Մոսկովյան ձեւաչափով եռակողմ պայմանագիրը ռեա՞լ է

Ա­վե­լի լավ հաս­կա­նա­լու հա­մար, թե ինչ խո­շոր բա­խում­ներ են ըն­թա­նում մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նում, ինչ է դրված խա­ղաթղ­թին, կա­րե­լի է նա­եւ աչքի անց­կաց­նել Լե­հաս­տա­նից ստաց­ված այս տե­ղե­կու­թյու­նը: Այս­պի­սով, Լե­հաս­տա­նի ներ­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րար Մա­րի­ուշ Կա­մինս­կի­ի կար­գադ­րու­թյամբ, հու­նի­սի 1-ից Լե­հաս­տա­նը փա­կում է սահ­մա­նը Բե­լա­ռու­սի եւ Ռու­սաս­տա­նի բեռ­նա­տար­նե­րի հա­մար:

ԻՆՉ Է ՊԵՏՔ ՄՈՍԿ­ՎԱ­ՅԻՆ

Ռու­սա­կան բեռ­նա­տար­նե­րի հա­մար այդ նոր ար­գել­քը կա­րելի ­է կա­պել ուկ­րա­ի­նա­կան ի­րա­դար­ձու­թյու­նն­երի հետ, սա­կայն դա ողջ ի­րա­կա­նու­թյու­նը չի լի­նի: Խնդի­րը, ի­հար­կե, շատ ա­վե­լի խոր­քա­յին բնույթ ու­նի, ընդ ո­րոմ՝ այն կա­րե­լի է նա­եւ մի քա­նի բա­ռով ներ­կա­յաց­նել: Այն է՝ Ռու­սաս­տա­նի եւ Եվ­րո­պա­յի հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը հե­տե­ւո­ղա­կա­նո­րեն մո­տե­նում են լրիվ փակ սահ­ման­նե­րի կար­գա­վի­ճա­կի, եւ դժվար է ա­սել, թե երբ այդ ի­րո­ղու­թյու­նը կշրջվի հա­կա­ռակ ուղ­ղու­թյամբ: Թե ին­չու է այդ­պես, ի­հար­կե, կա­րե­լի է բա­ցատ­րել, սա­կայն դա այլ թե­մա է: Ու այս ա­մե­նը մեզ վե­րա­բե­րում է այն­քա­նով, որ փակ­վող Ա­րեւ­մուտ­քի պա­րա­գա­յում Ռու­սաս­տա­նի հա­մար կեն­սա­կան նշա­նա­կու­թյուն են ստա­նում այլ ուղ­ղու­թյուն­նե­րը: Դե­պի ա­րե­ւելք է­ա­կան խնդիր­ներ չկան, սա­կայն դա բա­վա­րար չէ: Ար­դյուն­քում, Ռու­սաս­տա­նի հա­մար դե­պի հա­րավ՝ Ի­րան, Հնդկա­կան օվ­կի­ա­նո­սի տա­րա­ծաշր­ջան տա­նող կով­կա­սյան եւ կաս­պյան ու­ղի­նե­րը ձեռք են բե­րել կա­րե­ւո­րա­գույն նշա­նա­կու­թյու­ն:  Իսկ Ա­րեւ­մուտ­քին, հաս­կա­նա­լի է, պետք է այս ու­ղին փա­կել:

Այս­պի­սով, չա­րա­բաս­տիկ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան խաչ­մե­րու­կի հին պատ­մու­թյու­նը նո­րից իր ողջ «հմայ­քով» կանգ­նել է Հա­յաս­տա­նի ա­ռաջ: Եվ ոչ մի­այն Հա­յաս­տա­նի. կով­կա­սյան տա­րա­ծաշր­ջա­նում այդ խնդրի ա­ռաջ են բո­լո­րը: Այդ ճնշում­նե­րի ներ­քո ո­մանք մի փոքր հա­ջող են դի­մա­կա­յում, ո­մանք մի փոքր ան­հա­ջող, սա­կայն դա էլ է հա­րա­բե­րա­կան: Ընդ­հա­նուր տրա­մա­բա­նու­թյու­նը հե­տե­ւյա­լն է. կա՛մ բո­լո­րը պետք է գտնվեն Հյու­սիս-Հա­րավ, կա՛մ՝ Ա­րե­ւելք-Արեւ­մուտք աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան տրա­մա­բա­նու­թյան մեջ:

Հա­յաս­տա­նի հետ կապ­ված՝ այս ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը զգաց­վում է­ին դեռ նույ­նիսկ մինչ 44-օրյա պա­տե­րազ­մը, ին­չին անդ­րա­դառ­նա­լու ա­ռիթ­ներ քա­նիցս ու­նե­ցել ենք: Այդ ա­մե­նը շատ ա­վե­լի պարզ տե­սա­նե­լի դար­ձավ պա­տե­րազ­մի ա­վար­տին, երբ նո­յեմ­բե­րի 9-ի ե­ռա­կողմ հա­մա­ձայ­նագ­րում նե­րառ­վեց կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հետ կապ­ված հայտ­նի 9-րդ կե­տը, ինչ­քան էլ որ այն ու­ղիղ կապ զի­նա­դա­դա­րի հետ չու­ներ: Սա­կայն այդ դրվա­գը մեկ պարզ փաս­տի մա­սին էր հու­շում՝ ով է գլո­բալ ա­ռու­մով վե­րահս­կելու կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րը, ընդ ո­րում, դա տա­լիս էր նա­եւ հար­ցի պա­տաս­խա­նը, թե ինչ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյուն է լի­նե­լու տա­րա­ծաշր­ջա­նում: Ընդ ո­րում, պատ­կե­րը շատ ա­վե­լի հստակ դար­ձավ 2021թ. հուն­վա­րի 11-ի մոս­կո­վյան ե­ռա­կողմ հա­մա­ձայ­նագ­րից հե­տո: Այն նա­խա­տե­սում էր փոխ­նա­խա­րար­նե­րի մա­կար­դա­կով աշ­խա­տան­քա­յին խմբի ստեղ­ծում, ո­րը պետք է մին­չեւ 2021 թվա­կա­նի մար­տի 1-ը. «Ամե­նա­բարձր մա­կար­դա­կով հաս­տատ­ման ներ­կա­յաց­նել մի­ջազ­գա­յին տրանս­պոր­տա­յին մի­ջոց­նե­րի կազ­մա­կերպ­ման, ի­րա­կա­նաց­ման եւ անվ­տան­գու­թյան ա­պա­հով­ման հա­մար անհ­րա­ժեշտ նոր տրանս­պոր­տա­յին են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի վե­րա­կանգն­ման եւ կա­ռուց­ման հետ կապ­ված մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի ցանկ եւ ժա­մա­նա­կա­ցույց…»: Հենց դա է, որ ակն­հայ­տո­րեն ա­րեւմ­տյան ճնշման ներ­քո ա­ռա­ջին հեր­թին Նի­կոլն ար­հես­տա­կան պատ­ճա­ռա­բա­նու­թյամբ չի­րա­կա­նաց­րեց, եւ ար­դյուն­քում Ա­լի­ե­ւը լավ հնա­րա­վո­րու­թյուն  ստա­ցավ իր դիր­քե­րը քայլ առ քայլ բա­րե­լա­վե­լու հա­մար:

Հե­տա­գա զար­գա­ցում­նե­րը մի կողմ թող­նե­լով՝ հաս­նենք ներ­կա ի­րո­ղու­թյուն­նե­րին: Այս­պես, ինչ­պես ցույց տվեց նախ՝ Մոսկ­վա­յում կա­յա­ցած արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րի, ա­պա՝ ղե­կա­վար­նե­րի ձե­ւա­չա­փով վեր­ջին ե­ռա­կողմ հան­դի­պու­մը, նո­րից ա­ռաջ­նա­յին պլա­նում է մնում կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի գոր­ծարկ­ման թե­ման: Ընդ ո­րում, այս ան­գամ, Նի­կո­լի դիտա­վո­րյալ թե ա­կա­մա կոպ­տա­գույն սխալ­նե­րի ար­դյուն­քում, ու­նենք ա­վե­լի վատ դիր­քեր: Ու այս ան­գամ էլ նույն հար­ցի ա­ռաջ ենք կանգ­նած՝ կլի­նի՞ մոս­կո­վյան հար­թա­կում վերջ­նա­կան ո­րո­շում, թե՞ այս թե­ման Նի­կո­լը կտե­ղա­փո­խի «Բրյու­սե­լի ձե­ւա­չափ»:

ՓԱՍ­ՏԱ­ԹՈՒՂ­ԹԸ ՊԱՏ­ՐԱՍՏ Է

Նա­խօ­րե­ին ՌԴ ԱԳՆ-ն իր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ, ԱՊՀ ուղ­ղու­թյամբ դե­պար­տա­մեն­տի տնօ­րե­նի տե­ղա­կալ Սեր­գեյ Պալ­տո­վի մի­ջո­ցով ո­րոշ փա­կագ­ծեր բա­ցեց: Նախ, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նում հա­ղոր­դակ­ցու­թյուն­նե­րի ա­պաշր­ջա­փակ­ման վե­րա­բե­րյալ փաս­տա­թուղ­թը պատ­րաստ է: «Ամեն ինչ շատ մոտ է, մնա­ցել են տեխ­նի­կա­կան ո­րոշ հար­ցեր: Փաս­տա­թուղթն ի­րոք պատ­րաստ է, այն­տեղ ար­դեն ոչ է­ա­կան ուղ­ղում­ներ են ար­վում…»: Պլա­տո­վը հայ­տա­րա­րեց նա­եւ Նի­կո­լի՝ հու­նի­սի 7-9-ին Մոսկ­վա մեկ­նե­լու եւ ՌԴ կա­ռա­վա­րու­թյան ղե­կա­վար Մի­խա­յիլ Մի­շուս­տինի հետ հան­դի­պե­լու մա­սին, ո­րը եւս հու­շում է, որ խոս­քը տնտե­սա­կան ուղ­ղու­թյան, այն է՝ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի մա­սին է: Ընդ ո­րում, նա նա­եւ ակ­նար­կեց եւս մեկ ե­ռա­կողմ հան­դիպ­ման հնա­րա­վո­րու­թյան մա­սին, ո­րը կա­րող է ա­վարտ­վել նշված փաս­տաթղ­թի ստո­րագր­մամբ:

Նկա­տենք, որ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի թե­մա­յին ե­րեկ անդ­րա­դար­ձավ նա­եւ ե­ռա­կողմ խմբում Հա­յաս­տա­նը ներ­կա­յաց­նող փոխ­վար­չա­պետ Մհեր Գրի­գո­րյա­նը: Խո­սե­լով մի­ջանցք կլի­նի-չի լի­նի, որն է Հա­յաս­տա­նի օ­գու­տը չար­չրկ­ված հար­ցե­րից, Գրի­գո­րյա­նը նա­եւ նշեց, որ այս շա­բաթ հնա­րա­վոր է կա­յա­նա  ե­ռա­կողմ խմբի հան­դի­պում, ո­րին այս պա­հի դրու­թյամբ ինքն ան­ձամբ պլա­նա­վո­րում է մաս­նակ­ցել: Այս նիս­տի մա­սին, չմո­ռա­նանք, մոս­կո­վյան վեր­ջին հան­դիպ­ման շրջա­նակ­նե­րում կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հետ կապ­ված ՌԴ նա­խա­գա­հը հայ­տա­րա­րեց, որ թե­եւ դեռ կան չկար­գա­վոր­ված հար­ցեր, բայց դրանք կրում են զուտ տեխ­նի­կա­կան բնույթ: «Բայց մեր ե­րե­քի պատ­կե­րաց­մամբ՝ դրանք հաղ­թա­հա­րե­լի խո­չըն­դոտ­ներ են: Մեծ հաշ­վով դրանք գո­յու­թյուն չու­նեն, դրանք մա­քուր տեխ­նի­կա­կան հար­ցեր են: Դրա հա­մար մենք հի­մա պայ­մա­նա­վոր­վել ենք նրա շուրջ, որ մոտ ժա­մա­նակ­ներս՝ մեկ շա­բաթ անց, կհան­դի­պեն Ռու­սաս­տա­նի, Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի փոխ­վար­չա­պե­տնե­րը եւ դեռ չմաքր­ված հար­ցե­րը կհա­նեն»:

Ընդ ո­րում, այդ հայ­տա­րա­րու­թյան պա­հին նկատ­վեց նա­եւ մեկ դրվագ, ո­րը մտա­ծե­լու տե­ղիք տա­լիս է: Պու­տի­նը ֆիք­սե­լով կոնկ­րետ օ­րը՝ չո­րեք­շաբ­թի (չնա­յած ար­դեն կես­գի­շե­րին մոտ էր), դի­մեց նա­եւ Ա­լի­ե­ւին եւ Նի­կո­լին, թե մեկ շա­բա­թը բա­վա­կա՞ն է, եւ եր­կու­սից էլ ստա­ցավ դրա­կան պա­տաս­խան: Բարձր մա­կար­դա­կի հան­դի­պում­նե­րում նման կոնկ­րե­տա­ցում­նե­րի հազ­վա­դեպ է հնա­րա­վոր հան­դի­պել: Նման է նրան, որ իր այդ քայ­լով Պու­տի­նը Նի­կո­լին եւ Ա­լի­ե­ւին (կամ նրան­ցից մե­կին) ստի­պեց հրա­պա­րա­կավ  ըն­դու­նել, որ հե­տո փոխ­վար­չա­պետ­նե­րը  չսկսեն «ժա­մա­նա­կի վրա խա­ղալ»: Ե­թե այդ­պես է, ա­պա դա մեկ այլ մտքի է տա­նում: Որ ինչ­քան էլ թե­ման հա­սել է ըն­դա­մե­նը «մա­քուր տեխ­նի­կա­կան հար­ցե­րի» հար­թու­թյուն, եւ Նի­կոլն ու Ա­լի­ե­ւը հա­մա­ձայն­ել են, որ «դրանք հաղ­թա­հա­րե­լի խո­չըն­դոտ­ներ» են, բայց կա­րող են նա­եւ հե­տո մտքնե­րը փո­խել: Ու նկա­տենք, որ երբ հի­մա Մհեր Գրի­գո­րյա­նը խո­սում է «այս շա­բաթ հնա­րա­վոր է կա­յա­նա» տեր­մի­նա­բա­նու­թյամբ, ա­պա դա ար­դեն իսկ չի հա­մա­պա­տաս­խա­նում մին­չեւ ա­մե­նա­ու­շը այս հինգ­շաբ­թի հան­դի­պե­լու մա­սին Նի­կո­լի (Ալի­ե­ւին չմո­ռա­նանք) ստանձ­նած հրա­պա­րա­կա­յին պար­տա­վո­րու­թյա­նը:

Ի­հար­կե, նա­եւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ այս գոր­ծըն­թա­ցը դեռ 2021 թվա­կա­նի մար­տին պետք է փաս­տաթղ­թա­յին տեսք ու­նե­նար, կաս­կած­ներ ա­ռա­ջա­նում են, թե ան­գամ լի­ո­վին պատ­րաս­տի պայ­մա­նագ­րի պա­րա­գա­յում այն կա­րող է ստո­րագր­ված պայ­մա­նագ­րի վե­րած­վել: Ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը, հաշ­վի առ­նե­լով նա­եւ 2021թ.-ից հե­տո ի հայտ ե­կած ուկ­րա­ի­նա­կան պա­տե­րազ­մը, այ­սօր էլ ա­վե­լի են դեմ նո­յեմ­բե­րի 9-ի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի հի­ման վրա կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի գոր­ծարկ­մա­նը, որի պա­րա­գա­յում ռուս­ներն ու­նե­նա­լու են ո­րո­շա­կի վե­րահս­կո­ղա­կան ֆունկ­ցի­ա: Բայց մյուս կող­մից էլ, ե­թե Ա­լի­եւն ու Նի­կո­լը գնա­ցին Մոսկ­վա եւ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հետ կապ­ված նո­րից պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն ստանձ­նե­ցին, դա հու­շում է, որ Պու­տինն այդ հար­ցում ազ­դե­ցու­թյան ո­րո­շա­կի լծակ­ներ, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, ու­նի:

Մյուս կող­մից էլ չմո­ռա­նանք, որ կապ­ված Ադր­բե­ջա­նից դե­պի Ի­րան տա­նող եր­կա­թու­ղու կա­ռուց­ման ծրագ­րի հետ, Ա­լի­ե­ւը պարզ ցույց տվեց, որ իր հա­մար այս պա­հին է­ա­կա­նը ա­րեւմ­տյան թե­լադ­րան­քը չէ: Ե­րեկ էլ նրան այ­ցե­լեց Իս­րա­յե­լի նա­խա­գահ Ից­հակ Հեր­ցո­գը, քննար­կե­ցին «Իրա­նի սպառ­նա­լի­քը»: Բայց դրա­նով հան­դերձ էլ, մի­ամ­տու­թյուն կլի­նի են­թադ­րել, որ Ա­լի­ե­ւը կհրա­ժար­վի դե­պի Ի­րան տա­նող գծից, ո­րը նրան տա­րե­կան տաս­նյակ մի­լի­արդ­ներ է խոս­տա­նում: Եվ այս ի­րա­վի­ճա­կում Ա­լի­ե­ւը պետք է հաշտ­վի ռուս­նե­րի ներ­կա­յու­թյան հետ՝ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին կա­յու­նու­թյան հա­մար, որն այդ տաս­նյակ մի­լի­արդ­նե­րի մի­ակ ե­րաշ­խիքն է: Այդ թվում՝ տա­րա­ծաշր­ջա­նում գոր­ծարկ­վե­լիք կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հետ կապ­ված: Ինչ կար­գի ներ­կա­յու­թյուն, այդ մա­սին չէ խոս­քը, դա ար­դեն հե­տա­գա լու­ծե­լիք հարց է:

Իսկ ե­թե Նի­կո­լը պատ­րաստ­վում է նո­րից մեկ­նել Մոսկ­վա՝ Մի­շուս­տի­նին հան­դի­պե­լու եւ տնտե­սա­կան հար­ցեր քննար­կե­լու, դա եւս ակ­նարկ է, որ ե­ռա­կողմ ձե­ւա­չա­փով կո­մու­նի­կա­ցի­ոն պայ­մա­նագ­րի ստո­րագր­ման հա­վա­նա­կա­նու­թյունն ի­րոք մեծ է:

ՔԵ­ՐՈԲ  ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ