Ինչ էֆեկտ կարող է ունենալ Պուտին-Էրդողան հանդիպումը մեր համար

Ար­ցա­խի իշ­խա­նա­կան հա­մա­կար­գում ըն­թա­ցող ներ­կա փո­փո­խու­թյուն­նե­րը (Տե´ս նաեւ https://iravunk.com/?p=263865&l=am), հաս­կա­նա­լի է, չեն կա­րող ան­տար­բեր թող­նել նա­եւ Ա­լի­ե­ւին: Սա­կայն Բաք­վի պա­րա­գա­յում մտա­ծե­լու հար­ցեր, ի­հար­կե, կան:

Այ­պես, ե­թե Ար­ցա­խը կա­րո­ղա­նա լի­ո­վին դուրս գալ Նի­կո­լի վե­րահս­կո­ղու­թյու­նից, ա­պա այլ տար­բե­րակ, քան Մոսկ­վա­յի հետ ա­մե­նա­սերտ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյունն է, Ստե­փա­նա­կե­րտը պար­զա­պես չի ու­նե­նա­լու: Իսկ դա նշա­նա­կում է, որ ե­թե Ա­լի­ե­ւը, գործ ու­նե­նա­լով Հա­յաս­տա­նի հետ, մեծ ու­րա­խու­թյամբ խա­ղար­կում էր ու­ժա­յին բա­ղադ­րի­չը, ա­պա Մոսկ­վա­յի հետ գործ ու­նե­նա­լու դեպ­քում այդ հար­ցում պետք է շատ լուրջ մտա­ծի: Ընդ ո­րում, կան խո­սակ­ցու­թյու­ններ, որ Ա­լի­ե­ւը սկսել է ակ­տի­վո­րեն զի­նամ­թերք ներկ­րել Իս­րա­յե­լից: Սա­կայն ո՞ր ուղ­ղու­թյամբ նա կա­րող է դա կի­րա­ռել: Հա­յաս­տա­նի դե՞մ: Բայց դա Ար­ցա­խը վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ վերց­նե­լու հար­ցում բան չի տա: Ար­ցա­խի դե՞մ. այս դեպ­քում պետք է մտա­ծի ռուս­նե­րի մա­սին: Ընդ ո­րում, Նի­կո­լի այն միտ­քը, թե՝ ռուս­նե­րը ո­չինչ չեն ա­նի, կա­րող են հե­ռա­նալ, զա­վեշ­տի դաշ­տում է. ե­թե ռուս­նե­րը պատ­րաստ լի­նե­ին այդ­քան հեշտ ու հան­գիստ հե­ռա­նալ, ա­պա պար­զա­պես 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 9-ին զորք չէ­ին մտցնի Ար­ցախ՝ թող­նե­լով, որ Ա­լի­ե­ւը գրա­վի Ստե­փա­նա­կերտն ու ողջ Ար­ցա­խը: Իսկ որ 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 9-ից հե­տո այս հար­ցում աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան տե­սան­կյու­նից բան չի փոխ­վել, ո­րը կփո­խեր ռուս­նե­րի այդ մո­տե­ցու­մը, եւ ան­գամ ուկ­րա­ի­նա­կան պա­տե­րազմն է ստի­պում  շատ ա­վե­լի ա­մուր կառ­չած մնալ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում՝ երկ­րորդ ճա­կատ եւ Ի­րա­նի հետ կա­պի խզում թույլ չտա­լու հա­մար, մի­ան­շա­նակ է:

Մյուս կող­մից, Ա­լի­ե­ւի հա­մար նա­եւ կա­րե­ւոր ցու­ցիչ է ՌԴ-Թուր­քա եւ Ի­րան-Թուր­քի­ա գոր­ծըն­թաց­նե­րը:

 ՌԴ-Թուր­քի­ա հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի ներ­կա փու­լի մա­սին բա­վա­կա­նին հե­տաքր­քիր էր արտ­գործ­նա­խա­րար Հա­քան Ֆի­դա­նի այ­ցը Մոսկ­վա, որ­տեղ նա հան­դի­պեց ոչ մի­այն Լավ­րո­վի, այլ նա­եւ՝ Շոյ­գո­ւի հետ: Դե­տալ­նե­րը մի կողմ թող­նե­լով՝ ֆիք­սենք, որ երբ դրան հա­ջոր­դեց Էր­դո­ղա­նի այ­ցը Սո­չի եւ հան­դի­պու­մը Պու­տի­նի հետ, ա­պա այս ընդ­հա­նուր դի­նա­մի­կան ար­դեն իսկ ակ­նար­կում է, որ Ան­կա­րան փոր­ձում է Մոսկ­վա­յի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում ցնցում­նե­րից խու­սա­փել:

Ինչ վե­րա­բե­րում է Ի­րան-Թուր­քի­ա հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րին, ա­պա այս ա­ռու­մով շատ հե­տաքր­քիր էր, որ Մոսկ­վա­յից հե­տո Ֆի­դա­նը մեկ­նեց Թեհ­րան: Արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րի բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րին հա­ջոր­դած ա­սու­լի­սում Աբ­դո­լա­հի­ա­նը եր­կու հե­տաքր­քիր միտք հնչեց­րեց, ո­րոնք, այս­պես ա­սենք, ար­ժա­նա­ցան Ֆի­դա­նի հա­վա­նու­թյա­նը: Նախ Աբ­դո­լա­հի­ա­նը հեր­թա­կան ան­գամ ա­մե­նավճ­ռա­կան տո­նայ­նու­թյամբ այն միտքն ա­ռաջ տա­րավ, որ Ե­րե­ւա­նի եւ Բաք­վի մի­ջեւ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը ող­ջու­նե­լով հան­դերձ, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, Թեհ­րա­նը մնում է իր «կար­միր գծի» պաշտ­պա­նու­թյան դիր­քե­րում: Այն է՝ ոչ մի դեպ­քում չի ըն­դու­նի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան, այ­սինքն՝ նա­եւ սահ­մա­նա­յին ո­րե­ւէ փո­փո­խու­թյուն տա­րա­ծաշր­ջա­նում եւ «առկա տա­րան­ցիկ եր­թու­ղու ար­գե­լա­փա­կու­մը»: Եվ հա­ջոր­դը, որ «Իրա­նը եւ Թուր­քի­ան հա­մա­կար­ծիք են», որ կով­կա­սյան տա­րա­ծաշր­ջա­նում «լար­վա­ծու­թյան եւ հա­կա­մար­տու­թյուն­նե­րի դա­րաշր­ջանն ա­վարտ­վել է», եւ այժմ ե­կել է «հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ժա­մա­նա­կը»: Ընդ ո­րում, Աբ­դո­լա­հի­ա­նը հա­տուկ ընդգ­ծել է, որ իր թուրք գոր­ծըն­կե­րոջ հետ այդ բո­լոր հար­ցե­րը քննար­կել եւ պայ­մա­նա­վոր­վել են:

Ա­հա, այս ի­րա­վի­ճա­կում էլ տե­ղի ու­նե­ցավ Պու­տին-Էրդո­ղան այդ­քան սպաս­ված հան­դի­պու­մը: Բանն այն է, որ թուր­քա­կան վեր­ջին նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո Էր­դո­ղա­նը մի պահ կտրուկ շարժ սկսեց դե­պի Ա­րեւ­մուտք՝ նույն­քան կտրուկ վատ­թա­րաց­նե­լով ՌԴ-ի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը: Ար­դյուն­քում, ե­կավ մի պահ, երբ Մոսկ­վան սկսեց ան­գամ «ժա­մա­նակ չգտնել»՝ Էր­դո­ղա­նի զան­գե­րին պա­տաս­խա­նե­լու հա­մար: Եվ այն, որ այդ լար­վա­ծու­թյու­նից հե­տո այս հան­դի­պու­մը կա­յա­ցավ, դա ա­մե­նա­կա­րե­ւոր ազ­դակ­նե­րից մեկն է, որ Ան­կա­րան է­ֆեկ­տիվ չհա­մա­րեց իր ա­րեւմ­տա­մետ այդ թե­քու­մը ու հի­մա գնում է նոր շրջա­դար­ձի:

Թե ինչ տե­ղի ու­նե­ցավ, ի­հար­կե, կան բա­ցատ­րու­թյուն­ներ: Եվ դրանց թվում է­ա­կան­նե­րից մեկն այն է, որ Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քի հիմ­նա­կան խա­ղա­ցող­նե­րը՝ Ի­րա­նը, Սա­ու­դյան Ա­րա­բի­ան, Ե­գիպ­տո­սը եւ այլն, գնա­ցին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման ճա­նա­պար­հով, ընդ ո­րում, ան­դա­մակ­ցե­լով ԲՐԻԿՍ-ին: Թուր­քի­ան իր հեր­թին է այդ կա­ռույ­ցին ան­դա­մակ­ցե­լու դեռ ոչ պաշ­տո­նա­կան հայտ ներ­կա­յաց­րել, սա­կայն ընդ­հա­նուր տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին դի­նա­մի­կա­յից սկսել է հետ մնալ, ո­րին փո­խա­րի­նող ո­րե­ւէ բան Ա­րեւ­մուտ­քը նրան այդ­պես էլ չա­ռա­ջար­կեց:

Մյուս կող­մից, Մոսկ­վան ու­ժա­յին մե­թո­դով ար­գե­լա­փա­կեց «հա­ցա­հա­տի­կա­յին գոր­ծար­քը», եւ Վա­շին­գո­տը չգտավ դրան տա­լու ռե­ալ պա­տաս­խան: Ա­պա նա­եւ, ուկ­րա­ի­նա­կան հար­թա­կում Ա­րեւ­մուտ­քի այդ­քան գո­վազդ­ված «հա­կա­հար­ձա­կու­մը» եւս ան­զոր գտնվեց՝ ի ցույց դնե­լով ռուս­նե­րի ամ­րա­ցող ռազ­մա­կան դիր­քե­րը: Վեր­ջա­պես, օ­րերս մար­տա­կան հեր­թա­պա­հու­թյան դրվեց «Սար­մա­տը», որն ինք­նին լի­նե­լով բա­ցա­ռիկ ստրա­տե­գի­ա­կան զի­նա­տե­սակ, դեռ մի բան էլ ու­նակ է կրել էլ ա­վե­լի բա­ցա­ռիկ «Ավան­գարդ» հի­պեր­ձայ­նա­յին հրթիռ­ներ: Ու ինչ­պես խոս­տո­վա­նե­ցին Փա­րի­զից, մեկ «Սար­մատն» ի զո­րու է ոչն­չաց­նել մի ամ­բողջ Ֆրան­սի­ա: Եվ նման մի շարք այլ գոր­ծոն­ներ, ո­րոնք, ինչ խոսք, յու­րա­քան­չյուրն իր հեր­թին ազ­դում է Թուր­քի­ա­յի դիրքո­րոշ­ման վրա:

Ի­հար­կե, դեռ ժա­մա­նակ է պետք՝ հաս­կա­նա­լու հա­մար, թե կոնկ­րետ ինչ ար­դյունք ու­նե­ցավ Պու­տին-Էրդո­ղան ե­րեկ­վա հան­դի­պու­մը: Սա­կայն ընդ­հա­նուր դի­նա­մի­կան մինչ հան­դի­պումն էլ էր են­թադ­րե­լի, եւ այդ ֆո­նը, հաս­կա­նա­լի է, Ա­լի­ե­ւը չի կա­րող շրջան­ցել, ե­թե գա այն մտքին, որ Ար­ցա­խում Հա­յաս­տա­նի փո­խա­րեն գործ է ու­նե­նա­լու Ռու­սաս­տա­նի հետ:

Ի­հար­կե, ե­թե ի­րա­վի­ճա­կը գնա այդ փո­փո­խու­թյուն­նե­րի փու­լով, կա նա­եւ այն բա­նի հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը, որ Ա­լի­ե­ւը կփոր­ձի վեր­ջին պա­հին գնալ ինչ-որ ու­ժա­յին ա­վան­տյու­րա­յի: Բայց ե­թե այդ­պես է, պետք է շտա­պի:

ՔԵ­ՐՈԲ ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ