Ե­ԹԵ ՆԻ­ԿՈ­ԼԸ ՄՆԱ` ԿԳՈՐ­ԾԻ «1915+1937 ԹՎԱ­ԿԱՆ­ՆԵՐ» ՍՑԵ­ՆԱ­ՐԸ

Գլխա­վոր գե­րա­գույն դա­վա­ճա­նի և Ար­ցա­խի նախ­կին պետ­նա­խա­րար Ռու­բեն Վարդանյանի մի­ջև հե­ռա­կա վեճ է ծա­վալ­վել, թե ար­դյո՞ք սուտ է խո­սում Է­ռա­տո Ան­նա Հա­կո­բյա­նը: Հա­յաս­տա­նի վար­չա­պետն ի­րա­վունք չու­նի իր ա­սու­լի­սի ժա­մա­նակ խո­սել, թե ինչ­քան չի սի­րում Ար­ցա­խը` այս մա­սին հայ­տա­րա­րել է Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նը: Ի՞նչ վար­չա­պետ, պա­րոն Վար­դա­նյան, մի՞թե մին­չև հի­մա չեք ըմբռ­նել, որ թշնա­մու կա­մա­կա­տար կո­լա­բո­րա­ցի­ո­նիս­տին վար­չա­պետ ան­վա­նե­լը մեղ­սա­գոր­ծու­թյուն է:

ԻՆ­ՉՈ՞Ւ ՉԵՔ ՏԱ­ԼԻՍ ԴԱ­ՎԱ­ՃԱ­ՆԻ Ա­ՆՈՒ­ՆԸ

Ար­ցա­խի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մից հա­մա­կարգ­վող ակ­ցի­ա­նե­րի ժա­մա­նակ այդ­պես էլ անն­շան բա­ցա­ռու­թյուն­նե­րով չի հնչում գլխա­վոր մե­ղա­վո­րի` դա­վա­ճա­նի` Նի­կո­լի ա­նու­նը: Իսկ Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նը, որ այ­լևս իշ­խա­նու­թյուն չէ, զար­մա­նա­լի­ո­րեն դա­վա­ճա­նին «պա­րոն վար­չա­պետ» է ա­սում: «Մենք վտան­գի ա­ռաջ ենք, և ե­թե դու վար­չա­պետ ես Հա­յաս­տա­նի, ո­րը նա­և պա­տաս­խա­նա­տու է Ար­ցա­խի հա­մար, դու պետք է ա­մեն ինչ ա­նես՝ մի­ա­սին պայ­քա­րենք, որ Ար­ցա­խը մնա հայ­կա­կան: Ոչ թե ա­սես՝ ե­կեք հանձ­նենք Ար­ցա­խը, ո­րով­հե­տև ու­րիշ տար­բե­րակ չկա: Դրանք ա­ռաջ­նոր­դի խոս­քեր չեն: Դուք ճիշտ չե՛ք, պա­րոն վար­չա­պետ, երբ ա­սում եք՝ մարդ չկար Ստե­փա­նա­կեր­տում, և՛ կա­նայք են մնա­ցել Ստե­փա­նա­կեր­տում, և՛ տղա­մար­դիկ: Ե­թե ձեր կի­նը բուն­կե­րից դուրս գար, կի­մա­նար ինչ­քան կին կար Ստե­փա­նա­կեր­տում, ե­թե դուք ու­զե­նա­յիք ի­մա­նալ` ի­րա­կա­նում ինչ է կա­տար­վում Ար­ցա­խում, ա­պա կի­մա­նա­յիք ինչ­քան մարդ է ե­ղել Ար­ցա­խում, կռվել մին­չև վերջ: Պետք չի բա­ժա­նել ար­ցախ­ցի­նե­րի և հա­յաս­տան­ցի­նե­րի, ով ինչ բար­բա­ռով է խո­սում: Դուք եք պար­տա­կան ա­պա­հո­վել հայ­կա­կա­նու­թյու­նը ՀՀ և Ար­ցա­խի»,– ա­սել է Վար­դա­նյա­նը: Լավ, մի՞թե չեք զգում, որ այդ դա­վա­ճա­նի հետ կար­ծես թե «լեյ­տե­նանտ Շմիդ­տի զա­վակ­ներ» խա­ղը խա­ղաք (21–րդ դա­րում Իլֆն ու Պետ­րո­վը թե­րևս այդ կեր­պար­նե­րին  կո­չե­ին «լեյ­տե­նանտ Սո­րո­սի զա­վակ­ներ»` հաշ­վի առ­նե­լով Սո­րո­սի դե­րը հե­ղա­փո­խու­թյուն­նե­րում):

Ռու­բեն Վար­դա­նյա­նը նշել է, որ մենք չենք կա­րող խա­ղաղ ապ­րել, երբ ա­սում ենք, որ բո­լոր տղա­մար­դիկ դա­սա­լիք են, կա­նայք ա­ներ­ջա­նիկ, Ա­րա­րատ սա­րը մե­րը չի, հիմ­նը պետք է փո­խել, ե­կե­ղե­ցին վատն է, Ար­ցա­խը մե­րը չի. «Պա­րո՛ն վար­չա­պետ, Ար­ցա­խին տրվող փո­ղը դուք ձեր գրպա­նից չեք տվել, ե­թե թիվ եք ա­սում, ա­սեք նա­և ինչ­քան բան է ստա­ցել ՀՀ–ն Ար­ցա­խից, դուք ի­րա­վունք չու­նեք հաշ­վարկ­ներ ա­նել, հինգ տար­վա մեջ կա­րող է­իք կազ­մա­կեր­պել, որ է­ֆեկ­տիվ լի­ներ, թա­փան­ցիկ լի­ներ, որ փո­ղե­րը ճիշտ օգ­տա­գործ­վե­ին, դա գնա­հա­տա­կան է ձեզ՝ որ­պես ղե­կա­վա­րի: Հայ­րե­նի­քը չու­նի գին»: Այ Ռու­բեն Կառ­լե­նիչ, այ քո հո­գուն ղուր­բան, մի՞թե չեք հաս­կա­նում, որ գործ ոււ­նեք ներ­քին թշնա­մու, այլ ոչ թե ՀՀ իշ­խա­նու­թյան հետ: Թե՞ ձև եք տա­լիս, որ չեք հաս­կա­նում: Այդ ձև տա­լով ի ­վեր­ջո ան­դառ­նա­լի ա­ղետ կստա­նանք... Թե՞ ի­րա­կա­նում նախ­կին (իրա­կա­նում նախ­կին չի լի­նում) նի­կո­լա­կան Մա­նե Թան­դի­լյան խա­ղաց­նելն ա­վե­լի կա­րև­որ է... Մա­նե, գու­մա­րած Ա­րամ Զ. Սարգ­սյան, գու­մա­րած Դա­վիթ Խա­ժա­կյան, գու­մա­րած ՔՊ... Ե­րև­ա­նի ա­վա­գա­նի­ում «Ելք» դա­շի՞նքն եք վերս­տեղ­ծում: Քա­ղա­քա­կան աղ­բա­նո­ցի ապ­րանք այդ դա­շին­քը մեզ հաս­տատ պետք չէ, իսկ ե­թե պետք է Վար­դա­նյա­նին, ա­պա հար­ցեր են ա­ռա­ջա­նում...

Հու­մա­նի­տար ա­ղետ է Ար­ցա­խում: Հու­լի­սի վեր­ջին օ­րը ՀՀ Ա­ռա­ջին նա­խա­գահ Լև­ոն Տեր–Պետ­րո­սյանն իր ա­ռանձ­նա­տա­նը հան­դի­պել է Հա­յաս­տա­նում ԱՄՆ Ար­տա­կարգ և  լի­ա­զոր դես­պան Քրիս­տի­նա Քվի­նի հետ: Տեր–Պետ­րո­սյա­նի խոս­նակ Ար­ման Մու­սի­նյա­նի փո­խանց­մամբ` մեկ ժա­մից ա­վե­լի տե­ւած զրույ­ցի ըն­թաց­քում հիմ­նա­կա­նում շո­շափ­վել են Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում ստեղծ­ված հու­մա­նի­տար ի­րա­վի­ճա­կի հետ կապ­ված խնդիր­նե­րը: Հան­դիպ­մա­նը ներ­կա են ե­ղել նա­եւ Հա­յաս­տա­նում ԱՄՆ դես­պա­նու­թյան քա­ղա­քա­կան և տնտե­սա­կան բաժ­նի ղե­կա­վար Ա­լի­սոն Հան­նան, քա­ղա­քա­կան հար­ցե­րի պա­տաս­խա­նա­տու Ջե­նի­ֆեր Հեդ­դան և  ՀՀ Ա­ռա­ջին նա­խա­գա­հի գրա­սե­նյա­կի տնօ­րեն Ա­վե­տիս Ա­վա­գյա­նը:

Հու­մա­նի­տար խնդիր­ներ... Ժա­մա­նա­կին Ստե­փա­նա­կեր­տի Վե­րածնն­դի հրա­պա­րա­կը հպար­տո­րեն ռազ­մա­կան շքերթ­ներ է ըն­դու­նել, իսկ հի­մա այն­տեղ մար­դիկ շարք կանգ­նած SOS են ցու­ցադ­րում: Ու դրա մե­ղա­վո­րի, մի­տում­նա­վոր այդ վի­ճա­կը ստեղ­ծող կա­պի­տու­լյան­տի հետ դեռ «կա­ռու­ցո­ղա­կան բա­նա­վեճ» վա­րող կա... հա­սուն մար­դիկ եք, ա­մոթ է: Ինչ­պես ար­ձա­նագ­րում է Ռե­ֆոր­միստ­նե­րի կու­սակ­ցու­թյան ղե­կա­վար Վա­հան Բա­բա­յա­նը. «Սերժ Սարգ­սյա­նի կա­ռա­վար­ման ժա­մա­նակ Ար­ցա­խը բա­ցի իր պաշտ­պա­նա­կան հա­մա­կար­գից և անվ­տան­գու­թյան մա­կար­դա­կից դար­ձել էր փոք­րիկ եվ­րո­պա­կան եր­կիր: Տու­րիստ­նե­րը զար­մանք է­ին ապ­րում, թե ոնց է այդ փոքր չճա­նաչ­ված եր­կի­րը այդ­քան զար­գա­ցել: Ստե­փա­նա­կեր­տի շար­ժը նման էր զար­գա­ցած քա­ղաք­նե­րի շար­ժի, իսկ քա­ղա­քի մաք­րու­թյան ա­ռու­մով շատ նույ­նիսկ զար­գա­ցած երկր­նե­րի քա­ղաք­ներ կնա­խան­ձե­ին: Ո­րոշ թափթ­փուկ­ներ, երբ ա­սում է­ին «Շու­շին բոմ­ժա­նոց» էր, նրանք հա­վա­նա­բար չէ­ին էլ ե­ղել այն ժա­մա­նակ Շու­շի­յում ու Ար­ցա­խը չէ­ին էլ տե­սել, ուր է հա­սել և ոնց է զար­գա­ցել: Պետք էր ըն­դա­մե­նը ա­պա­հո­վել անվ­տան­գու­թյու­նը և ար­ցախ­ցի­նե­րը այն կշա­րու­նա­կե­ին զար­գաց­նել: Չմո­ռա­նանք, որ Սերժ Սարգ­սյա­նը օ­դա­նա­վա­կա­յան նույ­նիսկ կա­ռու­ցեց Ար­ցա­խում: Իսկ այ­սօր բո­լոր կո­րուստ­նե­րից հե­տո Ստե­փա­նա­կեր­տում ֆլեշ–մոբ է, ու մար­դիկ գրում են SOS, ու­զում են փրկվել, քա­ղա­քի լա­վա­գույն տրանս­պոր­տը ձին է, դե մնա­ցա­ծը չա­սեմ, բո­լորս գի­տենք»:

Կհաս­կա­նա՞ք, թե «Սերժ մեր­ժե­լով» ի­րա­կա­նում մեր­ժել եք և՛ այդ հրաշք «փոք­րիկ Եվ­րո­պան», և՛ մեր պե­տու­թյու­նը որ­պես այդ­պի­սին:

Ե­ԹԵ ՆԻ­ԿՈ­ԼԸ ՄՆԱՑ` SOS ԿԳՐՎԻ ՀԱՆ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹՅԱՆ ՀՐԱ­ՊԱ­ՐԱ­ԿՈՒՄ

68–ամյա ար­ցախ­ցի Վա­գիֆ Խա­չատ­րյա­նին Կար­միր խա­չի ավ­տո­մե­քե­նա­յից ա­ռև­ան­գե­լը և Բաք­վում նրան ծան­րա­գույն պա­տե­րազ­մա­կան հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­ներ մեղ­սագ­րելն ի­րա­կա­նում ծայ­րա­հեղ վտան­գա­վոր սցե­նա­րի սկիզբ կա­րող է դառ­նալ: Ինչ­պես հայտ­նում է Ար­ցա­խի Ա­ԱԾ–ն` ադր­բե­ջա­նա­կան օգ­տա­տե­րե­րը տա­րա­ծել են պա­տե­րազ­մին են­թադ­րա­բար մաս­նակ­ցած՝ Ար­ցա­խի բնա­կիչ­նե­րի ցանկ՝ կեղծ մե­ղադ­րանք­նե­րով: Վստա­հա­բար, բա «ամբող­ջա­կան» ցանկ չէ, այլ հո­գե­բա­նա­կան պա­տե­րազ­մի տարր: Իսկ հի­մա լսենք մեր երկ­րի ա­մե­նաս­թափ փոր­ձա­գետ­նե­րից մե­կին. «Ադրբե­ջա­նը փոր­ձե­լու է ինչ–որ պա­հի տղա­մարդ­կանց ցե­ղաս­պա­նու­թյուն ա­նել»,– մեկ­նա­բա­նե­լով ԿԽՄԿ մե­քե­նա­յով ՀՀ տե­ղա­փոխ­վող 68–ամյա ար­ցախ­ցու ա­ռև­ան­գու­մը` ա­սաց ռազ­մա­կան փոր­ձա­գետ Կա­րեն Վրթա­նե­սյա­նը: «Ավե­լին, կա­րող է ինչ–որ պա­հի ՀՀ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րից պա­հան­ջեն ար­տա­հանձ­նել ա­ռա­ջին պա­տե­րազ­մի, նա­և 30 տար­վա տար­բեր ժա­մա­նա­կաշր­ջան­նե­րում ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին մաս­նակ­ցած տղա­նե­րին, բա­նա­կի սպա­նե­րին և գե­նե­րալ­նե­րին»,– ա­սաց Վրթա­նե­սյա­նը: Նրա կար­ծի­քով` այս ի­րա­վի­ճա­կը դառ­նա­լու է խա­ղա­քարտ Ադր­բե­ջա­նի ձեռ­քում: Հե­տո Ադր­բե­ջա­նը պա­հան­ջե­լու է ՀՀ–ից այլ մարդ­կանց ար­տա­հանձ­նել: «Եթե ՀՀ տա­րած­քից ար­տա­հանձ­նու­մը չլի­նի, ար­դեն օգտ­վե­լով ՀՀ ներ­կա իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի լռու­թյու­նից, լուռ հա­մա­ձայ­նու­թյու­նից պա­հանջ­ներ են ներ­կա­յաց­նե­լու եր­րորդ երկր­նե­րին այս կամ այն ան­ձին ար­տա­հանձ­նե­լու հա­մար: Շատ հնա­րա­վոր սցե­նար է ՀՀ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ան­գոր­ծու­թյան և հան­ցա­վոր հա­մա­ձայ­նու­թյան պայ­ման­նե­րում»,– եզ­րա­փա­կեց Կա­րեն Վրթա­նե­սյա­նը: Իսկ ի­րա­վա­պաշտ­պան Ռու­բեն Մե­լի­քյա­նի հա­մոզ­մամբ. «Վստահ եմ՝ Վա­գիֆ Խա­չատ­րյա­նի տվյալ­նե­րը թշնա­մուն տրա­մադ­րել են հենց ՀՀ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը: Վստահ եմ՝ տրա­մադ­րել են հա­զա­րա­վոր այլ ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի տվյալ­ներ ևս: Ե­թե թշնա­մու դրա­ծո­նե­րը շա­րու­նա­կեն իշ­խել Հա­յաս­տա­նում, ա­պա հե­ռու չէ այն օ­րը, երբ ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րին ու հրա­մա­նա­տար­նե­րին սկսեն հանձ­նել ու­ղիղ Ե­րև­ա­նից: Դա ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի նույն­քան տրա­մա­բա­նա­կան զար­գա­ցում կլի­նի, որ­քան կայ­ծա­կից հե­տո ո­րո­տը»:

Ար­ցա­խում ա­մեն ըն­տա­նի­քը, ՀՀ–ում` ա­մեն երկ­րորդ ըն­տա­նի­քը Ար­ցա­խում ծա­ռա­յած զին­վոր ու­նի: Նրանք բո­լո­րը ռիս­կի տակ են` հայտն­վե­լու «1915–1937 թվա­կան» ի­րա­վի­ճա­կում, երբ ՔՊ–ական խուն­տան կկա­տա­րի НКВД–ի գոր­ծա­ռույ­թը, իսկ Ադր­բե­ջա­նը` ե­րիտ­թուր­քե­րի: Այդ­պի­սի սցե­նա­րի դեպ­քում ոչ մե­կին չեն հարց­նի` թուր­քի հետ «խա­ղա­ղու­թյա­նը» հա­վա­տո՞ւմ ես, թե` ոչ, Ար­ցա­խի հա­մար ցա­վո՞ւմ ես, թե՞ թքած ու­նես... Ի դեպ, քա­ղա­քա­գետ Ա­լեն Ղև­ոն­դյանն էլ ա­զե­րի­նե­րի` ՀՀ վե­րա­դարձ­նե­լու նի­կո­լա­կան ծրագ­րե­րի ռիս­կե­րի մա­սին է ա­հա­զան­գում. «Լուռ, ան­տար­բեր ու սո­վո­րա­կան կեն­ցա­ղով ապ­րե­լուց զատ, կա­րող եք հա­մա­տե­ղու­թյամբ ճշտել, թե Ե­րև­ա­նի ձեր բնա­կա­րա­նը, կամ գյու­ղի ձեր տու­նը մին­չև 1991թ. պա­տահ­մամբ ադր­բե­ջա­նաբ­նակ չի՞ ե­ղել. հի­աս­թա­փեց­նեմ ձեզ, նախ­կին ադր­բե­ջան­ցի բնակ­վող­նե­րը, որ հա­յե­րին ջար­դե­ցին Բաք­վում, Սում­գա­յի­թում, Կի­րո­վա­բա­դում ու ԱդրԽՍՀ այլ քա­ղաք­նե­րում, հետ են գա­լու ու գա­լու են հետ վերց­նեն էդ տնե­րը, ա­վե­լին՝ ՀՀ իշ­խա­նու­թյու­նը դրան ա­ջակ­ցե­լու է: Ի դեպ, դա ար­վե­լու է ՄԱԿ–ից ստա­ցած ման­դա­տի ներ­քո, ո­րը փա­թե­թա­վոր­վե­լու է որ­պես «ՀՀ–ում ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի վե­րաբ­նակ­ցե­ման ու դրա հիմ­քով մի­ջէթ­նիկ բա­խում­նե­րից զերծ մնա­լու խա­ղա­ղա­պահ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի ներ­քո»:

Այն­պես որ, այս խուն­տա­յին տա­պա­լե­լը ՀՀ ցան­կա­ցած քա­ղա­քա­ցու` ապ­րի նա Ար­ցա­խում, թե Ե­րև­ա­նում, ողջ մնա­լու և տու­նու­տե­ղը չկորց­նե­լու ՄԻ­ԱԿ շանսն է: Եվ այդ շանսն ի­րաց­նե­լու վայ­րը, որ­տե­ղից պետք է սկսվի թե՛ Ար­ցա­խի, թե՛ ՀՀ–ի դե­օ­կու­պա­ցի­ան, Հան­րա­պե­տու­թյան հրա­պա­րակն է, ո­րի ճշգրիտ կո­որ­դի­նատ­նե­րը հրա­պա­րա­կել է Ար­ցա­խի հե­րոս Ար­շա­վիր Ղա­րա­մյա­նը:

ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԵՍ ԳԱ­ԼԱ­ՋՅԱՆ