որ ան­գամ Ադր­բե­ջա­նի նախ­կին սո­վե­տա­կան սահ­ման­նե­րով տա­րած­քը Շառլ Մի­շե­լը հրա­պա­րա­կում 3000 քա­ռա­կու­սի կի­լո­մետ­րով ա­վել, և հե­տո հայտ­նում «տեխ­նի­կա­կան վրի­պա­կի» մա­սին: Դե ե­թե Նի­կո­լը ԱԺ ամ­բի­ո­նից զոհ­ված զին­ծա­ռա­յող­նե­րի մա­սին խո­սում էր պլյուս-մի­նուս 50-ով, ա­պա ին­չո՞ւ ոմն օ­տա­րա­կան Շառլ Մի­շե­լը քա­ռա­կու­սի կի­լո­մետ­րե­րը չնշի պլյուս-մի­նուս 3000-ով: Չէ՞ որ հա­նուն սե­փա­կան ա­թո­ռի Նի­կո­լը հանձ­նե­լու հող շատ ու­նի` ա­մե­նը, բա­ցի կա­ռա­վա­րա­կան աշ­խա­տա­սե­նյա­կից և կե­ցա­վայ­րից, հե­տև­ա­բար հա­յե­րին կա­րե­լի է ներ­կա­յաց­նել «բնիկ» ա­զե­րու հո­ղե­րի վրա հաս­տատ­ված քոչ­վոր... Դրա մե­ղա­վո­րը եվ­րո­պա­ցին, ռու­սը կամ ա­մե­րի­կա­ցին չեն, ոչ էլ նույ­նիսկ թուր­քը: Դրա մե­ղա­վո­րը կա­պի­տու­լյանտ Նի­կոլն է, իսկ նրա­նից հան­ցա­վոր են նրան ընտ­րաք­վե տված­նե­րը: Է՛լ ա­վե­լի հան­ցա­վոր են այն ե­րես­պաշտ­նե­րը, որ հի­մա ա­սում են, որ 2018-ին «Սեր­ժին մեր­ժե­լը» ճիշտ էր, պար­զա­պես Նի­կո­լին պետք չէր բե­րել: Նի­կո­լին ընտ­րող կեղ­տա­րյուն ռա­միկ­նե­րը, ժե­խը սրան­ցից ազ­նիվ են` գո­նե ընտ­րում են սե­փա­կան կեր­պով ու նմա­նու­թյամբ, սե­փա­կան կեղ­տոտ ա­րյան կան­չով, իսկ սրանք հա­զար կա­շի են փո­խում, և սրանց հա­կա­նի­կո­լա­կա­նու­թյու­նը կար­կա­տած կու­սա­թա­ղան­թից քիչ է տար­բեր­վում...

Ու այդ բո­լո­րով ձև­ա­վո­րել են մեր պատ­մու­թյան ա­մե­նա­խայ­տա­ռակ ե­րև­ույ­թը: Ինչ­պես նշում է քա­ղա­քա­գետ Ստե­փան Դա­նի­ե­լյա­նը. «Հայ ժո­ղովր­դի պատ­մու­թյան վեր­ջին հա­զար տար­վա ըն­թաց­քում ա­մե­նա­մեծ վնա­սը տված խմբա­վո­րում­նե­րը ՔՊ-ն է ու ԵԼՔ դա­շին­քը, և ե­թե հայ ժո­ղո­վուր­դը շա­րու­նա­կի գո­յու­թյուն ու­նե­նալ, պատ­մու­թյուն գրող­ներ լի­նեն, նա­և լի­նեն հայ­կա­կան դպրոց­ներ, ա­պա այդ խմբա­վո­րում­ներն ու նրա ան­դամ­նե­րի ա­նուն­նե­րը սև տա­ռե­րով են դա­սագր­քե­րում գրվե­լու»:

ԻՆՉՆ Է ԽԱՆ­ԳԱ­ՐՈՒՄ «ՎԻ­ՐԱ­ԲՈՒ­ԺԱ­ԿԱՆ ՄԻ­ՋԱՄ­ՏՈՒ­ԹՅԱ­ՆԸ»

Իսկ հի­մա` ա­մե­նա­կա­րև­ո­րը. «Ինչի հա­մար եմ սա գրում: Սա գրում եմ նրա հա­մար, որ այդ հան­ցա­վոր կազ­մա­կեր­պու­թյան ան­դամ­նե­րը՝ նախ­կին, թե ներ­կա, ով­քեր հաս­կա­նա­լով, կամ չհաս­կա­նա­լով, ան­գամ սկզբնա­կան շրջա­նում լավ նպա­տակ­ներ ու­նե­նա­լով, շա­րու­նա­կում են մյուս մարդ­կանց պի­տա­կա­վո­րել, փոր­ձեն այ­սօր քայլ կա­տա­րել ու մի կողմ քաշ­վել, մե­նակ թող­նե­լով ի­րենց պա­րագ­լուխ­նե­րին: Դա ի­րենց չի ար­դա­րաց­նի, բայց դա հնա­րա­վոր կլի­նի նրանց հա­մար որ­պես մեղ­մա­ցու­ցիչ հան­գա­մանք հա­մա­րել: Դա շանս է, օգտ­վեք դրա­նից»: Ա­յո՛, մի կողմ քաշ­վեք, սրի­կա­նե՛ր, ձե­զա­նով է, որ խուն­տան դեռ չի տա­պալ­վել: Այդ թվում` «ընդդի­մու­թյան ընդ­դի­մու­թյուն» կո­չե­ցյա­լը, ո­րը, մա­զա­չափ օ­գուտ չտա­լով, իր չա­րա­խո­սու­թյամբ ո­տա­տակ է ընկ­նում:

Ցա­վոք, այդ տար­րե­րին ա­ջակ­ցող­ներ էլ կան: Ինչ­պես նկա­տեց իր տե­լեգ­րա­մյան ե­թե­րի ըն­թաց­քում Ար­մեն Ա­շո­տյա­նը, Ար­ցա­խում ընդ­հա­նուր առ­մամբ պո­զի­տիվ դրսև­որ­ված Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նը ՀՀ ներ­քա­ղա­քա­կան դաշ­տում սա­տա­րում է Մա­նե Թան­դի­լյա­նի տի­պի կեր­պար­նե­րին: Թե­րևս սա մի­ակ դեպ­քը չէ, երբ այդ­պի­սի կադ­րե­րին տեղ են տա­լիս... Ինչ վե­րա­բե­րում է ար­տա­քին ու­ժե­րին, ա­պա դաշ­նա­կից չհան­դի­սա­ցող Ա­րև­մուտ­քից պո­զի­տիվ ակն­կա­լիք­ներ, մա­նա­վանդ Նի­կո­լով, չեն կա­րող լի­նել: Ե­թե 1938-ին բրի­տա­նա­ցի ֆուտ­բո­լիստ­նե­րը ֆա­շիս­տա­կան ող­ջույն է­ին տա­լիս Հիտ­լե­րին, ա­պա հի­մա եվ­րո­պա­ցի­նե­րը Ադր­բե­ջա­նի ա­րյու­նոտ գա­զի դի­մաց աչք են փա­կում Բաք­վի ֆա­շիզ­մի վրա, ին­չը նույն­քան վատ կվեր­ջա­նա, որ­քան գեր­մա­նա­կան Ռեյ­խը: Ինչ վե­րա­բե­րում է դաշ­նա­կից Մոսկ­վա­յին, ա­պա Ար­մեն Ա­շո­տյա­նի դի­տարկ­մամբ. «Ռու­սաս­տա­նը կար­ծում է՝ վեր­ջում Նի­կո­լին կբամ­փեն ու Նի­կո­լենց ե­փած լա­փը Մոսկ­վա­յում ջե­ռո­ցը կդնեն»:

Սա­կայն մինչ Մոսկ­վա­յում անշ­տապ սպա­սում են, որ վեր­ջում ի­րա­վի­ճակ վե­րահս­կողն ի­րենք կլի­նեն, ին­չի մե­ղա­վորն, ան­շուշտ, նույն Նի­կոլն է, այս­տեղ թափ են հա­վա­քում ու­ժե­րը, ո­րոնք ծրագ­րում են վեր­ջա­կետ դնել ռու­սա­կան ներ­կա­յու­թյա­նը: Խոս­քը ԱՄՆ բարձր հո­վա­նու ներ­քո գոր­ծող ԱԺԲ-ի մա­սին է: Օ­րի­նակ, Ա­րա Պա­պյա­նը վեր­ջերս հար­ցադ­րեց` թե­և «ապստամ­բու­թյու­նը» տե­ռոր է ան­վան­վել, ի­րենք մտա­դիր են ապս­տամ­բել: Ա­սել կու­զի` ՊՊԾ գնդի գրավ­ման մե­թո­դա­բա­նու­թյա՞մբ...

Մաս­նա­վո­րա­պես, ԱԺԲ հայ­տա­րա­րու­թյու­նում աս­ված է. «1920-1921թթ. քե­մա­լա-բոլ­շև­ի­կյան ա­պօ­րի­նի գոր­ծարք­նե­րի հի­ման վրա ա­ռա­ջա­ցած ի­րո­ղու­թյու­նը և վար­չա­կան գծե­րը չեն կա­րող հիմք հան­դի­սա­նալ տա­րա­ծաշր­ջա­նում կա­յուն, տև­ա­կան և ընդգր­կուն խա­ղա­ղու­թյան հա­մար, քա­նի որ ի սկզ­բա­նե գծվել են հայ­կա­կան ինք­նիշ­խան պե­տա­կա­նու­թյան հա­մար ան­կեն­սու­նակ պայ­ման­ներ ստեղ­ծե­լու նպա­տա­կով: Նման տա­րածք ու­նե­ցող եր­կի­րը լա­վա­գույն դեպ­քում դառ­նա­լու է հա­յե­րի ռե­զեր­վա­ցի­ա, ո­րը մի քա­նի տաս­նա­մյակ հե­տո կվե­րա­նա քար­տե­զի վրա­յից: Կոչ ենք ա­նում մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րին գի­տակ­ցել այս ա­ղե­տա­բեր եւ կոր­ծա­նա­րար ի­րո­ղու­թյու­նը և պատ­րաստ­վել ոտ­քի ել­նե­լու Հա­յաս­տա­նում ան­ցու­մա­յին նոր իշ­խա­նու­թյան ձև­ա­վոր­ման մո­տա­լուտ պայ­քա­րի հա­մար»:

Իսկ վա­ղուց չե­րև­ա­ցած Նա­րեկ Մա­լյա­նը (հի­շո՞ւմ եք այդ «սո­րոս փա­կո­ղին») կետ առ կետ շա­րադ­րան­քով ա­սում է, որ տիտ­ղո­սա­յին ընդ­դի­մու­թյու­նը բո­լոր ռե­սուրս­ներն ու­նի 10 օ­րում Նի­կո­լի հար­ցը լու­ծե­լու հա­մար: Ի­հար­կե, վի­ճե­լի դրույթ է, սա­կայն ան­վի­ճե­լի է օ­րի­նա­կան հար­ցը` ին­չո՞ւ Բրյու­սե­լից հե­տո Ե­րև­ա­նի փո­ղոց­նե­րը լցված չեն ըմ­բոս­տա­ցած ժո­ղովր­դով: Այդ ժո­ղո­վուր­դը պետք է, որ­պես­զի ընդ­դի­մու­թյու­նը կա­րո­ղա­նա իշ­խա­նա­փո­խու­թյան մե­խա­նիզ­մը գոր­ծար­կել:

Իսկ ԱՄՆ-ի ա­նու­նով երդ­վող ԱԺԲ-ն չի էլ սպա­սի փո­ղոց­նե­րը ո­ղո­ղած զանգ­ված­նե­րի, նրանց լի­ո­վին հե­րիք է այն­քան զանգ­վա­ծը, որ­քան կար 2017-ին Խո­րե­նա­ցու փո­ղո­ցում, երբ ի­րենք գրա­վել է­ին ՊՊԾ գուն­դը: Ապս­տամ­բու­թյան մա­սին ի­րենց պատ­կե­րա­ցու­մը դա է, և հենց Վա­շինգ­տո­նից «դաբ­րո» ստա­ցան, հան­դուգն գոր­ծե­լու են: Մին­չև վերջ չլած Նի­կո­լին թե­րևս կկա­րո­ղա­նան դեն նե­տել, բայց ար­դյո՞ք ի դեմս ԱԺԲ-ական­նե­րի չենք ստա­նա Նի­կոլ-2, ինչ­քան էլ դժվար լի­նի պատ­կե­րաց­նել Նի­կո­լից ա­վե­լի նի­կոլ ե­րև­ույ­թը...

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ