Մոսկովյան այցի շեմին «դեղին քարտ» ռուս-իրանական թեւից

ՀԵՐ­ԹԱ­ԿԱՆ ԶԳՈՒ­ՇԱ­ՑՈՒ­ՄԸ ՌՈՒՍ-ԻՐԱ­ՆԱ­ԿԱՆ Ա­ՌԱՆՑ­ՔԻՑ

Այս­պի­սով, թե­եւ Ա­լի­եւն ու Նի­կոլն ար­դեն բա­ցա­հայտ են ա­ռաջ տա­նում ա­րեւմ­տյան սցե­նա­րով «խա­ղա­ղու­թյան պայմա­նագ­րի» գնա­լու ծրագ­րե­րը, սա­կայն կա­րե­լի է նա­եւ նկա­տել, որ ե­թե ոչ Նի­կո­լը, ա­պա Ա­լի­ե­ւը ռե­զեր­վա­յին տար­բե­րակ­նե­րի պա­կաս չու­նի:

Նախ՝ կա թուր­քա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի գոր­ծո­նը: Այս­տեղ, հի­շեց­նենք, ձայ­նե­րի 5,22 տո­կոս ստա­ցած Սի­նան Օ­գա­նը երկ­րորդ փու­լում ա­ջակ­ցու­թյուն հայտ­նեց 45 տո­կոս ստա­ցած Քե­մալ Քը­լըչ­դա­րօղ­լո­ւին: Այ­սինքն, նրա մրցակ­ցու­թյու­նը 49,35 տո­կոս ստա­ցած Էր­դո­ղա­նի հետ էլ ա­վե­լի սուր ե­րանգ­ներ կստա­նա: Ու ե­թե Քը­լըչ­դա­րօղ­լո­ւին հա­ջող­վի հաղ­թել, ա­պա, հաշ­վի առ­նե­լով նա­եւ այն, որ խորհր­դա­րա­նում Էր­դո­ղա­նը ստա­ցել է մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը, Թուր­քի­ան բա­ռա­ցի­ո­րեն քա­ո­սի կմատն­վի:

Ի­հար­կե, հիմ­նա­կան կան­խա­տե­սու­մը մնում է այն, որ Էր­դո­ղա­նը, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, երկ­րորդ փու­լում կհաղ­թի: Սա­կայն ան­գամ այս դեպ­քում ընտ­րու­թյուն­նե­րի ար­դյունք­նե­րը վկա­յում են թուր­քա­կան հա­սա­րա­կու­թյան ներ­քին մեծ բե­ւե­ռաց­ման մա­սին, ո­րը, ի­հար­կե, ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը կփոր­ձեն ա­ռա­վե­լա­գույնս խա­ղար­կել: Սա­կայն, ան­կախ դրա­նից, Քը­լըչ­դա­րօղ­լո­ւի պար­տու­թյու­նը, ըստ է­ու­թյան, կնշա­նա­կի Էր­դո­ղա­նի հաղ­թա­նակն ԱՄՆ-ի հան­դեպ, ո­րը վեր­ջի­նիս վար­կա­նի­շին, ա­ռա­վել եւս՝ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քում վեր­ջին հայտ­նի պար­տու­թյուն­նե­րի ֆո­նին հեր­թա­կան հար­վա­ծը կըն­կալ­վի, լուրջ հար­ված է տա­րա­ծաշր­ջա­նում ԱՄՆ-ի ազ­դե­ցու­թյան մնա­ցորդ­նե­րին: Պետք է փոր­ձել քա­ղա­քա­ցի­ա­կան պա­տե­րազմ սար­քել, եւ ե­թե ստաց­վի, ա­պա դրա­նով Թուր­քի­ան լի­ա­կա­տար քա­ո­սի է մատն­վե­լու, այ­սինքն, Ա­լի­ե­ւը «մեծ եղ­բո­րից» գո­նե ժա­մա­նա­կա­վոր հույ­սը պետք է կտրի: Ե­թե չստաց­վի, եւ Էր­դո­ղա­նը լի­ա­կա­տար հաղ­թա­նա­կի հաս­նի ԱՄՆ-ի նկատ­մամբ, ա­պա Վա­շինգ­տո­նի տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին դիր­քե­րին դա կդառ­նա այն հար­վա­ծը, որ ար­դեն հար­ցա­կա­նի տակ կհայտն­վի, թե նա հա­րավ­կով­կա­սյան խա­ղա­տախ­տա­կին խա­ղը շա­րու­նա­կե­լու ի­մաստ կտես­նի՞: Ու այս դեպ­քում Ա­լի­ե­ւը ստիպ­ված կլի­նի ԱՄՆ-ից հույ­սը կտրել:

Ար­դյուն­քում այն, որ Ա­լի­ե­ւը սկսել է ար­դեն իսկ խա­ղար­կել ռե­զեր­վա­յին տար­բե­րակ­նե­րը, տե­սա­նե­լի են: Օ­րի­նակ, ի­րա­նա­կան աղ­բյուր­ներն այս օ­րե­րին ակ­տի­վա­ցել են «Հյու­սիս-Հա­րավ» ծրագ­րի հետ կապ­ված, սա­կայն ա­ռա­ջին պլան մղե­լով ոչ թե հա­յաս­տա­նյան, այլ՝ ադր­բե­ջա­նա­կան եր­թու­ղին: Ա­վե­լին, նա­խօ­րե­ին ՌԴ-ն եւ Ի­րա­նը ստո­րագ­րե­ցին Աս­տա­րա-Ռեշտ ռազ­մա­վա­րա­կան եր­կա­թու­ղա­յին գծի կա­ռուց­ման փաս­տա­թուղթ: Ըստ այդմ, Ռու­սաս­տա­նը Ի­րա­նին կտրա­մադ­րի 1,3 մլրդ եվ­րո­յի միջ­պե­տա­կան ​​վարկ՝ Ռեշտ-Աստա­րա եր­կա­թու­ղա­յին գծի կա­ռուց­ման հա­մար, նա­խագ­ծի ընդ­հա­նուր ար­ժե­քը 1,6 մլրդ եվ­րո է: Իսկ դա, բնա­կան է, իր հիմ­քում պետք է որ ու­նե­նա Մոսկ­վա-Թեհ­րան-Բա­քու պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­ներ: Հաս­կա­նա­լի է, այս դեպ­քում խոս­քը տա­րե­կան տաս­նյակ մի­լի­ար­դա­վոր դո­լար­նե­րի ե­կա­մուտ­նե­րի մա­սին է, այ­սինքն, այս ծրա­գիրն իր հիմ­քում շատ լուրջ տնտե­սա­կան բա­ղադ­րիչ ու­նի: Նա­եւ չմո­ռա­նանք, որ ժա­մա­նա­կա­կից աշ­խար­հում հենց տնտե­սա­կան բա­ղադ­րիչն է, որ ուղ­ղոր­դում է քա­ղա­քա­կա­նը: Իսկ կոնկ­րետ դեպ­քում տնտե­սա­կա­նին գու­մար­վու­մ է նա­եւ քա­ղա­քա­կա­նը՝ մեծ տա­րա­ծաշր­ջա­նի ա­նո­րո­շու­թյուն­նե­րը, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի դիր­քե­րի շա­րու­նա­կա­կան թու­լա­ցու­մը, ո­րոնք Բաք­վին պար­տադ­րում են՝ տաք վի­ճա­կում պա­հել Մոսկ­վա-Թեհ­րան ուղ­ղու­թյամբ վեկ­տո­րը: Ի­հար­կե՝ հիմ­նա­կան, Ար­ցա­խից խա­ղա­ղա­պահ­նե­րին հա­նելու ծրագ­րե­րի ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյամբ:

Ի դեպ, նա­եւ նկա­տենք, որ խո­սե­լով «Հյու­սիս-Հա­րա­վից», ի­րա­նա­կան աղ­բյուր­նե­րը ներ­կա­յաց­նում են քար­տեզ­ներ, որ­տեղ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րը շրջան­ցում են Հա­յաս­տա­նը: Իսկ սա մեկ բան է նշա­նա­կում. Ա­րեւ­մուտ­քի ուղ­ղու­թյամբ նի­կո­լյան խուն­տա­յի բա­ցա­հայտ խա­ղե­րը ար­դեն սկսել են Հա­յաս­տա­նին սպառ­նալ` ռազ­մա­վա­րա­կան դաշ­նա­կից­նե­րի կող­մից ա­ռաջ տար­վող տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին գոր­ծըն­թաց­նե­րից դուրս մնա­լու հե­ռան­կա­րով: Ա­մեն դեպ­քում, այս ա­մե­նը եւ հատ­կա­պես ադր­բե­ջա­նա­կան ուղ­ղու­թյամբ եր­կա­թու­ղու շի­նա­րա­րու­թյան ֆի­նան­սա­վո­րու­մը նման է Նի­կո­լին հղված եւս մեկ ծանր նա­խազ­գու­շաց­ման` արտգործնախարարների եւ ղեկավարների եռակողմ ձեւաչափով մոսկովյան հանդիպումների շեմին: Չմո­ռա­նանք, որ քա­ղա­քա­կան հար­ցե­րից զատ, նա նա­եւ տե­ւա­կան ժա­մա­նակ դա­տարկ խոս­տում­նե­րով ձա­խող­ման ուղ­ղու­թյամբ է տա­նում Սյու­նի­քով անց­նող ճա­նա­պարհ­նե­րի կա­ռուց­ման թե­ման, թե­եւ Ի­րա­նը պաշ­տո­նա­պես մին­չեւ իսկ ա­ռա­ջար­կեց սե­փա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րին ներգ­րա­վել այդ գոր­ծըն­թա­ցում: Լու­ծում­ներ չկան նա­եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի գոր­ծարկ­ման հայտ­նի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյու­ննե­րի հետ կապ­ված, ո­րը Նի­կո­լը շրջեց «ներ­քին վե­րահ­սկո­ղու­թյուն» կեղծ բա­ցատ­րու­թյան տակ՝ դրա­նով, ըստ է­ու­թյան, ջուր լցնե­լով  ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի ջրա­ղա­ցին, ո­րոնք պա­հան­ջում են ռու­սա­կան ա­մեն մի վե­րահս­կո­ղու­թյուն այս հար­ցում բա­ցա­ռել: Իսկ Ա­լի­ե­ւը, ի­հար­կե, ու­րա­խու­թյամբ կըն­դու­նի այն, ինչը հե­տե­ւո­ղա­կա­նո­րեն մեր­ժում է Նի­կո­լը, եւ դեռ մի բան էլ՝ դրա­նից ար­ցա­խյան ուղ­ղու­թյամբ շա­հեր կփոր­ձի քա­ղել:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ