«Խաղաղության պայմանագիր» տարեվերջի՞ն. ԱՄՆ-ին հաստատ սա դուր չի գա

Նա­խօ­րե­ին բա­վա­կա­նին հե­տաքր­քիր հայ­տա­րա­րու­թյամբ հան­դես ե­կավ բրի­տա­նա­կան MI6-ի սի­րե­լի այ­ցե­լու, ԱԽՔ Ար­մեն Գրի­գո­րյա­նը: Խո­սե­լով ա­զե­րի­նե­րի հետ տար­վող գոր­ծըն­թա­ցից՝ նա թե­եւ պնդում է, որ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը շատ ին­տեն­սիվ են ըն­թա­նում, սա­կայն լա­վա­գույն դեպ­քում մի­այն տա­րե­վեր­ջին հնա­րա­վո­րու­թյուն կա ու­նե­նալ «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր»:

ԻՆՉ ԱԿ­ՆԱՐ­ԿԵՑ ԱԽՔ-Ը - 1

ԱԽՔ-ի ա­սա­ծում ու­շագ­րավն այն է, որ Նի­կո­լը, դեռ մինչ Մոսկ­վա­յի վեր­ջին ե­ռա­կողմ հան­դի­պու­մը տված ա­սու­լի­սում այն պարզ ակ­նարկ էր ա­ռաջ տա­նում, թե «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գի­րը» ա­մե­նե­ւին էլ սա­րե­րի հե­տե­ւում չէ: Նա ան­գամ չէր բա­ցա­ռում, որ նման փաս­տա­թուղթ կա­րող է նա­եւ Մոսկ­վա­յի հան­դիպ­մա­նը ստո­րագր­վել: Էլ ա­վե­լի հա­վա­նա­կան է, որ կա­րող է դա լի­նել Քի­շնե­ւի հան­դիպ­մա­նը: Այ­սինքն, որ եր­կար սպա­սե­լու կա­րիք չկա: Բայց ա­հա ԱԽՔ-ը «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» ստո­րագր­ման հնա­րա­վո­րու­թյու­նը տա­րավ-հասց­րեց լա­վա­գույն դեպ­քում տա­րե­վերջ: Ու սա այն դեպ­քում, երբ ԱՄՆ-ից մշտա­պես հոր­դո­րում են՝ ա­ռա­վե­լա­գույնս ա­րա­գաց­նել եւ ա­վար­տին հասց­նել այդ գոր­ծըն­թա­ցը: Ու երբ աս­վում է՝ լա­վա­գույն դեպ­քում տա­րե­վեր­ջին, այն հարցն է, թե այդ ժամ­կետն ԱՄՆ-ի սրտո՞վ է: Տար­բեր այլ խնդիր­նե­րից զատ, այս տա­րե­վեր­ջին-գա­լիք տա­րեսկզ­բին ԱՄՆ-ն մտնում է գործ­նա­կան նա­խընտ­րա­կան փուլ: Եվ այդ ի­րա­վի­ճա­կում կա­րո՞ղ է նա­եւ հայ-ադրբե­ջա­նա­կան ուղ­ղու­թյամբ այն­պի­սի «ծանր վե­րահս­կո­ղու­թյուն» պահ­պա­նել, որ հնա­րա­վո­րու­թյուն ու­նե­նա Ա­լի­ե­ւին եւ Նի­կո­լին մղել ի­րեն նա­խընտ­րե­լի «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» ստո­րագր­ման ուղ­ղու­թյամբ: Նա­եւ այն հար­ցը կա, թե այդ պա­հին ՌԴ-ն ի՞նչ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան դիր­քեր կու­նե­նա: Ե­թե այս ըն­թաց­քում Մոսկ­վան ուկ­րա­ի­նա­կան պա­տե­րազ­մում հաղ­թա­հա­րի Կի­ե­ւի ար­դեն կա­մաց-կա­մաց սկսվող «հա­կա­հար­ձա­կում կոչ­վա­ծը», որն այս պա­հին գնա­հատ­վում է ա­մե­նա­հա­վա­նա­կան սցե­նա­րը, ա­պա տա­րե­վեր­ջին կու­նե­նա շատ ա­վե­լի ծան­րակ­շիռ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան դեր, եւ այդ պա­րա­գա­յում գործ­նա­կա­նում կզրո­յա­նա ա­մե­րի­կյան մո­դե­լի «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիր» ստո­րագ­րե­լու տար­բե­րա­կը: Ե­թե ոչ, կլի­նի հա­կա­ռակ տեն­դեն­ցը:

Ա­սենք, այս վեր­ջին միտքն ար­դեն իսկ ակ­նար­կում է այն մա­սին, թե ին­չու են Նի­կոլն ու նրա ԱԽՔ-ը նման հա­կա­սա­կան ժամ­կետ­նե­րից խո­սում: Քա­նիցս կար­ծիք ենք հայտ­նել, որ այս փու­լում Ա­լի­եւն ա­վե­լի կնա­խընտ­րի դեռ մի փոքր «ոտքը կախ գցել», մին­չեւ վերջ­նա­կա­նա­պես հստակ կդառ­նա՝ ո՞ր աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան կուր­սով է պետք ա­ռաջ գնալ, ռու­սա­կա՞ն, թե՝ ա­մե­րի­կյան: Նա­եւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ ար­ցա­խա­հա­յու­թյան թե­ման, քա­նի դեռ ռուս խա­ղա­ղա­պահ­ներն Ար­ցա­խում են, ո­րե­ւէ կերպ չեն կա­րո­ղա­նում լու­ծել: Ու երբ նի­կո­լյան մի շարք «հույժ լա­վա­տե­սա­կան» հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րից հե­տո «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» հար­ցը տե­ղա­փոխ­վում է տա­րե­վերջ, որն էլ «ծաղ­կեց­րեց» Բայ­րա­մո­վը, թե՝ սա ծանր գործ է, ժամ­կետ­ներ նշե­լը ռե­ալ չէ, ա­պա նման է նրան, որ Ա­լի­եւն ու Նի­կոլն ի­րոք «ժա­մա­նա­կի վրա են խա­ղում», մին­չեւ գլո­բալ ի­րա­վի­ճակն ա­վե­լի կան­խա­տե­սե­լի կդառ­նա:

Եվ ա­հա այս ֆո­նին՝ փաս­տը, որ Մոլ­դո­վա­յի հան­դիպ­ման ար­դյուն­քում հայտ­նի դար­ձավ, որ  Բայ­րա­մո­վին եւ Միր­զո­յա­նին հու­նի­սի 12-ին նո­րից կան­չել են Վա­շինգ­տոն, նման է նրան, որ պետ­քար­տու­ղա­րու­թյու­նը փոր­ձում է «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նա­գիրն» ա­րա­գաց­նել: Եվ, ըստ ա­մե­նայ­նի, կփոր­ձի դրա ստո­րագր­մա­նը հաս­նել հու­լի­սի կե­սե­րին Բրյու­սե­լում ծրագր­ված, Շառլ Մի­շե­լի «քա­վո­րու­թյամբ», Ա­լի­ե­ւի ու Նի­կո­լի հեր­թա­կան հան­դիպ­ման շրջա­նակ­նե­րում: Չնա­յած, սրան հա­ջոր­դած ԱԽՔ-ի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը՝ տա­րե­վեր­ջին ստո­րագ­րե­լու մա­սին, կա­րե­լի է նա­եւ ըն­կա­լել, որ­պես տա­րաբ­նույթ MI6-երին ուղղ­ված ա­հա­զանգ, թե, մի բան ա­րեք, թե չէ՝ է­լի ստո­րագ­րու­մը ձգձգե­լու են:

ԻՆՉ ԱԿ­ՆԱՐ­ԿԵՑ ԱԽՔ-Ը - 2

Մեկ ու­շագ­րավ դե­տալ եւս կար ԱԽՔ-ի հի­շա­տակ­ված ե­լույ­թում: Խո­սե­լով կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի ա­պաշր­ջա­փակ­ման թե­մա­յով, նա նման միտք հայտ­նեց, թե. «Ապաշր­ջա­փակ­ման դեպ­քում սահ­մա­նա­յին ամ­բողջ ծա­ռա­յու­թյու­նը մի­այն ի­րա­կա­նաց­վե­լու է ՀՀ անվ­տան­գու­թյան ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի կող­մից»:

Ի­հար­կե, այս­տեղ ո­րո­շա­կի եր­կի­մաս­տու­թյուն կա. ի­րա­կա­նում ի՞նչ նկա­տի ու­նի նա, խոս­քը մի­այն ադր­բե­ջա­նա­կա՞ն, թե՞ նա­եւ թուր­քա­կան սահ­ման­նե­րի մա­սին է: Ե­թե նա­եւ թուր­քա­կան, եւ այս­տեղ եւս «սահ­մա­նա­յին ամ­բողջ ծա­ռա­յու­թյու­նը» պետք է ի­րա­կա­նաց­նի Հա­յաս­տա­նը, նշա­նա­կո՞ւմ է դա, որ ԱԽՔ-ն ակ­նար­կում է ռուս սահ­մա­նա­պահ­նե­րին, ո­րոնք 30 տա­րի պա­հում են թուր­քա­կան սահ­մա­նը, պետք է հե­ռա­նան: Իսկ դա, չմո­ռա­նանք, պան­թյո­ւրքիզ­մի եւ բրի­տա­նա­ցի­նե­րի հիմ­նա­կան ծրագ­րա­յին կետն է:

Բայց ե­թե ըն­դու­նենք, որ ԱԽՔ-ը խո­սում է բա­ցա­ռա­պես ադր­բե­ջա­նա­կան ուղ­ղու­թյամբ վե­րա­գոր­ծարկ­ման են­թա­կա կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի մա­սին, ա­պա այս հար­ցում ի՞նչ ենք ստա­նում: Նախ այն, որ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հար­ցում Մոսկ­վա­յի վեր­ջին ե­ռա­կողմ հայ­տա­րա­րու­թյու­նից սկսած հե­տաքր­քիր զար­գա­ցում­ներ կան, փաստ է: Նախ՝ Մոսկ­վա­յում ե­ղավ Պու­տի­նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, թե՝ մնա­ցել են մի­այն տեխ­նի­կա­կան դե­տալ­ներ ստո­րագ­րել, ո­րի հետ հա­մա­ձայ­նե­ցին Նի­կոլն ու Ա­լի­ե­ւը: Այդ տեխ­նի­կա­կան հար­ցե­րի քննար­կու­մը պետք է լի­ներ փոխ­վար­չա­պետ­նե­րի խմբի հեր­թա­կան հան­դիպ­մա­նը, ո­րը տե­ղի ու­նե­ցավ հու­նի­սի 2-ին՝ Մոլ­դո­վա­յի հան­դիպ­ման հենց հա­ջորդ օ­րը, եւ դրա ի­մաս­տը դժվար չէ հաս­կա­նալ:

Եվ ա­հա այդ հան­դիպ­ման ար­դյուն­քում ՌԴ փոխ­վար­չա­պետ Ա­լեք­սեյ Օ­վեր­չու­կը պաշ­տո­նա­պես հայ­տա­րա­րեց. «Զգա­լի ա­ռա­ջըն­թաց ար­ձա­նագր­վեց Ադր­բե­ջա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան եւ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան մի­ջեւ տրանս­պոր­տա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյուն­նե­րի ա­պաշր­ջա­փակ­ման ձե­ւե­րի հա­մա­ձայ­նեց­ման հար­ցում: Մաս­նա­վո­րա­պես, ընդ­հա­նուր փո­խըմբռ­նում է ձեռք բեր­վել եր­կա­թու­ղա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյան վե­րա­կանգն­ման ու կազ­մա­կերպ­ման կոնկ­րետ քայ­լե­րի ի­րա­կա­նաց­ման վե­րա­բե­րյալ Ե­րաս­խի-Ջուլ­ֆա-Մեղ­րի-Հո­րա­դիզ եր­թու­ղով»: Նույն մտքերն են նա­եւ փոխ­վար­չա­պետ Մհեր Գրի­գո­րյա­նի գրա­սե­նյա­կի հա­ղոր­դագ­րու­թյան մեջ, այ­սինքն, հի­մա Մեղ­րի­ի գծի «վե­րա­կանգն­ման եւ կազ­մա­կերպ­ման» հար­ցը պետք է տե­ղա­փոխ­վի «կոնկ­րետ քայ­լե­րի ի­րա­կա­նաց­ման» փուլ:

Գրե­թե մի­ա­ժա­մա­նակ Նի­կո­լը, սո­րո­սա­կա­նու­թյան որ­ջե­րից մե­կում՝ Չե­խի­ա­յում, «CNN pri­ma­news» հե­ռուս­տա­ըն­կե­րու­թյա­նը տված հար­ցազ­րույ­ցում հայ­տնեց, թե՝ «Մեր շփու­մը Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյան նա­խա­գա­հի հետ շատ ին­տեն­սիվ է ե­ղել եւ շա­րու­նա­կում է ին­տեն­սիվ լի­նել: Մենք այս ա­միս առն­վազն 2 ան­գամ կհան­դի­պենք…»:

Դեռ մինչ քի­շնե­ւյան այ­ցը, կար տե­ղե­կու­թյու­ն, որ Նի­կո­լը պատ­րաստ­վում է հու­նի­սի 9-ին այ­ցե­լել Մոսկ­վա՝ ՌԴ վար­չա­պետ Մի­շուս­տի­նի հետ հան­դի­պե­լու օ­րա­կար­գով: Ընդ ո­րում, այդ այ­ցը կապ­վում էր հենց կո­մու­նի­կա­ցի­ոն հա­մա­ձայ­նագ­րի հետ, հաշ­վի առ­նե­լով, որ դա ստո­րագ­րե­լու դեպ­քում, ի­րոք կա ՌԴ վար­չա­պե­տի հետ տեխ­նի­կա­կան բա­զում հար­ցե­րի հետ կապ­ված պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն: Ընդ­հուպ, հար­ցի հետ կապ­ված, թե այդ նոր գծե­րը գոր­ծե­լո՞ւ են ռու­սա­կան եր­կա­թու­ղա­յին ըն­կե­րու­թյան կա­ռա­վար­ման ներ­քո, ինչ­պես հա­յաս­տա­նյան ողջ հա­մա­կար­գը, ի՞նչ ներդ­րու­մնե­րով են վե­րա­կանգն­վե­լու եւ այդ­պես շա­րու­նակ: Բայց, դա­տե­լով Նի­կո­լի հայ­տա­րա­րու­թյու­նից, այդ դեռ պաշ­տո­նա­պես չհաս­տատ­ված այ­ցի շրջա­նակ­նե­րում պետք է որ հան­դի­պում լի­նի նա­եւ Պու­տի­նի հետ: Բայց ե­թե «այս ա­միս առն­վազն 2 ան­գամ կհան­դի­պեն», ա­պա հարց է ծա­գում՝ նշվա­ծից մեկ-երկու շա­բաթ անց եւս մեկ ա՞յց պետք է լի­նի Մոսկ­վայում, այդ դեպ­քում՝ ո՞րն է ի­մաս­տը, ինչ է, բո­լոր հար­ցե­րը մեկ այ­ցի շրջա­նակ­նե­րում չե՞ն կարող քննարկ­վել, որ է­լի հան­դի­պե­լու տեղ կմնա: Վեր­ջա­պես, ե­թե Նի­կո­լը խո­սում է ամս­վա ըն­թաց­քում Պու­տի­նի հետ «առնվազն 2 ան­գամ» հան­դի­պե­լուց, նշա­նա­կում է, որ կա­րող է նա­եւ եր­րորդ հան­դիպ­ման կա­րի՞քը լի­նել. ինչ է, Նի­կո­լը մտա­ծում է Կրեմ­լում աշ­խա­տան­քի՞ անց­նել:

Բայց ե­թե կան նման գեր­հա­ճա­խա­կի հան­դի­պում­նե­րի ծրագ­րեր, եւ այս պա­հին օ­րա­կար­գի ա­ռաջ­նա­յին պլա­նում կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի թե­ման է, ա­պա երկ­րորդ-երրորդ հան­դիպ­ման ի­մաս­տը կա­րող է տրա­մա­բա­նու­թյուն ստա­նալ, ե­թե մաս­նա­կի­ցի նա­եւ Ա­լի­ե­ւը, եւ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի վե­րա­կանգն­մանն ուղղ­ված փաս­տա­թուղթ լի­նի սե­ղա­նին:

Այս ընդ­հան­րա­կան ֆո­նը, թե­րեւս, տա­նում է այն մտքին, որ հենց այդ ուղ­ղու­թյամբ էլ զար­գա­ցում­նե­րը տա­նում են: Բայց նա­եւ չմո­ռա­նանք, որ ԱՄՆ-ն կա­րո­ղա­ցել է 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 10-ից ի վեր ար­գե­լա­փա­կել ռուս­նե­րի ցան­կա­ցած մաս­նակ­ցու­թյամբ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի գոր­ծար­կու­մը եւ այս ան­գամ էլ, ի­հար­կե, կփոր­ձի: Իսկ դա նշա­նա­կում է, որ հար­ցա­կան­նե­րը դեռ մնում են:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ