ՈՒ­ԶՈՒՄ ԵՍ ՊԱ­ՏԵ­ՐԱԶՄ` ՊԱՏ­ՐԱՍՏ­ՎԻ՛Ր ԽԱ­ՂԱ­ՂՈՒ­ԹՅԱՆ

Ժա­մա­նա­կին կար հույժ պո­զի­տիվ մաղ­թանք` «Խա­ղա­ղու­թյուն ձեր օ­ջա­խին»: Կրո­նի սպա­սա­վոր­ներն էլ երկ­րոր­դում է­ին` «Խա­ղա­ղու­թյուն ա­մե­նե­ցուն»: Իսկ այ­սօր այդ բա­ռը պղծված է թուր­քե­րի նո­քյար Նի­կո­լի «խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կար­գով»: Կա­պի­տու­լյա­ցի­ոն «խա­ղա­ղու­թյան պայ­մա­նագ­րի» նա­խա­պատ­րաս­տու­մը մեզ ա­մեն օր նոր ար­հա­վիրք­ներ և նվաս­տա­ցում­ներ է բե­րում:

«ԹՈՒՐՔ ԵՍ ԴՈՒ, ԹՈՒՐՔ ԵՄ ԵՍ...»

Մի հին ա­նեկ­դոտ կար, որ բան­տախ­ցում նստած բան­տար­կյալ­նե­րը, ան­գիր ի­մա­նա­լով 10 տա­րի մի­մյանց պատ­մած ա­նեկ­դոտ­նե­րը, նրանց թվեր է­ին նշա­նա­կում, և երբ ինչ-որ մեկն ու­զում էր զվար­ճա­նալ, նա ուղ­ղա­կի ա­սում էր, օ­րի­նակ, «47», և բո­լո­րը ծի­ծա­ղում է­ին՝ հաս­կա­նա­լով, թե ինչ ա­նեկ­դո­տի մա­սին է խոս­քը: Ին­չո՞ւ եմ հի­շել սա: Ամ­փո­փե­լով այս­պես կոչ­ված «խա­ղա­ղու­թյան» պայ­մա­նագ­րի վե­րա­բե­րյալ հերթական հան­դիպ­ման ար­դյունք­նե­րը՝ շու­տով հնա­րա­վոր կլի­նի պար­զա­պես ա­սել այն քա­ղա­քը, որ­տեղ դրանք անց­կաց­վում են՝ Բրյու­սել, Մոսկ­վա, Վա­շինգ­տոն, և մո­տա­վո­րա­պես պարզ կլի­նի, թե ինչ է քննարկ­վել այն­տեղ և դրա «արդյունք­նե­րի» մա­սին:

Այդ քա­ղաք­նե­րի ցու­ցա­կի մեջ, ան­շուշտ, ա­մե­նա­նող­կա­լին Ան­կա­րան է: Եվ քա­նի որ Ար­ցա­խը և ՀՀ ինք­նիշ­խան տա­րածք­նե­րը կորց­նե­լու մե­ղա­վոր­նե­րը «նախ­կին­ներն» են` Տիգ­րան Մե­ծից սկսած, ա­պա այս պղծա­րյուն խուն­տան հա ա­ղա­ղա­կում է, թե «նախ­կին­նե­րի» օ­րոք նույն­պես կար հայ-թուր­քա­կան գո­րծըն­թաց: Ար­մեն Ա­շո­տյա­նը համ­բե­րա­տար, կե­տե­րով բա­ցատ­րել է, թե հայ-թուր­քա­կան նախ­կին և ներ­կա­յիս գոր­ծըն­թաց­ներն ու­նեն ինչ­պի­սի սկզբուն­քա­յին, ճա­կա­տագ­րա­կան, բա­րո­յա­կան տար­բե­րու­թյուն­ներ.

1. Հայ-թուր­քա­կան նախ­կին գոր­ծըն­թա­ցը՝ «ֆուտ­բո­լա­յին դի­վա­նա­գի­տու­թյու­նը», եր­կու հա­վա­սար կող­մե­րի, եր­կու հա­վա­սար սու­բյեկտ­նե­րի հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի պրո­ցես էր, ո­րի «կնքա­հայ­րը» մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյան խո­շոր խա­ղա­ցող­ներն է­ին:

2. Հայ-թուր­քա­կան նախ­կին գոր­ծըն­թա­ցի ժա­մա­նակ

• Հա­յաս­տա­նը խայ­տա­ռակ պար­տու­թյուն չէր կրել:

• Այն չէր վա­վե­րաց­րել նույն­քան խայ­տա­ռակ ընտ­րու­թյուն­նե­րի ար­դյուն­քում «վե­րընտ­րե­լով» պար­տու­թյան պատ­ճառ Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նին:

• Հայ զին­վո­րը կանգ­նած էր Հո­րա­դի­զում, ոչ թե՝ Շուռ­նու­խի ճա­նա­պար­հին:

• Շու­շի­ում Սպա­րա­պե­տի ար­ձանն էր, ոչ թե ադր­բե­ջա­նա-թուր­քա­կան դրոշ­ներ:

• Ա­լի­և­ը լա­լա­հա­ռաչ տեքս­տեր էր ար­տա­բե­րում առ այն, որ աշ­խար­հը ստի­պում է ի­րեն ճա­նա­չել Ար­ցա­խի ան­կա­խու­թյու­նը, ոչ թե «ամնիս­տի­ա» ա­ռա­ջար­կում:

3. Հայ-թուր­քա­կան նա­խորդ գոր­ծըն­թա­ցի ժա­մա­նակ Թուր­քի­ան թե­պետ սրտի խոր­քում հա­մակ­րում և ա­ջակ­ցում էր Ադր­բե­ջա­նին, եր­բեք բա­ցա­հայտ ո՛չ ռազ­մա­կան, ո՛չ քա­ղա­քա­կան լկտի և ակն­բախ մի­ջամ­տու­թյուն­ներ չէր ա­նում Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում՝ հօ­գուտ Ադր­բե­ջա­նի:

Իսկ հի­մա քա­րոզ­վում է «քիր­վա­յու­թյուն» թուր­քի հետ, թե­պետ թուր­քը հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը պատ­կե­րաց­նում է բա­ցա­ռա­պես ցե­ղաս­պան գոր­ծըն­թա­ցի տես­քով: Ու փոր­ձում են թուր­քա­կան ա­մե­նայն ին­չին ըն­տե­լաց­նել ՀՀ քա­ղա­քա­ցու աչ­քը: Գյում­րու ման­կա­պա­տա­նե­կան ար­վես­տի պա­լա­տի 100-ամյա հո­բե­լյա­նին ըն­դա­ռաջ հու­նի­սի 1-ին մա­նուկ­նե­րին բա­ժան­վել է­ին կար­միր դրո­շակ­ներ, ո­րոնց վրա սպի­տա­կով դաջ­ված էր ար­վես­տի պա­լա­տի լո­գոն, ու ար­տաք­նա­պես շատ նման էր ստաց­վել թուր­քա­կան դրո­շին, և մար­դիկ վրդով­վել է­ին: Գյում­րե­ցի ի­րա­վա­պաշտ­պան Կա­րա­պետ Պո­ղո­սյա­նի հա­մոզ­մամբ` դա մի­տում­նա­վոր էր ար­ված, և նի­կո­լա­վա­յել «կռու­տիտ­նե­րը» տե­ղին չեն, թե ա­մեն կի­սաշր­ջան լու­սին չէ, ու ա­մեն կար­միր՝ թուր­քա­կան դրոշ...

ԺԵ­ԽԱՄ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ` ՊԵ­ՏԱ­ԿԱ­ՆԱ­ԿՈՐ­ԾԱ­ՆՈՒ­ԹՅԱՆ ՀԻՄՔ

1998-ին Նի­կո­լի հո­գև­որ հայ­րիկ Լև­ոն Տեր-Պետ­րո­սյա­նը, երբ հար­կադր­վեց հրա­ժա­րա­կան տալ, ար­տա­բե­րեց իր թև­ա­վոր ֆրա­զը, թե հե­ռա­նում է «խա­ղա­ղու­թյան կու­սակ­ցու­թյու­նը» և գա­լիս է «պա­տե­րազ­մի կու­սակ­ցու­թյու­նը»: Կյան­քը ցույց տվեց, որ հենց «պա­տե­րազ­մի կու­սակ­ցու­թյունն» է խա­ղա­ղու­թյուն ա­պա­հո­վո­ղը, զի կա աշ­խար­հի պես հին բա­նա­ձև. «Խա­ղա­ղու­թյո՞ւն ես ու­զում` պատ­րաստ­վիր պա­տե­րազ­մի»: Ան­շուշտ, Ռո­բերտ Քո­չա­րյա­նի և Սերժ Սարգ­սյա­նի կա­ռա­վար­ման քսա­նա­մյակն ի­դե­ա­լա­կան չէր, սա­կայն Ար­ցախն ու սահ­ման­նե­րը ա­պա­հով է­ին, և չկար նի­կո­լա­գար­շե­լի մա­նի­պու­լյա­ցի­ան, թե հանձ­նե­լով Ար­ցա­խի 75%-ը` փրկե­ցինք 30 հա­զար զին­վորի, ու հե­տա­գա­յում` հանձ­նե­ցինք սա, որ փրկենք նա, մին­չև եր­կի­րը չպրծնի...

2018-ի իշ­խա­նա­զավ­թու­մը, ան­շուշտ, ժե­խա­հենք էր, ժե­խը հա­ճույ­քով հա­վա­տաց, թե «իրե­նից թա­լա­նա­ծը» կխլեն ու կբա­ժա­նեն ի­րեն (թե ինչ ու­նե­ին` որ մի բան էլ ի­րենց թա­լա­նե­ին), հի­մա էլ ո­գև­որ­ված հա­վա­տում է «քիր­վա­յու­թյա­նը»: Սա ար­դեն թվով եր­րորդ հան­րա­պե­տու­թյունն է, որ կոր­ծա­նում են, հեն­վե­լով ժե­խի վրա:

Ա­ռա­ջին հան­րա­պե­տու­թյու­նը նույն­պես կոր­ծան­վեց «կե­ղե­քող­նե­րին քշե­լու» և թուր­քի հետ «խա­ղա­ղու­թյան օ­րա­կար­գի» կար­գա­խոս­նե­րի ներ­քո: Սար­դա­րա­պա­տում ար­ցախ­ցի մա­հա­պարտ­նե­րի հրա­մա­նա­տար, ազն­վա­տոհ­միկ գնդա­պետ Պո­ղոս Բեկ-Փի­րու­մյա­նը, երբ այն ժա­մա­նակ­վա նի­կո­լա­կան­նե­րը Ե­րև­ա­նում սկսե­ցին սպա­նե­րի ձեր­բա­կա­լու­թյու­ն­նե­րը, իր ատր­ճա­նա­կով ինք­նաս­պան ե­ղավ: Նա ազ­գա­կա­նին ա­սել էր` դի­մում է այդ քայ­լին, զի կեղ­տա­րյուն մե­կի ձեռ­քով գնդա­կա­հար­վելն ան­պատ­վու­թյուն է հա­մա­րում: Շատ լավ գի­տեր` ժեխն ինչ բան է...

Երկ­րորդ հան­րա­պե­տու­թյան տնտե­սա­կան ժա­ռան­գու­թյու­նը նույն­պես կոր­ծան­վեց այն ան­հագ կո­ղոպ­տած ժե­խի ձեռ­քով, ու այդ­պես կեղ­տա­րյուն ցած­րա­խավ­նե­րը հան­կարծ դար­ձան օ­լի­գարխ: Սա­կայն հայ­րե­նա­մերժ է­ու­թյու­նը, ան­մա­քուր գե­նե­տի­կան թղթադ­րամ­նե­րի դե­զե­րով չես սրբի, հո­գով ստրուկ­նե­րը չդար­ձան ա­զատ մարդ, այլ ի­րա­գոր­ծե­ցին սե­փա­կան ստրուկ­ներ ու­նե­նա­լու ե­րա­զան­քը: Ու այ­սօր, երբ տա­րա­տե­սակ գռզո­ներն ու ար­սե­նյա­նյան­գու­գո­նե­րը փի­լի­սո­փա­յում են թուր­քի տակ պառ­կե­լու օ­գուտ­նե­րից` դրա ար­մատ­նե­րը հենց ի­րենց ծա­գու­մից են գա­լիս: Պար­զա­պես ի­րենց բնազդն ի­րենց խա­բեց, և չհաս­կա­ցան, որ Նի­կո­լի հետ պայ­մա­նա­վոր­վել ու բիզ­նեսն ա­պա­հով ա­ռաջ տա­նել չի ստաց­վի: Ու ա­րան­քում ծլե­ցին ան­վերջ շան­տաժ­նե­րի և կոմպ­րո­մատ­նե­րի պատ­մու­թյուն­ներ:

Ի դեպ, ու­շագ­րավ է հան­րու­թյան ու­շադ­րու­թյու­նը գրա­ված ո­րոշ դա­տա­խազ­նե­րի հրա­ժա­րա­կան­նե­րը: Խոս­քը նա­խա­գահ­ներ Սերժ Սարգ­սյա­նի և Ռո­բերտ Քո­չա­րյա­նի վրա գործ կա­րող դա­տա­խազ­նե­րի մա­սին է: Նի­կո­լը դրանց տեր չկանգ­նեց, այլ օգ­տա­գոր­ծե­լուց հե­տո դեն նե­տեց: Ինչ­պես փաս­տում է պատ­գա­մա­վոր Ան­նա Մկրտչյա­նը. «Այն որ նա­խա­գահ Սերժ Սարգ­սյա­նի դեմ կար­կա­տա­նը քրե­ա­կան գործ ան­վա­նելն ա­մոթ էր` ակն­հայտ էր: Այդ կար­կա­տա­նի դա­տա­խա­զի մի­ակ ֆունկ­ցի­ան մնա­ցել էր Հ1-ի ռե­պոր­տաժ­նե­րին նյութ տա­լը: Բայց ինձ հա­մար տա­րօ­րի­նակ է, որ աշ­խա­տան­քից ա­զատ­ման պատ­ճառ­ներ են փնտրվում: Ինձ առ­հա­սա­րակ չի հետքրք­րում նի­կո­լի ստրուկ ծա­ռա­նե­րի ներ­կան: Բայց ան­հեր­քե­լի է, որ դա­վա­ճան նի­կո­լը սի­րում է օգ­տա­գործ­վե­լուն պատ­րաստ կար­գա­վի­ճակ ու­նե­ցող­նե­րին, բայց օգ­տա­գործ­ված­նե­րին այ­լևս ի­րեն բեռ լի­նել չի թող­նի... Ու սրանց այն աս­տի­ճան են մա­շեց­րել, որ ան­գամ սրանց ու­նե­նած ին­ֆոր­մա­ցի­ան բա­նի պետք չէ ու նի­կո­լի հա­մար վտան­գա­վոր չէ: Դրա հա­մար էլ գլուխ­նե­րը կախ, խո­նարհ, «իրենց դի­մու­մի հա­մա­ձայն» են շպրտվում»:

Նի­կո­լին էլ մին­չև վերջ մա­շեց­նե­լուց հե­տո նույն ձև­ով են շպրտե­լու:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ