ՀՐԱ­ԺԱ­ՐԻՄՔ ՆԻ­ԿՈ­ԼԻ Օ­ՐԱ­ԿԱՐ­ԳԻՑ

Ամ­բողջ քա­ղա­քա­կան դաշ­տին ձգտում են զբա­ղեց­նել Ե­րև­ա­նի ա­վա­գա­նու ընտ­րու­թյուն­նե­րով: Որ ա­մեն մե­կը գա, փոր­ձի իր փայ ա­վա­գա­նու մի քա­նի ման­դա­տը վերց­նի, բայց ար­դյուն­քում ընդ­դի­մա­դիր ձայ­նե­րը փո­շի­ա­նան, հաղ­թի Ա­վի­նյա­նը, իսկ տվյալ պա­րա­գա­յում Ա­վի­նյան=Նի­կոլ: Նույ­նիսկ ընդ­դի­մու­թյան հաղ­թա­նակն այդ ընտ­րու­թյուն­նե­րում չի նշա­նա­կում կա­պի­տու­լյանտ­նե­րի խուն­տա­յի իշ­խա­նազր­կում և, ինչ­պես նկա­տել է Է­դո­ւարդ Շար­մա­զա­նո­վը, ընտ­րու­թյուն­նե­րով սրանց հե­ռաց­նե­լը պատ­րանք է:

Իսկ ե­թե այդ ընտ­րու­թյուն­նե­րում ընդ­դի­մու­թյու­նը մի­աս­նա­բար հան­դես չգա, ա­պա մաս­նակ­ցու­թյու­նը նշա­նա­կե­լու է Նի­կո­լի օ­րա­կար­գի սպա­սար­կում: Ա­ռանց այդ էլ կա­պի­տու­լյան­տին հա­ջող­վում է հան­րու­թյան ու­շադ­րու­թյու­նը շե­ղել դե­պի սե­փա­կան օ­րա­կարգ: Թո­շակ­նե­րի «աննա­խա­դեպ» բարձ­րա­ցու­մը 3000 դրա­մով, ան­ձամբ օ­դո­րա­կի­չով ավ­տո­բու­սով ցու­ցադ­րա­բար եր­թև­ե­կե­լը, Է­ռա­տո­յի ան­ճա­շակ ֆո­տո­սե­սի­ա­նե­րը` այդ ա­մե­նը շե­ղող օ­րա­կար­գեր են: Մինչ­դեռ հիմ­նա­կա­նը` Ար­ցա­խի գլխին կախ­ված մա­հա­ցու վտանգն է, սա­կայն մին­չև հի­մա չենք տես­նում զրո հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյուն այն ազ­գա­դավ­նե­րի հան­դեպ, ով­քեր պնդում են, որ Հա­յաս­տա­նը ճա­նա­չում է Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյու­նը, նե­րա­ռյալ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղը: Չենք տես­նում նա­և զրո հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյուն այն քա­րոզ­չա­մի­ջոց­նե­րի հան­դեպ, ո­րոնք հանդգ­նում են այդ գիծն ա­ռաջ տա­նե­լը:

Իսկ բա­նակ­ցա­յին մի­ջա­վայրն այժմ ամ­բող­ջո­վին դեգ­րա­դաց­ված է: Ինչ­պես բան­տախ­ցից տված հար­ցազ­րույ­ցում նշել է քաղ­բան­տար­կյալ Ար­մեն Ա­շո­տյա­նը. «Առկա բա­նակ­ցա­յին մի­ջա­վայ­րը ես կբնու­թագ­րե­ի որ­պես «երեք ա­մեն ին­չի» սկզբունք­ներ, ո­րոն­ցով փո­խա­րին­վե­ցին հայտ­նի «Մադ­րի­դյան սկզբունք­նե­րը»: Այդ սկզբունք­ներն են.

ա. Ադր­բե­ջա­նը ու­զում և ա­նում է ա­մեն ինչ,

բ. Հա­յաս­տա­նը տա­լիս է և զի­ջում է ա­մեն ինչ,      

գ. Մի­ջազ­գա­յին միջ­նորդ­նե­րը աչք են փա­կում ա­մեն ին­չի վրա:

Այս ե­ռան­կյան մեջ Ադր­բե­ջա­նը կա­րող է ձեռ­նար­կել ցան­կա­ցած նոր սադ­րանք` ա­ռանց Հա­յաս­տա­նի կող­մից հա­մար­ժեք դի­մադ­րու­թյան և ա­ռանց մի­ջազ­գա­յին­նե­րից վա­խե­նա­լու»:

Սա­կայն կար­ծես թե Ա­րև­մուտ­քում դժգոհ են Նի­կո­լից: Դրա վկա­յու­թյունն է շուրջ ե­րեք տաս­նյակ սո­րո­սա­կան ՀԿ-նե­րի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, ո­րոնց ըն­դուն­ված է կո­չել «սա­քունց-մա­քունց­ներ»: Այդ ՀԿ-ներն անդ­րա­դար­ձել են ոս­տի­կա­նու­թյան բեսպ­րե­դե­լին, խոշ­տան­գում­նե­րի հա­մա­տա­րած կի­րառ­մա­նը և այլն: Ե­րև­ում է, կոնկ­րետ ոս­տի­կա­նա­կան այ­լան­դա­կու­թյան վրա Ա­րև­մուտ­քում ո­րո­շել են աչք չփա­կել, մինչ­դեռ ոս­տի­կա­նա­կան սան­ձար­ձա­կու­թյու­նը Նի­կո­լի դիկ­տա­տու­րա­յի գլխա­վոր հե­նա­րան­նե­րից մեկն է: Նման է նա­և, որ շու­տով Ստրաս­բուր­գից զգու­շա­ցում­ներ են հնչե­լու ԲԴԽ-ում լրիվ հա­մը հա­նած Կա­րեն Անդ­րե­ա­սյա­նի հաս­ցե­ին: Ինչ­պես մատ­նան­շում է ի­րա­վա­պաշտ­պան Ա­վե­տիք Իշ­խա­նյա­նը. «Դեռ մի կողմ թող­նենք վար­չա­պետ կո­չե­ցյա­լի բռնա­պե­տա­կան հա­կում­նե­րը: Գո­նե, որ­պես բռնա­պետ, նա եր­կի­րը հզո­րաց­ներ, հաղ­թեր պա­տե­րազ­մում, սո­ցի­ա­լա­կան հար­ցեր լու­ծեր, թե­կուզ իր անձ­նա­կան փա­ռա­սի­րու­թյան հա­մար: Ի տար­բե­րու­թյուն շատ բռնա­պետ­նե­րի, նա հրահ­րեց կոր­ծա­նա­րար պա­տե­րազմ, զո­հա­բե­րեց «հա­նուն ոչն­չի», ի­րա­կա­նում՝ հա­նուն իր տված խոստ­ման, հա­զա­րա­վոր կյան­քեր, ու­րա­ցավ հա­յոց Ար­ցախ նա­հան­գը, շա­րու­նա­կում է հայ­րե­նի­քի վա­ճառ­քը: Եվ դուք՝ բո­լորդ, ա՛յ ԲԴԽ ան­դամ­ներ, հա­վա­տար­մո­րեն ծա­ռա­յե­լով նրան, մաս­նա­կից եք այդ ա­մե­նին»:

Սա­կայն վե­րա­դառ­նանք ներ­քա­ղա­քա­կան պայ­քա­րին: ԱԺ «Պա­տիվ ու­նեմ» խմբակ­ցու­թյան քար­տու­ղար Տիգ­րան Աբ­րա­հա­մյա­նը քաղ­բան­տար­կյալ­նե­րի առն­չու­թյամբ ար­ձա­նագ­րում է. «Գե­նե­րալ Գրի­գո­րի Խա­չա­տու­րո­վի հետ հան­դի­պե­լու ա­մե­նա­հար­մար վայ­րը հաս­տատ «Վար­դա­շեն» քրե­ա­կա­տա­րո­ղա­կան հիմ­նար­կը չէ, բայց ի­րա­վի­ճա­կի, իսկ ա­վե­լի կոնկ­րետ` հանձ­նող­նե­րի ու պարտ­վո­ղա­կան­նե­րի վա­խե­րի և ան­բա­րո­յա­կա­նու­թյան պատ­ճա­ռով, գե­նե­րա­լին հան­դի­պե­լու հա­մար կրկին քրե­ա­կա­տա­րո­ղա­կան հիմ­նարկ է­ի գնա­ցել: Ին­քը` Փա­շի­նյա­նը, հո­գե­բա­նա­կան ա­հեր ու­նի բո­լոր այն մարդ­կան­ցից, ով­քեր կա­յա­ցած են, ու­ժեղ, խնդիր լու­ծող և որ սրանց հա­մար ա­մե­նախնդ­րա­հա­րույցն է` սկզբուն­քա­յին:

...Այս իշ­խա­նու­թյան` հաղ­թա­նակ տա­րած պե­տա­կան գոր­ծիչ­նե­րից, զին­վո­րա­կան­նե­րից ու­նե­ցած ան­հաղ­թա­հա­րե­լի վա­խե­րի հե­տև­անքն էլ Խա­չա­տու­րո­վի ա­նա­զա­տու­թյան մեջ գտնվելն է: Ա­զա­տու­թյուն բո­լոր այն ան­ձանց, ով­քեր այս իշ­խա­նու­թյան դա­վադ­րու­թյան և քա­ղա­քա­կան հե­տապնդ­ման հե­տև­ան­քով հայտն­վել են բան­տե­րում` Գրի­գո­րի Խա­չա­տու­րո­վից մին­չև Ար­մեն Ա­շո­տյան»:

ՀՀԿ-ում հակ­ված են այն տե­սա­կե­տին, որ մի­այն հա­մազ­գա­յին ընդվ­զու­մով է հնա­րա­վոր ձեր­բա­զատ­վել ազ­գա­քանդ խուն­տա­յից: Հի­շենք նա­և, որ իշ­խա­նա­փո­խու­թյան կա­րև­որ բա­ղադ­րիչ­նե­րից մեկն է իշ­խա­նու­թյան զու­գա­հեռ մար­մին­նե­րի ստեղ­ծու­մը, ե­րկիշ­խա­նու­թյու­նը` հի­շենք նա­և դա­սա­կան­նե­րին, զո­րօ­րի­նակ Ջին Շար­փի ա­ռա­ջար­կած տեխ­նո­լո­գի­ա­նե­րը: Դրան հաս­նե­լու հա­մար ՍԻՄ կու­սակ­ցու­թյունն իր բա­նա­ձև­ով ա­ռա­ջար­կում է. «Տակ­տի­կա­կան ա­ռու­մով կոչ ենք ա­նում Ե­րե­ւա­նի քա­ղա­քա­յին ընտ­րու­թյուն­նե­րի շուրջ ձե­ւա­վո­րել ընդ­դի­մա­դիր մի­աս­նա­կան դա­շինք, վե­րա­կանգ­նե­լով 16 կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ֆոր­մա­տը՝ մի­աս­նա­կան ճա­կա­տով հան­դես գա­լու նպա­տա­կով: Մենք կրկին կոչ ենք ա­նում վե­րա­կանգ­նել մին­չեւ հե­ղաշր­ջում ե­ղած իշ­խա­նու­թյան մար­մին­նե­րը, այդ թվում` 6-րդ գու­մար­ման Ազ­գա­յին ժո­ղո­վը, ո­րը ա­պօ­րի­նա­բար լու­ծար­վել է ու­ժի կի­րառ­ման եւ ԱԺ պատ­գա­մա­վոր­նե­րին կյան­քի սպառ­նա­լիք­նե­րի ազ­դե­ցու­թյան ներ­քո»:

Նա­և կա­րև­որ է ընդ­դի­մա­դիր դաշ­տում կրկնա­կի չա­փա­նիշ­նե­րի և ե­րես­պաշտ խա­ղե­րի բա­ցա­ռու­մը: Ինչ­պես նշում է «Քա­ղա­քա­ցի­ա­կան գի­տակ­ցու­թյուն» ՀԿ նա­խա­գահ Նա­րեկ Սամ­սո­նյա­նը. «Ընդհան­րա­պես ազ­նիվ չի, ե­թե չա­սենք ե­րես­պաշ­տու­թյա­նը հա­վա­սար բան է նրան, որ քո թի­մա­կիցը ա­մեն րո­պե հար­մար ա­ռի­թով վայ­րա­հա­չում ու տա­րա­տե­սակ կեն­դա­նի­նե­րի վայ­րա­հա­չեց­նում է Սերժ Սարգ­սյա­նի, 2018-ի ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի ու ՀՀԿ-ի մա­սին, բայց դու սպա­սում ես, որ ՀՀԿ-ն պետք է քեզ սա­տա­րի, օ­ժան­դա­կի կամ, օ­րի­նակ, տեղն ե­կած տե­ղը՝ ա­րածդ դեմդ չդնի»: Սամ­սո­նյանն այդ­պի­սի կադ­րե­րին բնու­թագ­րում է որ­պես «ժան­գո­տած գոր­ծիք­ներ, ո­րոնք ա­վե­լի շատ նկար ու­նեն 2018-ի իշ­խա­նա­զավթ­ման պրո­ցե­սից, քան վեր­ջին 5 տա­րի­նե­րին Նի­կո­լին տված վնաս»:

Եվ ի­րոք, պար­բե­րա­բար ծա­ռա­նում է այս խնդի­րը` իսկ նախ­կին նի­կո­լա­կան­ներ առ­հա­սա­րակ լի­նո՞ւմ են:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ