ՍԱՆ­ՁԱՐ­ՁԱԿ ԽՐԱԽ­ՃԱՆՔ` ԹՈՒ­ՐԱ­ՆԱ­ԿԱՆ ԺԱՆ­ՏԱԽ­ՏԻ ՊԱ­ՀԻՆ

Մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րից շա­տե­րը դի­տել են «Երև­ա­նի թքող տղա» Ա­լեն Սի­մո­յա­նի կազ­մա­կեր­պած ճո­խա­գույն ցի­նիկ խնջույ­քի տե­սա­նյու­թը: Նա­յել են ու հայ­հո­յել, քան­զի ի­րեն դա­վա­ճան ան­վա­նած քա­ղա­քա­ցու վրա թքած Ա­լե­նը այս խրախ­ճան­քով ցու­ցադ­րա­բար թքել է ամ­բողջ հան­րու­թյան վրա:

ՆԵ­ՄԵ­ՍԻ­ՍԻՑ ՍԱՐ­ՍԱ­ՓԱԾ­ՆԵ­ՐԸ

Իսկ հի­մա` դրվագ նույն Ա­լե­նի հրա­պա­րա­կա­յին խոս­քից: Ստո­րև ներ­կա­յոց­վող մեջ­բե­րումն ըն­թեր­ցե­լուց ա­ռաջ ըն­թեր­ցո­ղը թող հե­ռու տա­նի կա­նանց և ե­րե­խա­նե­րին, քան­զի հաս­տատ հայ­հո­յե­լու է ու շատ թունդ: «Ես ինքս սխալ եմ հա­մա­րում Նե­մե­սի­սի ար­ձա­նի տե­ղադ­րու­մը, ո­րով­հե­տև դա պե­տա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն չէ ու չի կա­րող լի­նել»,– հու­նի­սի  13–ին, ԱԺ–ում լրագ­րող­նե­րի հետ զրույ­ցում ա­սաց Ա­լեն Սի­մո­նյա­նը: Նրա խոս­քով, ար­տա­դա­տա­կան կար­գով հարց լու­ծե­լը չի կա­րող պե­տա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան գիծ լի­նել. «Չա­սեք, որ այն­տեղ ո­րև­է դա­տա­րա­նի ո­րո­շում կա, դա մեր դա­տա­րա­նի ո­րո­շու­մը չէ, ար­տա­դա­տա­րա­նա­կան կար­գով ո­րև­է պե­տու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ կամ ո­րև­է պե­տու­թյուն չի կա­րող հարց լու­ծել, ու դա չպետք է խրա­խուս­վի»:

Հաս­կա­նա­լի է, թե ին­չու է Նե­մե­սի­սի հու­շար­ձա­նից խրտնում կա­պի­տու­լյանտ­նե­րի և պե­տա­կան դա­վա­ճան­նե­րի կու­սակ­ցու­թյան ցան­կա­ցած ներ­կա­յա­ցու­ցիչ, ա­ռա­վե­լևս` Ա­լե­նի պես բարձ­րաս­տի­ճա­նը: Նրանք շատ լավ գի­տեն, որ Նե­մե­սի­սի մար­տիկ­նե­րը, օրհն­վի նրանց լու­սե­ղեն հի­շա­տա­կը, մա­հա­պատ­ժի են են­թար­կել ոչ մի­այն պան­թուր­քիստ դա­հիճ­նե­րի պա­րագ­լուխ­նե­րին, այ­լև «յան» ազ­գա­նու­նով դա­վա­ճան­նե­րին: Ե­թե դա­տա­կան հա­մա­կարգն ար­դեն գործ­նա­կա­նում դարձ­րել են ի­րենց գրպա­նի գոր­ծիք, և սո­վո­րա­կան դա­տա­րա­նով ցան­կա­ցած գոր­ծըն­թաց ի­րենց ձեռն­տու է և կա­ռա­վա­րե­լի, ա­պա Նե­մե­սի­սի կո­թո­ղը, որ մշտա­պես աչ­քի ա­ռաջ է, կեն­դա­նի հի­շե­ցում է, որ կան դա­տեր, ո­րոնք դա­տա­րան­նե­րին վստա­հել չի կա­րե­լի: Եվ հա­մա­ձայն ենք ի­րա­վա­գետ, ի­րա­վա­պաշտ­պան Ռու­բեն Մե­լի­քյա­նի հետ, որ չգրված օ­րենք­նե­րը, բնա­կան ի­րա­վուն­քի նոր­մերն ա­վե­լի բարձր են, քան գրված օ­րեն­քը...

Լավ, մի պահ կտրվենք այդ` փի­լի­սոփա­յա­կան խորք ու­նե­ցող հար­ցե­րից և ա­նեկ­դոտ հի­շենք.

— Եր­վանդ ջան, տղաս, ին­չի՞ ես Կեն­սա­բա­նու­թյան քննու­թյու­նից լիկ­վիդ ըն­կել:

— Դե դա­սա­խո­սը հարց­րեց՝ կա­րո՞ղ ես ա­սել ո­րև­է ա­նա­սու­նի տե­սակ, ո­րը հան­դի­պում է մի­այն Հա­յաս­տա­նում: Ես էլ ա­սե­ցի՝ մեր հա­րև­ան  նի­կո­լա­կան Պո­ղո­սը, լիկ­վիդ գցեց:

— Փաս­տո­րեն դա­սա­խոսդ հու­մո­րի զգա­ցում չու­նի:

— Չգի­տեմ ու­նի, թե չէ, բայց հաս­տատ նի­կո­լա­կան ա:

Այդ «հա­րև­ան Պո­ղո­սի» թև­ա­վոր խոս­քը ժա­մա­նա­կին շրջա­նա­ռու­թյան մեջ էր մտել ՔՊ–ական Բաբ­կեն Թու­նյա­նի թե­թև ձեռ­քով: Սա­կայն հի­մա Թու­նյա­նը «տվել–անցել» է այդ «հա­րև­ան Պո­ղո­սից», ոչ ա­վել, ոչ պա­կաս ա­ռա­ջար­կե­լով մեկ տուփ ծխա­խո­տի գի­նը դարձ­նել 5000 դրամ: Ինչ­պես նկա­տում է Ռե­ֆոր­միստ­նե­րի ա­ռաջ­նորդ Վա­հան Բա­բա­յա­նը. «Էս մար­դիկ ինչ­քան ուժ ու­նեն ու­զում են վա­տու­թյուն ա­նել շար­քա­յին քա­ղա­քա­ցուն, հի­մա սրան բա ո՞նց չհարց­նեսմ հի­մա քո հա­րև­ան Պո­ղո­սը քեզ ի՞նչ կա­սի, երբ ի­րեն ա­սես, որ ծխա­խո­տը դարձ­նում եք 5000 դրամ: Էս ժո­ղո­վուր­դը ձեզ էն­պես է մեր­ժե­լու, որ 100 տա­րի ձեր ա­նու­նը չեն ու­զե­լու լսեն, ա՛յ ո­ղոր­մե­լի»: Էս մար­դիկ... բայց մի՞թե սրանք մարդ են, պա­րոն Բա­բա­յան` թե­րևս մի­այն ֆի­զի­ո­լո­գի­ա­պես:

Ու հայ մարդ­կանց հան­դեպ ՔՊ–ական ա­տե­լու­թյան դրսև­ո­րում­նե­րը բազ­մա­պի­սի են: Չենք սխալ­վի, ե­թե ա­սենք, որ «Հա­յաս­տանն ա­ռանց հա­յե­րի» կար­գա­խո­սը ոչ մի­այն ե­րիտ­թուր­քե­րինն է, այ­լև այս թրքահ­պա­տակ­նե­րի­նը: Դե ե­թե չլի­նի հա­յաբ­նակ Հա­յաս­տան, չլի­նի Հա­յոց պե­տու­թյուն, ա­պա պե­տա­կան դա­վա­ճա­նու­թյան հա­մար սրանց դա­տող սու­բյեկտ էլ չի լի­նի: Ինչ­պես շատ բա­րե­կիրթ նշում է ՀՀԿ ԳՄ ան­դամ Է­դո­ւարդ Շար­մա­զա­նո­վը. «ՔՊ–ն ու նի­կո­լիստ­նե­րը հի­շեց­նում են ծույ­լիկ ա­շա­կերտ­նե­րին, ո­րոնց հա­մար Եր­կիր մո­լո­րա­կը քա­ռա­կու­սի է, իսկ ընդ­դի­մա­դիր­ներս  էլ հի­շեց­նում ենք այն ման­կա­վար­ժին, որ փոր­ձում է տգետ ա­շա­կերտ­նե­րին հա­կա­ռակն ա­պա­ցու­ցել: Սրանց հետ բա­նա­վի­ճելն ա­նի­մաստ է: Ի՞նչ բա­նա­վի­ճես նրա հետ, ով ճա­նա­չում է Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյու­նը 86.600 քառ. կմ տա­րած­քով՝ նե­րա­ռյալ Ար­ցա­խը: Դրանց հետ պետք չէ բա­նա­վի­ճել, դրանց պետք է վռնդել»: Հա, նա­և պարզ­վեց, թե ին­չու ՔՊ–ական­նե­րը, տես­նե­լով, որ ծաղ­րի մե­թո­դը չի աշ­խա­տում, հի­մա չա­րու­թյամբ փոր­ձում են վար­կա­բե­կել ՀՀԿ–ի` «Արցա­խը չի լի­նե­լու Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում» խո­րագ­րով ստո­րագ­րա­հա­վա­քը: Սոց­ցան­ցե­րում ար­դեն ի հայտ ե­կան տե­ղե­կու­թյուն­ներ, որ սրանք թա­քուն ան­ցկաց­նում են այլ, վիժ­ված­քա­յին ստո­րագ­րա­հա­վաք, ա­վե­լի ճիշտ` ստո­րա­հա­վաք, մո­բի­լի­զաց­նե­լով տա­կանք­նե­րի, ով­քեր ստո­րագ­րում են, որ Ար­ցա­խը լի­նի Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում, ար­ցախ­ցին էլ հա­մար­վի Ադր­բե­ջա­նի քա­ղա­քա­ցի:

Իսկ Ե­րև­ա­նի ա­վա­գա­նու ընտ­րու­թյուն­նե­րին ըն­դա­ռաջ ծա­ռաս­պանդ ի­րա­գոր­ծած Ա­վի­նյան Տի­կո­յի հա­մար վար­ձա­կա­լում են 60 շտա­բա­յին տա­րածք... Սրա­նից հե­տո թող ոչ ոք չհանդգ­նի մե­ղադ­րել «նախ­կին­նե­րին» վար­չա­կան ռե­սուրս չա­րա­շա­հե­լու մեջ, դեռ ոչ մի կու­սակ­ցու­թյուն Ե­րև­ա­նում այդ­քան շտաբ չի ու­նե­ցել: Ե­թե ի­հար­կե բա­նը հաս­նի ա­վա­գա­նու ընտ­րու­թյուն­նե­րի` ցի­նիկ ժպի­տը դեմ­քին Է­ռա­տո–Աննան հրա­պա­րա­կել է հեր­թա­կան ֆո­տո­սե­սի­ան` ծա­ղիկ­նե­րի ֆո­նին: Դա­ռը փոր­ձով գի­տենք` որ­տեղ այդ վհու­կը նկար­վում է, այդ­տեղ պա­տե­րազմ է գա­լիս...

ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆԸ` ՓՈՐ­ՁԱ­ԴԱՇՏ

2018–ին մեզ դարձ­րին հրե­շա­վոր էքս­պե­րի­մեն­տի` ի՞նչ կլի­նի երկ­րի հետ, ո­րի իշ­խա­նու­թյան գլուխ բե­րում են բա­ցար­ձակ ազ­գա­դավ տա­կանք­նե­րի: Դեռ ողջ ենք, բայց... Թարմ օ­րի­նակ` Եվ­րո­պա­կան խորհր­դա­րա­նում մեկ­նար­կել է Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մի­ջեւ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի եւ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի ու Լա­չի­նի մի­ջանց­քի շուրջ հարց ու պա­տաս­խա­նը ԵՄ գլխա­վոր դի­վա­նա­գետ Ժո­զեֆ Բո­ռե­լի հետ: Սա­կայն ԵՄ գլխա­վոր հանձ­նա­կա­տարն ի ցույց է դնում ցի­նի­կու­թյան, հար­ցե­րից փախ­չե­լու, երկ­դի­մի­ու­թյան, ի­րեն «շլան­գի» տեղ դնե­լու ողջ ար­սե­նա­լը: Ինչ­պես նկա­տում է Ար­մեն Ա­շո­տյա­նը. «Նի­կոլ վար­չա­պետ ու­նե­ցող ազ­գի վրա կա­րող են եւ ղժժում են բո­լո­րը…»:

Իսկ հի­մա մի ու­րիշ փոր­ձա­րա­րու­թյուն են բե­րում մեր գլխին Ժի­րայր Սէ­ֆի­լյա­նի կու­սակ­ցու­թյան` ԱԺԲ–ի մի­ջո­ցով, ո­րը հա­մար­վում է ԱՄՆ–ի նա­խընտ­րե­լի թի­մե­րից մե­կը: Կայս­րու­թյուն­նե­րի ծա­ռա­նե­րը ան­տա­նե­լի են` օ­րի­նակ ԱԺԲ–ական Ա­րա Պա­պյանն ա­ռաջ է տա­նում թե­զը, որ ե­թե ա­մե­րի­կա­մետ չես, ու­րեմն «լա­տենտ» ռու­սա­մետ ես: Կա­րող ես նույ­նիսկ ռուս­նե­րին չսի­րել, մի­և­նույն է` «լա­տենտ» ռու­սա­մետ ես: Կա­րող ես պար­զա­պես հա­յա­մետ լի­նես, սա­կայն սրանց հա­մար հա­յա­մետ=ռու­սա­նետ: Սա­կայն դա «ջհան­դա­մը», ԱԺԲ–ի գա­ղա­փա­րա­խոս Վա­րու­ժան Ա­վե­տի­սյա­նը հրա­պա­րա­կել է ՀՀ պե­տա­կան կա­ռա­վա­րու­մը փո­խե­լու հա­յե­ցա­կարգ` «Ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան վե­րածնն­դի Ա­րա­րա­տյան մո­դել» ա­նու­նով: Ա­վե­տի­սյանն ա­ռա­ջար­կում է ստեղ­ծել Աշ­խար­հա­ժո­ղով, ո­րը և կձև­ա­վո­րի իշ­խա­նա­կան բո­լոր մար­մին­նե­րը. «Կա­ռա­վար­ման գի­տե­լիք­ներ, փորձ և հմտու­թյուն­ներ չու­նե­ցող քա­ղա­քա­ցի­նե­րի մե­ծա­մաս­նու­թյան հա­մար ընտ­րա­կան հա­մա­կար­գի հիմ­նա­կան սկզբուն­քը պետք է լի­նի չմիջ­նոր­դա­վոր­ված ակ­տիվ ընտ­րա­կան ի­րա­վուն­քը: Քա­ղա­քա­ցին պետք է ընտ­րի այն­պի­սի մե­կին, ո­րին քիչ թե շատ ան­ձամբ ճա­նա­չում և վստա­հում է: Մեր պատ­կե­րաց­մամբ, յու­րա­քան­չյուր պայ­մա­նա­կան 100 քա­ղա­քա­ցու շրջա­նում կա առն­վազն մե­կը, ո­րին մյուս­նե­րը ճա­նա­չում ու վստա­հում են: Նման ե­ղա­նա­կով ընտր­ված պատ­վի­րակ­նե­րը կյան­քին և ի­րենց մի­ջա­վայ­րե­րին ա­ռա­վե­լա­պես քա­ջա­ծա­նոթ, ժո­ղովր­դի կամքն ար­տա­հայ­տող ու փո­խան­ցող շերտն են կազ­մում»:

Ու­սում­նա­սի­րե­լով ամ­բողջ հա­յե­ցա­կար­գը` տես­նում ենք, որ կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի դերն այդ­տեղ գրե­թե զրո­յա­կան է: Ու թե­և դա ներ­կա­յաց­վում է «զուտ հայ­կա­կան» մո­դել, սա­կայն պարզ է, որ դա ա­մե­րի­կյան քա­ղա­քա­կան լա­բո­րա­տո­րի­ա­նե­րում ստեղ­ծած կա­ռա­վար­ման նոր մո­դել է: Ո­րը և ու­զում են փոր­ձա­կել Հա­յաս­տա­նի վրա:

Հար­գե­լի՛ ա­մե­րի­կա­ցի­ներ, դա փոր­ձար­կե՛ք մեկ այլ երկ­րի վրա, ո­րը ափ­սոս չէ: Իսկ մեր եր­կիրն ափ­սոս է, դա ձեզ հա­մար փոր­ձա­դաշտ չէ, ուս­տի` «Yan­kee, go ho­me»:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ