Վերջապես ո՞վ է վերահսկելու Մեղրիի երկաթուղին

Ար­դեն ներ­կա­յաց­նե­լու ա­ռիթ­ներ ու­նե­ցել ենք, որ ակ­տիվ փու­լում է հայ-ադրբե­ջա­նա­կան կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի գոր­ծարկ­ման թե­ման: Նա­եւ, որ թե­եւ ընդ­հա­նուր լա­վա­տե­սա­կան հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րին, սա­կայն մեկ է­ա­կան հարց դեռ մնում է չբա­ցա­հայտ­ված:

ԲԱ­ՔՈՒՆ ՓԱ­ԿԱԳ­ԾԵՐ ԲԱ­ՑԵՑ

Նո­յեմ­բե­րի 9-ի հա­մա­ձայ­նագ­րով գոր­ծարկ­վող ու­ղի­նե­րի եւ, մաս­նա­վո­րա­պես՝ Մեղ­րի­ի եր­կա­թու­ղու հետ կապ­ված սահ­ման­ված է, որ ռու­սա­կան կող­մը պետք է վե­րահս­կի անվ­տան­գու­թյու­նը: Մինչ­դեռ, սկսած այդ հա­մա­ձայ­նագ­րի ձեռք­բեր­ման պա­հից ակն­հայտ է, որ դա ԱՄՆ-ի հա­մար կվե­րած­վի հա­րավ­կով­կա­սյան հար­թա­կում խո­շոր պար­տու­թյան: Եվ այն, որ այս ամ­բողջ ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում կար Վա­շինգ­տո­նից Նի­կո­լին ուղղ­ված պա­հանջ՝ դա ոչ մի դեպ­քում թույլ չտալ, շատ է խոս­վել: Ու հի­մա, երբ կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հար­ցով խոս­վում է՝ «մնա­ցել են տեխ­նի­կա­կան ո­րոշ հար­ցեր» մա­կար­դա­կով, հենց նույն հարցն էր մնում՝ իսկ ռու­սա­կան անվ­տան­գու­թյան վե­րահս­կո­ղու­թյան խնդի­րը լուծ­վա՞ծ է: Դա, կրկնենք, ա­մե­նա­ա­ռանց­քա­յին հարցն է, ո­րի լուծ­ման դեպ­քում, ի­րոք, մնա­ցած հար­ցերն ար­դեն դառ­նում են տեխ­նի­կա­կան: Սա­կայն ան­գամ փոխ­վար­չա­պետ­նե­րի խմբի մոս­կո­վյան հան­դի­պու­մից հե­տո այդ հար­ցում հստա­կե­ցում չե­ղավ:

Մին­չեւ որ նա­խօ­րե­ին Ադր­բե­ջա­նի փոխ­վար­չա­պետ Շա­հին Մուս­տա­ֆա­ե­ւը պարզ հայ­տա­րա­րեց. «Բա­նակ­ցու­թյուն­ներն ըն­թա­նում են 2020 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի 10-ի հա­մա­տեղ հայ­տա­րա­րու­թյան 9-րդ կե­տի հի­ման վրա՝ դրա դրույթ­նե­րը հնա­րա­վո­րինս սեղմ ժամ­կետ­նե­րում կյան­քի կո­չե­լու նպա­տա­կով… Հսկո­ղու­թյուն, հա­մա­ձայն 2020 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի 10-ի ե­ռա­կողմ հայ­տա­րա­րու­թյան, քա­ղա­քա­ցի­նե­րի, տրանս­պոր­տա­յին մի­ջոց­նե­րի եւ ապ­րանք­նե­րի ա­նար­գել տե­ղա­շար­ժը կազ­մա­կեր­պե­լու նպա­տա­կով կի­րա­կա­նաց­վի Ռու­սաս­տա­նի ԱԴԾ սահ­մա­նա­պահ ծա­ռա­յու­թյան կող­մից… Այս պա­հին քննար­կում­ներ են ըն­թա­նում տեխ­նի­կա­կան ման­րա­մաս­նե­րի հա­մա­ձայ­նեց­ման հա­մար»:

Ա­րա­գո­րեն հա­ջոր­դեց ՀՀ փոխ­վար­չա­պետ Մհեր Գրի­գո­րյա­նի գրա­սե­նյա­կից տրված ար­ձա­գան­քը, թե. «Եռա­կողմ աշ­խա­տան­քա­յին խմբի քննար­կում­նե­րի, այդ թվում՝ վեր­ջին հան­դիպ­ման ըն­թաց­քում,  նման պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն ձեռք չի բեր­վել: Հա­յաս­տա­նի դիր­քո­րո­շու­մը ե­ղել է եւ շա­րու­նա­կում է մնալ այն, որ 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 9-ի ե­ռա­կողմ հայ­տա­րա­րու­թյան 9-րդ կե­տով նա­խա­տես­ված ճա­նա­պարհ­նե­րը պի­տի գոր­ծեն կող­մե­րի ինք­նիշ­խա­նու­թյան եւ ի­րա­վա­զո­րու­թյան ներ­քո, փո­խա­դար­ձու­թյան սկզբուն­քով»:

«Հսկո­ղու­թյուն» եւ «ինքնիշ­խա­նու­թյան եւ ի­րա­վա­զո­րու­թյան ներ­քո» տեր­մի­ննե­րը, ի­հար­կե, տար­բեր հաս­կա­ցու­թյուն­ներ են, մե­կը մյու­սին չհա­կա­սող: Այ­սինքն, մաս­նա­վո­րա­պես Մեղ­րի­ի ճա­նա­պար­հը կա­րող է լի­նել Հա­յաս­տա­նի «ինքնիշ­խա­նու­թյան եւ ի­րա­վա­զո­րու­թյան ներ­քո», բայց նա­եւ՝ դրա­նով անց­նող գնացք­նե­րի նկատ­մամբ գոր­ծի Ռու­սաս­տա­նի ԱԴԾ սահ­մա­նա­պահ ծա­ռա­յու­թյան հսկո­ղու­թյուն: Ընդ ո­րում, ե­ռա­կողմ հա­մա­ձայ­նագ­րի տրա­մա­բա­նու­թյու­նը հենց այդ հա­մա­տե­ղումն էլ սահ­մա­նում է: Փաս­տաթղ­թում աս­ված է. «Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը ե­րաշ­խա­վո­րում է Ադր­բե­ջա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան ա­րեւմ­տյան շրջան­նե­րի եւ Նա­խի­ջե­ւա­նի Ինք­նա­վար Հան­րա­պե­տու­թյան մի­ջեւ տրանս­պոր­տա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյան անվ­տան­գու­թյու­նը՝ եր­կու ուղ­ղու­թյուն­նե­րով քա­ղա­քա­ցի­նե­րի, տրանս­պոր­տա­յին մի­ջոց­նե­րի եւ ապ­րանք­նե­րի ան­խո­չըն­դոտ տե­ղա­շար­ժը կազ­մա­կեր­պե­լու նպա­տա­կով: Տրանս­պոր­տա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյուն­նե­րի հսկո­ղու­թյունն ի­րա­կա­նաց­նում է Ռու­սաս­տա­նի ԱԴԾ սահ­մա­նա­պահ ծա­ռա­յու­թյու­նը»: Որ­պես­զի Հա­յաս­տանն ինչ-որ բան ե­րաշ­խա­վո­րի, բնա­կա­նա­բար, դա պետք է գտնվի իր «ինքնիշ­խա­նու­թյան եւ ի­րա­վա­զո­րու­թյան ներ­քո», եւ դա չի խան­գա­րում, որ սահ­ման­վի նա­եւ «ԱԴԾ սահ­մա­նա­պահ ծա­ռա­յու­թյան հսկո­ղու­թյուն» սկզբուն­քը:

Տա­րօ­րի­նակ է նա­եւ Գրի­գո­րյա­նի գրա­սե­նյա­կի պնդու­մը, թե՝ «Եռա­կողմ աշ­խա­տան­քա­յին խմբի քննար­կում­նե­րում պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն ձեռք չի բեր­վել»: Պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն, կրկնենք, ար­դեն կա, դա ֆիքս­ված է նո­յեմ­բե­րի 9-ի պայ­մա­նա­վորվա­ծու­թյուն­նե­րում, եւ ա­վե­լի ստո­րա­դաս կա­ռույ­ցը՝ փոխ­վար­չա­պետ­նե­րի խում­բը չի կա­րող նո­րից պայ­մա­նա­վոր­վել վե­րա­դա­սի հաս­տա­տա­ծի հետ կապ­ված:

Ա­ՄԵ­ՐԻ­ԿՅԱՆ ՃՆՇՈՒՄ­ՆԵ­ՐԸ

Ի­րա­կա­նում ամ­բողջ հար­ցը հե­տե­ւյա­լն է. կա՛մ կա­տար­վում է նո­յեմ­բե­րի 9-ի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րի այդ կե­տը, կա՛մ նույն պաշ­տո­նյա­նե­րը՝ Պու­տի­նը, Ա­լի­եւն ու Փա­շի­նյա­նը փո­խում են նա­խորդ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյան տեքս­տը, կա՛մ կող­մե­րից մե­կը հայ­տա­րա­րում է այդ փաս­տաթղ­թից դուրս գա­լու մա­սին: Այս ե­րե­քից ոչ մե­կը չկա: Ա­վե­լին, բարձր մա­կար­դա­կով վեր­ջին ե­ռա­կողմ հան­դիպ­մա­նը, երբ ՌԴ նա­խա­գա­հը հայ­տա­րա­րեց, որ մնա­ցել են տեխ­նի­կա­կան դե­տալ­նե­րի ճշգրտում, Ա­լի­եւն ու Նի­կո­լը լռու­թյամբ հա­մա­ձայ­նե­ցին դրա հետ: Նա­եւ նկա­տենք, որ «հսկո­ղու­թյան» հար­ցը ո­րե­ւէ կերպ հնա­րա­վոր չէ «տեխ­նի­կա­կան դե­տալ» հա­մա­րել. դա, կրկնենք, ա­մե­նա­ա­ռանց­քա­յին հար­ցե­րից է, եւ Պու­տի­նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նից այն տպա­վո­րու­թյունն էր, որ այդ խնդի­րը լուծ­ված է: Նույն տպա­վո­րու­թյունն էր թող­նում նա­եւ Մուս­տա­ֆա­ե­ւի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը: Բայց ա­հա Գրի­գո­րյա­նի գրա­սե­նյա­կը, երբ խո­սում է, թե նման պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն չկա, ա­վե­լի կոնկ­րետ, այդ հայ­տա­րա­րու­թյու­նը ներ­կա­յաց­վում է այն տպա­վո­րու­թյու­նը թող­նե­լով, որ այն հա­կադ­րու­թյուն է Մուս­տա­ֆա­ե­ւի ա­սա­ծին, ա­պա սկսում է նման­վել նրան, որ դեռ 2020թ. վեր­ջե­րից Նի­կո­լի սկսած այդ ար­հես­տա­կան վե­ճը նո­րից բեր­վում է օ­րա­կարգ:

Թե ին­չու, կա­րե­լի է հաս­կա­նալ: Բարձր մա­կար­դա­կով մոս­կո­վյան վեր­ջին ե­ռա­կողմ հան­դի­պու­մից հե­տո Հա­յաս­տա­նի ուղ­ղու­թյամբ ա­րեւմ­տյան չի­նով­նի­կու­թյան մի իս­կա­կան ար­շավ սկսվեց: Այն, որ դա կապ­ված էր հենց կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հետ եւ, ա­ռա­ջին հեր­թին, որ այդ­տեղ ո­րե­ւէ ռու­սա­կան հսկո­ղու­թյուն չլի­նի, են­թադ­րու­թյուն ներ­կա­յաց­նե­լու ա­ռիթ­ներ ու­նե­ցել ենք: Նա­եւ, որ «երկու քա­րի ա­րան­քում» գտնվող Նի­կո­լը, ի տար­բե­րու­թյուն Ա­լի­ե­ւի, ի­հար­կե, չի կա­րող այդ ճնշում­նե­րին ու­շադ­րու­թյուն չդարձ­նել: Եվ Գրի­գո­րյա­նի ներ­կա­յաց­ված ռե­ակ­ցի­ան, թե­րեւս, հենց այդ մա­սին է ակ­նար­կում:

ԻՆՉ Ե­ՂԱՎ ՍՈ­ՉԻ­ՈՒՄ

Բայց նա­եւ չմո­ռա­նանք, որ մինչ այդ Նի­կո­լը Սո­չի­ում էր, որ­տեղ հան­դի­պեց նա­եւ ՌԴ նա­խա­գա­հի հետ, թե­եւ ա­վե­լի վաղ նման ա­ռանձ­նազ­րույ­ցի մա­սին չէր աս­վում: Սո­չի­ում պետք է լի­ներ հան­դի­պում ՌԴ վար­չա­պետ Մի­շուս­տի­նի հետ, թե­եւ են­թադ­րե­լի էր, որ քննարկ­ման ա­ռանց­քա­յին թե­մա­նե­րից էր լի­նե­լու նույն կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հար­ցը, նա­եւ, որ հա­ջող բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի դեպ­քում կլի­նի նա­եւ Պու­տի­նի հետ հան­դի­պում: Իսկ Նի­կոլն ա­վե­լի վաղ, հայ­տա­րա­րե­լով այս ամ­սվ­ա ըն­թաց­քում Պու­տի­նի հետ եր­կու հան­դիպ­ման սպա­սե­լիք­նե­րի մա­սին, կար­ծես թե ակ­նար­կում էր, որ Մի­շուս­տի­նի հետ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը լի­նե­լու են հա­ջող:

Բայց ա­հա, Պու­տի­նի հետ հան­դի­պու­մը թե­եւ կա­յա­ցավ, սա­կայն դրա մի­այն նախ­նա­կան փոքր հատ­վա­ծը դար­ձավ հրա­պա­րա­կային: Ընդ ո­րում, այդ բաց հատ­վա­ծում ֆիքս­վեց, որ խոս­քը ոչ թե ինչ-որ «հեր­թա­պահ» զրույ­ցի, այլ շատ լուրջ հար­ցե­րի մա­սին է՝ երկ­կողմ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի ըն­թա­ցիկ ի­րա­վի­ճա­կի, տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հար­ցե­րի. «Որոնց մա­սին մենք ման­րա­մասն խո­սել ենք նա­խորդ հան­դիպ­ման ըն­թաց­քում»,- հայտ­նեց Պու­տի­նը: Իսկ նա­խոր­դը հենց մոս­կո­վյան ե­ռա­կողմ հան­դի­պումն էր, որ­տեղ հիմ­նա­կա­նում կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի թե­ման էր: Ու վերջ, ո­րե­ւէ այլ տե­ղե­կու­թյուն չկա:

Այս­պի­սով, երբ դրան հա­ջոր­դում է Գրի­գո­րյա­նի ակ­նար­կը, թե ոչ մի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն էլ չկա, նշա­նա­կո՞ւմ է, որ Սո­չի­ում կա­յա­ցած Պու­տի­նի եւ Նի­կո­լի հան­դի­պու­մը հենց այդ ար­դյունքն է ա­ռա­ջաց­րել: Բայց այդ դեպ­քում ի՞նչ էր ե­րեք օր Նի­կոլն ա­նում ռու­սաս­տան­նե­րում. Գրի­գո­րյա­նը մի քա­նի օր շուտ կա­սեր նույն բա­նը, եւ վերջ:

Կամ մի­գու­ցե ա­մեն ինչ պայ­մա­նա­վոր­վել են, բայց հի­մա Գրի­գո­րյա­նը փոր­ձում է օ­րի­նակ Ա­րեւ­մուտ­քին հա­մո­զել, թե ո­րե­ւէ բան չկա՞,  թե Նի­կո­լը ձեր «գլխից չի՞ թռնում»:

Կո­մու­նի­կա­ցի­ա­նե­րի հետ կապ չու­նի, բայց երբ Նի­կո­լը ար­տո­նություն է տալիս Հա­յաս­տա­նում, օ­րի­նակ, «Հայ-ռու­սա­կան կրթա­կան ֆո­րում» եւ նման այլ բա­ներ կազ­մա­կեր­պել, կամ երբ Սյու­նի­քում ակ­տիվ տեմ­պե­րով ըն­թա­նում է ռու­սա­կան հյու­պա­տո­սա­րա­նի հիմ­նու­մը, ա­պա այս ա­մե­նը մտա­ծե­լու տեղ, ի­րոք, տա­լիս է:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ